|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, bir belediye şirketinin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiği mal ve hizmet alımlarında piyasa fiyat araştırmalarının yetersiz yapıldığı belirlenmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22. maddesi, doğrudan temin yönteminin hangi durumlarda kullanılabileceğini açıklarken, bu süreçte piyasa fiyat araştırması yapılmasının zorunlu olduğunu vurgulamaktadır. Ayrıca, ilgili tebliğde, alımlara ilişkin onay belgesi düzenlenmesi ve fiyat araştırmasının belgelerle desteklenmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Denetim sırasında, şirketin büyük tutarlarda mal alımları gerçekleştirdiği, ancak bu alımlara ilişkin piyasa araştırmalarının yalnızca bir adet üzerinden yapıldığı tespit edilmiştir. Örneğin, 18.000.000 TL değerinde alkollü içecek alımları ve 2.500.000 TL personel kıyafeti alımları gibi işlemlerde, alınan malın miktarının yanlış beyan edildiği görülmüştür. Bu durum, şirket kaynaklarının verimli kullanılmasını engellemekte ve alım usullerinin belirlenmesinde sorunlar yaratmaktadır. Sonuç olarak, şirketin doğrudan temin kapsamında gerçekleştirdiği alımlarda mevzuata uygun hareket etmesi ve piyasa fiyat araştırmalarını doğru bir şekilde yapması gerekmektedir. Bu, hem kaynakların etkin kullanımını sağlamak hem de alım süreçlerinin şeffaflığını artırmak açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Bazı Mal ve Hizmet Alımlarına İlişkin Piyasa Fiyat Araştırmalarının Eksik Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket tarafından doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen mal ve hizmet alımlarına yönelik piyasa fiyat araştırmalarının eksik yapıldığı tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinde; hangi hallerde ihtiyaçların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin yöntemiyle karşılanabileceği belirtilmiş olup, aynı maddenin ikinci fıkrasında ise;
“Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10 uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.” hükmüne yer verilmiştir.
Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinde ise;
cc
(2) Alımlar için onay belgesi düzenlenmesi, onayı takiben harcama yetkilisince görevlendirilen kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılması ve buna ilişkin belgelerin dayanakları ile birlikte onay belgesine eklenmesi zorunludur.
(4) İdarelerce gerekli görülmesi halinde fiyat araştırması, ilgili ihale uygulama yönetmeliğinde düzenlenen yaklaşık maliyetin belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar çerçevesinde yapılabilir. Ancak yapım işlerine ilişkin fiyat araştırmasının, 4/3/2009 tarihli ve 27159 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde belirlenen yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslara göre yapılması zorunludur…. ” denilmektedir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinden, belirli ihtiyaçların ihale yapılmaksızın ve ihalelere yönelik prosedürlere uyulmaksızın ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılmak suretiyle temin edilebileceği belirtilmiştir. Ancak Kanun’un temel ilkelerinden olan, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamaya yönelik sorumluluğun gerçekleştirilmesinde, doğrudan temin kapsamında yapılan alımlarda piyasada fiyat araştırması yapılması zorunluluğu getirilmiştir. Söz konusu araştırmanın alımın niteliğine göre ilgili ihale yönetmeliklerindeki yaklaşık maliyet belirleme usullerine göre yapılabileceği düzenlenmiştir.
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanması” başlıklı 8’inci maddesine göre, idarenin yaklaşık maliyetin hesaplanmasında; alım konusu malın niteliğini, miktarını, teslim süresini, nakliyesini, sigortasını ve diğer özel şartlarını belirterek KDV hariç fiyat bildirilmesini isteyeceği belirtilmiştir. Benzer düzenleme Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nde de yapılmıştır.
Şirket hesap ve işlemleri üzerinde yapılan incelemelerde; 18.000.000,00 TL üzerinde alkollü içecek alımları, yaklaşık 2.500.000,00 TL personel kıyafeti alımları, 1.450.000,00 TL üzerinde reklam gideri alımları, yaklaşık 800.000,00 TL tatlı alımları, 5.000.000,00 TL üzerinde mal alımı piyasa araştırma tutanaklarında alınan malın ya da hizmetin miktarının 1(bir) adet gösterildiği, isteklilerin tekliflerini 1(bir) adet mal ya da hizmet için verdiği ancak söz konusu ürünlerden doğrudan temin usulüyle binlerce adet alım yapıldığı tespit edilmiştir.
Söz konusu uygulama, Şirket kaynaklarının verimli kullanılmasına engel olmakla beraber, yapılacak alımın hangi usulde yapılacağının belirlenmesinde limitlerin aşılıp aşılmadığının kontrolünün yapılmasına imkân vermemektedir. Alımlardan anlaşılacağı üzere söz konusu alım tutarları doğrudan temin limitlerini çok fazla aştığı görülmektedir.
Şirket cevabında gerekli işlemlerin yapılmasına başlanacağı belirtilerek bulgudaki tespite iştirak edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde; Şirket kaynaklarının verimli kullanılmasını sağlamak üzere doğrudan temin kapsamında gerçekleştirilen hizmet alımlarına ilişkin mevzuat hükümlerine uygun şekilde hareket edilmesi ve bu doğrultuda işlem tesis edilmesi gerekmektedir.