|
ÖZET: Bazı yapım işlerinde yaklaşık maliyet hesaplamalarında hatalar tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, bazı iş kalemlerinde yüklenici karı hesaplanmasına rağmen, bu karın mükerrer olarak eklenmesi ve resmi rayiçlerin güncel olmaması gibi sorunlar ortaya çıkmıştır. Kamu İhale Kurumu, yaklaşık maliyetin ihale onay belgesi düzenlenmeden önce yapılan fiyat araştırmalarıyla belirlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu hesaplamalar, ihale süreçlerinin temelini oluşturmakta ve kamu kaynaklarının etkin kullanımını sağlamaktadır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ilkeler doğrultusunda, idarelerin şeffaflık, rekabet ve eşit muamele gibi unsurları gözetmesi gerekmektedir. Yaklaşık maliyetin doğru hesaplanması, ilan süreleri, geçici teminat tutarları ve ihale usullerinin uygulanması gibi birçok alanda kritik bir rol oynamaktadır. İncelenen yapım işlerinde, bazı ihale kayıt numaralarındaki maliyet hesaplamalarının güncel fiyatlardan oluşmadığı ve mükerrer yüklenici karı eklenmesi gibi hatalar dikkat çekmektedir. Sonuç olarak, kamu idarelerinin ihtiyaçlarının karşılanmasında yaklaşık maliyetin doğru ve güvenilir bir şekilde belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Hatalı uygulamaların önlenmesi, ihale süreçlerinin etkinliğini artıracak ve kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasına katkı sağlayacaktır. |
BULGU: Bazı Yapım İşlerinde Yaklaşık Maliyetin Hatalı Hesaplanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare tarafından ihalesi gerçekleştirilen bazı yapım işlerinde yaklaşık maliyetleri oluşturan bir kısım iş kalemlerinin analizinde yüklenici karı bulunmasına rağmen ayrıca iş kalemine yüklenici karı eklendiği, bazı yapım işlerinde ise işin yaklaşık maliyetin hazırlanmasına esas tutulan resmi rayiç ve analizlerin yaklaşık maliyetin hazırlandığı dönemde geçerli olan resmi rayiç ve analizlerden oluşturulmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İhale Kurumu tarafından yayımlanan Kamu İhale Terimler Sözlüğünde; Yaklaşık maliyet: “İhale onay belgesi düzenlenmeden önce idarece her türlü fiyat araştırması yapılarak, Katma Değer Vergisi (KDV) hariç olmak üzere hesaplanan ve dayanakları ile birlikte bir hesap cetvelinde gösterilen, ihale konusu işin/alımın öngörülen bedeli ifade eder.” şeklinde tanımlanmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesine göre idareler, yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.
Aynı Kanunu’nun “Yaklaşık maliyet” başlıklı 9’uncu maddesinde ise; mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyetin belirleneceği ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterileceği hüküm altına alınmıştır.
İdare tarafından yaklaşık maliyetin doğru bir biçimde hesaplanması büyük önem arz etmektedir. 4734 sayılı Kanun’un ilgili maddelerinde hüküm altına alındığı üzere yaklaşık maliyet; ilan sürelerinin belirlenmesinde ve uygulanmasında, geçici teminat tutarının belirlenmesinde, ihale kapsamında ihtiyaç duyulan ödenek miktarının tespitinde, ihale usullerinin uygulanmasında, doğrudan temin yöntemi ile alım yapılmasında, yeterlilik kriterlerinin tespitinde, sınır değer hesabında, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde, yerli istekli lehine fiyat avantajı sağlanmasında, sınır değerin altındaki teklif sahibi ile sözleşme imzalanması halinde kesin teminat tutarında dikkate alınmakta ve doğrudan ihale iş ve işlemlerine etki etmektedir.
İdare tarafından gerçekleştirilen bazı yapım işleri incelendiğinde;
– 2023/1058322 ihale kayıt numaralı “Lice Üs Bölgesi İçmesuyu Tesisi Yapım İşi” kapsamında yaklaşık maliyet hesabı için 29.08.2023 tarihinde komisyon oluşturulmasına karşın ihale için oluşturulan bazı iş kalemlerinin 2021 yılında yayımlanan kurum fiyatları olduğu,
-2022/317632 ihale kayıt numaralı “2022 Yılı Diyarbakır İli Merkez ve İlçe Mahallelerinde İçmesuyu Tesisi İnşaatı Yapım İşi” kapsamında hazırlanan yaklaşık maliyetin bazı iş kalemlerinde yüklenici karı bulunmasına rağmen mükerrer olarak yüklenici karı yaklaşık maliyetin hesabına dahil edildiği,
– 2023/750066 ihale kayıt numaralı “Diyarbakır İli Yeni Mardin Yolu Kısmi İçmesuyu İnşaatı Yapım İşi” kapsamında yaklaşık maliyet hesabı için 23.06.2023 tarihinde komisyon oluşturulduğu görüşmüştür. Yaklaşık maliyet analizleri incelendiğinde ise analizde bulunan alt pozların bazılarının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 01.01.2023 – 30.06.2023 tarihleri arasında geçerli olan 2023/1 birim fiyatlardan oluştuğu bazılarının ise bazılarının ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 01.07.2023 -31.12.2023 tarihleri arasında geçerli olan 2023/2 birim fiyatlarından oluştuğu,
Tespit edilmiştir.
Sonuç olarak ihale sürecinin temel dinamiği olan yaklaşık maliyet kamu idarelerinin ihtiyaçlarının temininde maliyetin doğru ve güvenilir bir şekilde belirlenmesinde yapılacak bir sağlamadır. Bu nedenle yaklaşık maliyetin tespitinde hatalı uygulamaların önüne geçilmesi gerekmektedir.