Bazı Yapım İşi İhalelerinde Projesinde Yer Almayan İmalatların Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Bazı Yapım İşi İhalelerinde Projesinde Yer Almayan İmalatların Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdarece ihalesi yapılan bazı yapım işlerinde projelerinde yer almayan (uygulama, kesin veya ön projesinde) imalatların yapıldığı görülmüştür.

4735 Sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 24’üncü maddesinde; mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin;

-Sözleşmeye esas proje içinde kalması,

-İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,

Şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise %20’sine kadar oran dâhilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabileceği hüküm altına alınmıştır.

Yapılan incelemede, “Adıyaman İli Merkez Yaylakonak Beldesi Çatdere Köprüsü İnşaatı İşi”nde köprü bağlantı yolları ile köy yolları imalatları, “Gaziosmanpaşa Küçükköy Mahallesi Stadyum ve Zeminaltı Otopark İnşaatı İşi” ile “Gaziosmanpaşa Merkez Mahallesi Meydan, Spor Alanları ve Zeminaltı Otopark Tamamlama İnşaatı İşi”nde de ilçe belediyesi mülkiyetindeki taşınmazlara ayrı ayrı prefabrik bina yaptırılması, “Haliç Bilim Merkezi İnşaatı İşi”nde ise prefabrik iki katlı bina inşaatının sözleşmeye esas proje içinde olmadığı halde ilgili daire başkanlığı olurları ile yaptırıldığı tespit edilmiştir.

Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; İşe ait Sözleşmenin “Sözleşmede değişiklik yapılması” başlıklı 24’üncü maddesine göre sözleşme imzalandıktan sonra, sözleşme bedelinin aşılmaması ve İdare ile yüklenicinin karşılıklı olarak anlaşması kaydıyla işin yapılma yeri ve işin süresinden önce yapılması kaydıyla işin süresi ve bu süreye uygun olarak ödeme şartlarının değiştirilebileceği, yine Sözleşmenin 27’nci maddesinde Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesine ilişkin hususlarda Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uygulanacağı, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde belirtilen; yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin Sözleşmeye esas proje içinde kalması ve İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması durumlarından süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabileceği hükümlerine istinaden bulguda konu edilen Adıyaman İli Merkez Yaylakonak Beldesi Çatdere Köprüsü İnşaatı İşi kapsamında yaptırılan köprü bağlantı yolları ile köy yolları imalatlarının, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine uygun olarak, Fen İşleri Dairesi Başkanlığı Oluru alınarak sözleşmeye esas proje içinde olmadığı halde köprüye ulaşım yollarının düzenlenmesinin, bahse konu projenin mütemmim cüzü niteliğinde olduğu, dolayısıyla bu alandaki imalatlar yapılmadan projenin tamamlanmasının mümkün olamayacağı, yapılan tüm iş ve işlemlerde kamu yararı gözetildiği, herhangi bir kamu zararına sebebiyet verilmediği, herhangi bir kişi veya kuruma özel bir menfaat sağlamadığı,

Gaziosmanpaşa Küçükköy Mahallesi Stadyum ve Zeminaltı Otopark İnşaatı ve Gaziosmanpaşa Merkez Mahallesi Meydan, Spor Alanları ve Zeminaltı Otopark Tamamlama İnşaatı işlerinde 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre işlem yapıldığı, bu kapsamda; belediyelerin spor ve sporculara yönelik yardım ve destek görevinin olduğu göz önünde bulundurulduğu, söz konusu projelerin uygulanabilmesi için ilgili alanlarda mevcut bulunan spor kulüplerine ait yapı ve tesislerin kaldırılmasının zorunluluğu ve bölge halkının sportif ihtiyaçlarının kesintiye uğramaması adına ve kamu yararı hususları gözetilerek konunun en kısa sürede çözüme kavuşturulabilmesi amacıyla bulgu konusu sözleşmeler kapsamında proje alanına komşu bulunan kamu parsellerinde ilgili spor kulüplerine hizmet verecek prefabrik bina imalatları yapıldığı,

Mülkiyeti İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığına ait 118 pafta, 916 ada, 1 parsel sayılı yerdeki metruk durumda bulunan K Blok binasının İTÜ İnşaat Fakültesinden alınan teknik rapordan anlaşılacağı üzere her an göçme riskinin bulunduğu, can ve mal güvenliği açısından da tehlike arz ettiği, ekonomik ve fiziki ömrünü dolduran, kültür varlığı olmayan, beş katlı gabarisi ile Haliç siluetini olumsuz etkileyen niteliksiz ve tescilsiz K blok yerine iki katlı gabarisi ile Haliç siluetine olumsuz etkisi olmayan, sökülüp takılabilen hafif çelik proje olarak planlandığı ve İstanbul Şehir Hatları AŞ’ye ait tüm tersane faaliyetlerinin devamı için zaruretten yapıldığı,

İfade edilmiştir.

İdare cevabında her ne kadar yapılan imalatların projesinde olmadığı halde mütemmim cüzü niteliği taşımasından, zaruretten, belediyenin görev ve sorumluluklarından dolayı ilgili Sözleşme ve mevzuat hükümlerine uygun olarak yapıldığı ifade edilmiş olsa da Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde; yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin sözleşmeye esas proje içinde kalması ve İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması durumlarından yapılacak iş artışını iki unsura bağlamış ve bu iki unsurun birlikte oluşması halinde iş artışının yapılabileceği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, İdare tarafından gerçekleşen imalatların sözleşmeye esas proje kapsamında olmamasından dolayı iş artışının bu kapsamda yapılması mümkün görülmemektedir. Ayrıca yapılan imalatların bir çoğunun mütemmim cüzü niteliği taşımadığı, mütemmim cüzü niteliği taşısaydı bile; yukarıda belirtildiği üzere iş artışının aynı şekilde sözleşmeye esas proje içinde kalması ve İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması şartlarını bir arada taşımadığı açıktır.

Projesinde olmayan alanın mütemmim cüzü niteliğinde olması, imalatlar yapılmadan projenin tamamlanamayacak olması veya İdarenin yetkileri arasında sayılmış olması işin bu kapsamda yapılmasını mevzuata uygun hale getirmemektedir. Bulgu bünyesinde yapılacak imalatların neden yapıldığı değil projesinde olmadığı halde ilgili ihaleler kapsamında yapılması eleştiri konusu yapılmıştır.

Sonuç olarak, İdarece iş artışı kapsamında yapılan bu imalatların işin projesine uygun olarak, iş artışı kapsamında gerçekleştirilecek imalatlardan olması, teknik olarak asıl işten ayrılmaması, işin fen ve sanat kuralları çerçevesinde tamamlanabilmesi için yapılması zorunlu imalatlar olması, sözleşmeye esas proje kapsamında olması ve işin esaslı unsurunu değiştirmeyip teknik olarak tamamlanmasının mümkün olduğu hallerde yerine getirilmesi gerekmektedir.