Bazı Tıbbi Cihaz Alımlarında Rekabetin Sağlanamaması ve İhalenin Yüklenici Firmanın Yaklaşık Maliyet Aşamasında Verdiği Tekliften Daha Yüksek Bedelle Sonuçlandırılması (Sayıştay)

BULGU: Bazı Tıbbi Cihaz Alımlarında Rekabetin Sağlanamaması ve İhalenin Yüklenici Firmanın Yaklaşık Maliyet Aşamasında Verdiği Tekliften Daha Yüksek Bedelle Sonuçlandırılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Bazı tıbbi cihaz alımlarında ihaleye yalnızca bir veya iki firmanın teklif verdiği, söz konusu ihalelere teklif veren ve ihale üzerinde bırakılan firmanın yaklaşık maliyetin belirlenmesi sürecinde verdiği teklifin daha düşük olmasına rağmen ihalenin mevzuatta öngörülen sorgulamalar yapılmadan bu firma üzerinde bırakıldığı görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde İdarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu hüküm altına alınmıştır. Yapılan incelemelerde aşağıdaki tabloda gösterilen tıbbi cihaz alımı ihalelerinden birine iki firmanın ikisine ise bir firmanın teklif verdiği, tek firmanın teklif verdiği iki ihalede yaklaşık maliyetin belirlenmesi sürecinde yalnızca ihale üzerinde bırakılan firmanın teklif verdiği ve bu tekliflerin ihale bedellerinden düşük olduğu, yine iki firmanın teklif verdiği ihalede aynı firmaların yaklaşık maliyetin belirlenmesi sürecinde de teklif verdiği ve ihale üzerinde bırakılan firmanın yaklaşık maliyete ilişkin teklifinin ihale bedeline göre oldukça düşük olduğu görülmüştür.

Tablo 1: Yaklaşık Maliyetin Üzerinde Sonuçlandırılan Tıbbi Cihaz Alımları

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yaklaşık Maliyetin Üzerindeki Teklifler” başlıklı 16.3’üncü maddesinde, ihale komisyonunun;

Yaklaşık maliyet hesaplanırken değerlendirilmeyen herhangi bir husus olup olmadığını,

Yaklaşık maliyet güncellenerek tespit edilmişse, güncellemenin doğru yapılıp yapılmadığını,

Verilen teklif fiyatlarının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtıp yansıtmadığını, sorgulayarak verilen teklifleri yaklaşık maliyete göre mukayese etmesi gerektiği ve bütçe ödeneklerini de göz önünde bulundurarak, teklif fiyatlarını uygun bulması halinde ekonomik açıdan en avantajlı teklifi ve varsa ikinci teklifi belirlemek veya verilen teklif fiyatlarını uygun bulmaması halinde ihalenin iptaline karar vermek hususunda takdir yetkisine sahip olduğu düzenlenmiştir. Ancak söz konusu ihalelerde, yüklenici firmanın ihale için verdiği teklif yaklaşık maliyete ilişkin verdiği tekliften yüksek olmasına rağmen, yaklaşık maliyet hesaplanırken değerlendirilemeyen bir hususun olup olmadığı, verilen tekliflerin piyasa rayiçlerini yansıtıp yansıtmadığı gibi hususların sorgulanmadan ihalelerin yaklaşık maliyetin üzerinde sonuçlandırıldığı tespit edilmiştir.

Kamu idaresi cevabında, özetle, yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflerin kabul edilebilmesi için gerekli sorgulamaların yapıldığı ifade edilse de ihale karar tarihi itibariyle Kamu İhale Tebliği’nin yukarıda belirtilen hükmü doğrultusunda yaklaşık maliyet hesaplanırken değerlendirilemeyen bir hususun olup olmadığı, verilen tekliflerin piyasa rayiçlerini yansıtıp yansıtmadığı gibi hususların sorgulandığına dair gerekçeli bir raporun tutanak altına alınmadığı anlaşılmıştır.

Sonuç olarak, ihalelerde rekabetin sağlanması ve yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflerin kabul edilebilmesi için kamu yararı ve hizmet gerekleri de dikkate alınarak gerekli sorgulamaların yapılması gerekmektedir.