|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bazı mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin doğrudan temin limitlerinin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek gerçekleştirildiğini ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5. maddesi, idarelerin ihale süreçlerinde saydamlık, rekabet ve eşit muamele gibi temel ilkeleri gözetmekle yükümlü olduğunu belirtmektedir. Bu bağlamda, mal ve hizmet alımlarının eşik değerlerin altında kalmak için kısımlara bölünemeyeceği ve açık ihale usulünün esas alınması gerektiği vurgulanmaktadır.
2024 yılı itibarıyla, büyükşehir belediyesi sınırları dışındaki doğrudan temin sınırı 207.453,00 TL olarak belirlenmiştir. Yapılan incelemelerde, belirli müdürlüklerin gerçekleştirdiği mal ve malzeme alımları ile yapım işlerinin toplam tutarının bu eşik değeri aştığı tespit edilmiştir. İlgili alımların açık ihale yöntemiyle yapılabilecekken, kısımlara bölünerek doğrudan temin yoluna gidilmesi, Kamu İhale Tebliği’ndeki parasal limitlerin altında kalma amacına yönelik bir uygulama olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, mal ve malzeme alımları ile yapım işlerinin, kısımlara bölünmeden açık ihale yöntemiyle gerçekleştirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu durum, ihale mevzuatına aykırılık teşkil etmekte ve kamu kaynaklarının etkin kullanımını olumsuz etkilemektedir. |
BULGU: Bazı Mal ve Hizmet Alımları ile Yapım İşlerinin Doğrudan Temin Limitlerinin Altında Kalmak Maksadıyla Kısımlara Bölünerek Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye tarafından gerçekleştirilen bazı mal ve malzeme alımları ile yapım işlerinin, kısımlara bölünerek açık ihale usulü yerine doğrudan temin (22-d) yöntemiyle gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği, açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu belirtilmiş olup diğer usullerin kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabileceği hüküm altına alınmıştır.
Söz konusu maddenin gerekçe metninde de ifade edildiği gibi bu ilkeler, Kanun’un hazırlanış amacının gerçekleştirilmesini güvence altına alan ve bu amaca yönelik olmak üzere diğer hükümlerin uygulanmasında ve yorumlanmasında referans değerler olarak gözetilmesi gereken hukuki düzenlemelerdir.
Kanun koyucu idarelerin görevlerini yerine getirirken asıl olarak açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün kullanılması gerektiğini, pazarlık ve doğrudan temin usullerinin ise belli şartlar altında ve istisnai hallerde kullanılacağını hüküm altına almıştır.
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ile Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Temel İlkeler” başlıklı 4’üncü maddesinin 3’üncü fıkrasında;
“Eşik değerlerin veya parasal limitlerin altında kalmak ya da bu Yönetmelikte yer alan diğer hükümlerin uygulanmasından kaçınmak amacıyla mal alımları kısımlara bölünemez.” denilmekte, yine aynı maddenin 4’üncü fıkrasında; “İhalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir. Pazarlık usulü ile ihale yapılması ve doğrudan temin yoluyla ihtiyaçların karşılanması ise ancak Kanunda belirtilen özel hallerde mümkündür.” Hükmü yer almaktadır.
24.01.2024 tarih ve 32439 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2024/1 numaralı Kamu İhale Tebliği’nde, büyükşehir belediyesi sınırları dışındaki doğrudan temin sınırı 207.453,00 TL olarak belirlenmiştir.
Yapılan incelemede, Belediyenin 2024 yılı içerisinde özellikle Makine İkmal Müdürlüğü, Fen İşleri Müdürlüğü ve Park ve Bahçeler Müdürlüğünün yaptığı bazı mal ve malzeme alımları ile yapım işlerinin toplam tutarının bu eşik değeri aştığı tespit edilmiştir. 2024 yılı içerisinde gerçekleştirilmiş olan bu mal ve malzeme alımı ile yapım işlerinin ihale yoluyla temini mümkün iken, kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle yapılmasının, Kamu İhale Tebliğindeki parasal limitlerin altında kalmak amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır.
Mal ve malzeme alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünmek suretiyle, açık ihale yerine doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilmesi ihale mevzuatı hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.
Kamu İdaresi cevabında her ne kadar istisnai hallerde ihtiyaçların doğrudan teminle alındığından bahsetmiş olsa da yukarıda bahsedildiği gibi yapılan incelemede bazı müdürlükler tarafından yapılan alımların niteliği, tarihi ve tutarları birlikte değerlendirildiğinde öngörülebilir ihtiyaçların bile parçalara bölünmek suretiyle doğrudan temin yöntemiyle yapıldığı görülmüştür.
Sonuç olarak, mal ve malzeme alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünmeksizin ihale yöntemiyle temin edilmesi gerekmektedir.