Bazı Yapım İşlerinde İhale Öncesi Tamamlanması Gereken İş ve İşlemlerin İhaleden Sonra Ortaya Çıkması Nedeniyle Yapının Geç Hizmete Girmesi (Sayıştay)

BULGU: Bazı Yapım İşlerinde İhale Öncesi Tamamlanması Gereken İş ve İşlemlerin İhaleden Sonra Ortaya Çıkması Nedeniyle Yapının Geç Hizmete Girmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

Yapım işlerinde uygulama projelerinin hazırlanmasındaki eksiklik ve aksaklıklar sebebiyle sonradan ortaya çıkan iş ve işlemler nedeniyle İdarenin ek mali külfete katlandığı ve yapının geç hizmete girdiği görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinde, yapım işlerinde arsa temin edilmeden, imar işlemleri tamamlanmadan, uygulama projesi yapılmadan ihaleye çıkılamayacağı, uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılmasının zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 24’üncü maddesinde; “…yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş;

Sözleşmeye esas proje içinde kalması,

İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması, Şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20 ‘sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.” denilmektedir.

Uygulama projesi, 4734 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde, “Belli bir yapının onaylanmış kesin projesine göre yapının her türlü ayrıntısının belirtildiği proje” olarak tanımlanmıştır.

4735 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesinin (a) bendinde; anahtar teslimi götürü bedel sözleşmenin, uygulama projeleri ve bunlara ilişkin mahal listelerine dayalı olarak, işin tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden akdedileceği hüküm altına alınmıştır.

Bir yapım işinde öncelikle amaca uygun bir arsanın seçilmesi gerekmektedir. Arsanın tüm özelliklerini içeren, zeminin yapısı ve özelliklerine ilişkin harita, zemin ve temel etüdü raporlarının ihaleye hazırlık aşamasında düzenlenmesi gerekmektedir.

Yapım işinde ihaleden sonra uygulama projesinin gerçekleştirilebilmesi için, ihale öncesi proje aşamasına yeterli zaman ayırarak, gerekli çalışmalar titizlikle yürütülmeli, her detay göz önünde bulundurulmalıdır. İhaleden önce uygulama projelerinin ve mahal listelerinin ayrıntılı bir biçimde hazırlanması, ihaleden sonra değişikliğe imkan vermeyecek nitelikte olması gerekir. Bu nitelikleri taşımayan bir projeyle ihaleye çıkılması, sözleşmenin uygulanması aşamasında da ciddi sorunların doğmasına neden olacaktır. Ayrıca ihale dokümanındaki teknik içerikli belgeler (uygulama projesi, mahal listesi ve teknik şartname) anahtar teslim götürü bedelde, birbirinin tamamlayıcısı niteliğinde olacağından, bu belgeler arasında bir çelişki veya tereddüt olmaması gerekmektedir.

İş artışlarında İdare, ihale öncesi çalışmalardan başlayarak ihale sürecindeki bütün işlemlerini 4734 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirecek, bu kapsamda her türlü özen ve çabayı gösterecek, tüm bunlara rağmen işin devamı sırasında önceden öngörülmeyecek ilave iş/imalat ortaya çıkarsa mevzuatta belirtilen sınırlar içerisinde kalarak artışa konu işleri aynı yükleniciye sözleşmedeki şartlarla yaptırabilecektir.

Yapılan incelemede, yapım işlerinde ihtiyaç programlarının hazırlanması, yapım ihaleleri öncesinde hizmet alımı şeklinde yapılan çalışmalarda uygun yapı malzemesinin seçilmemesi, uygulama projeleri için yeterli zaman ayrılmaması nedeniyle sonradan ihtiyaçların ortaya çıktığı görülmüştür.

İhale öncesinde ortaya çıkan tüm bu eksiklik ve aksaklıklar ihaleden sonraki yapım aşamasında, planlanabilecek, öngörülebilecek ve projelendirilebilecek iş/imalatların makul ölçüler üzerinde proje değişikliği yapılmak suretiyle iş artışı kapsamında yükleniciye yaptırılmasına ve bunun için süre uzatım kararlarının alınmasına ve ilave fiyat farkı ödenmesine yol açmakta, dolayısıyla anahtar teslimi götürü bedel sözleşme usulünün amacına ve işlevselliğine ters düşen uygulamalara mahal vermektedir. Özellikle ihale öncesindeki projelendirme sürecinde süre ve içerik açısından gerekli özenin gösterilmemesi sonucunda projelerin sağlıklı hazırlanmaması, İdarenin ilave bir mali bir külfete katlanmasına neden olduğu gibi, acil ihtiyacı olan yapıları geç kullanıma almasına da sebebiyet vermektedir.

Örneğin, “Beypazarı İçme Suyu Arıtma Tesisi Yapım İşi”nde; ham su ve temiz su depolarındaki kot farklarının ihale eki projede dikkate alınmaması sonucu proje değişikliğine gidilmesi, yeni imal edilen ham su ve temiz su hatları ile mevcut ham su ve temiz su hatları bağlantı yapılmasıyla ilgili verilerin ilk projede olmaması nedeniyle bunun için yeni proje hazırlanması gibi sebeplerle ve diğer bazı gerekçelerle süresi 350 gün işte toplam 270 gün (100+130+40) süre uzatımı verilmiştir.

Kamu İdaresi cevabında, yapılan ihalelerde, ihaleden sonra ortaya çıkan öngörülemeyen durumlar karşısında Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 21’inci maddesi ile 41’inci dikkate alındığında ihaleden sonra ortaya çıkması nedeniyle yapının geç hizmete girmesi gibi bir durumun söz konusu olamayacağı,

Bulguda konu edilen “Beypazarı İçme Suyu Arıtma Tesisi Yapım İşi” proje aşamasında alınan su numuneleri ile inşaat aşamasında ham su kalitesindeki farklılıklar gösterdiği,

İlgili Yönetmelik gereğince su kalitesinin sağlanması için projede belirlenen membranın değiştirilmesi gerektiği,

İşin ileri teknoloji içeren bir arıtma tesisi olmasından dolayı uygulama aşamasında çıkan teknik zorunluluklar doğrultusunda tesisin daha verimli ve kaliteli işletilebilmesi gibi gerekçelerle projede değişikliğe gitme zorunluluğu olduğu,

Yapım İşleri Genel Şartnamesine 12’inci maddesinde uyarınca “Beypazarı İçme Suyu Arıtma Tesisi Yapım İşi”nde; süre uzatımı ve keşif artışı verildiği,

Yapım işlerinde ihale öncesindeki iş ve işlemlerde gerekli özenin gösterileceği, mevzuatın uygun gördüğü zorunlu durumlar dışında mahal verilmemesi için gerekli tedbirler alınacağı,

İfade edilmiştir.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 24’üncü maddesinde belirlenen şartlar oluştuğunda iş artışı/eksilişi yapmak idarelere tanınmış bir imkandır. Yapım İşleri Genel Şartnamesine 12’inci maddesinde sözleşme eki projelerde yapılacak değişikliklerin yapının hizmete girmesine doğrudan engel nitelikteki imalatların olmasını gerekmekte olup aksi takdirde proje bütünlüğünün bozulacağı ve ihalede saydamlığın etkileneceği aşikardır.

Genel Müdürlük yapım işlerinin hemen hemen tümünde imalat değişikliği yapılmıştır. Sözleşme konusu dışındaki imalatlar sözleşmeye dahil edilmiştir. Örneğin prefabrik depo yapımı işinde çelik boru döşeme iş yapılmıştır.

Beypazarı İçme Suyu Arıtma Tesisi Yapım İşinde membran değiştirilmesi teknik zorunluluk kaynaklı olduğu doğrudur. Ancak diğer imalat değişiklikleri ihaleden önce çalışmaların eksik yapılmasından kaynaklanmıştır.

Yukarda belirtildiği üzere, yapım işlerinde ihale öncesindeki iş ve işlemlerde gerekli çalışmaların yapılmaması nedeniyle süre kaybı ve iş artışlarına neden olmaktadır.

Sonuç olarak, yapım işlerinde ihale öncesindeki iş ve işlemlerde gerekli özenin gösterilmesi, yapıların zamanında kullanıma alınması, proje değişiklikleri, iş artışları, süre uzatımları ve ilave ödenen fiyat farklarına mevzuatın uygun gördüğü zorunlu durumlar dışında mahal verilmemesi için gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.