|
ÖZET: Bazı yapım işlerinde, yeni birim fiyatların tespitinde izlenen yöntemlerin mevzuata uygun olmadığı tespit edilmiştir. 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, işin yaklaşık maliyetinde ve birim fiyat teklif cetvellerinde yer almayan imalatların gerçekleştirilmesi için belirlenen yeni birim fiyatların, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22. maddesine uygun olarak oluşturulmadığı görülmektedir. Bu madde, sözleşmede yer almayan iş kalemlerinin fiyatlarının belirlenmesi için gerekli analizlerin yapılmasını ve kaynakların verimli bir şekilde kullanılmasını öngörmektedir.
Denetim raporunda, bazı yapım işlerinde, yeni birim fiyatların tespitinde herhangi bir analiz yapılmadan, yalnızca matbu teklif cetvelleri ile piyasadan alınan teklifler üzerinden fiyatlandırma yapıldığı belirtilmiştir. Bu durum, mevzuatta yer alan fiyat tespit yöntemleriyle uyumsuzdur. Özellikle, işin devamı sırasında yapılması gereken imalatlar için gerekli analizlerin oluşturulmadığı ve bu imalatlar için belirlenen fiyatların mevzuatta belirtilen rayiçler arasında yer almadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, yapım işlerinde yeni birim fiyat tespitlerinin mevzuat hükümlerine uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu, hem kaynakların etkin kullanımı hem de kamu kaynaklarının korunması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Bazı Yapım İşlerinde Yeni Birim Fiyat Tespitinin Mevzuata Uygun Olmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Bazı yapım işlerinde, işin yaklaşık maliyetinde ve birim fiyat teklif cetvellerinde yer almayan imalatların yapılabilmesi için tespit edilen yeni birim fiyatlarda kullanılan yöntemin mevzuata uygun olmadığı görülmüştür.
Yeni birim fiyatların tespiti hususunda gerekli usul ve esaslara ilişkin temel düzenleme Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci maddesinde yer almaktadır.
Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ) “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22 nci maddesinde, işin devamı sırasında idarece yapılması gerekli görülen iş kalemlerinin yeni birim fiyatlarının, kaynakların verimli kullanılması ilkesi gözetilerek idare tarafından gerekli inceleme, tahkik ve karşılaştırmaların yapılması şartıyla maddenin ikinci fıkrasında gösterilen analizlere maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen rayiçlerden birinin, birkaçının veya tamamının uygulanması suretiyle sözleşmede bulunmayan bir iş kalemi birim fiyatının idare ile yüklenici arasında imzalanan yeni fiyat tutanağına bağlanmak suretiyle tespit edilmesi öngörülmektedir.
Sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedellerinin tespitinde uygulanacak analiz ve rayiçlere ilişkin ise söz konusu maddede;
“ … Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri ”
Hükümlerine yer verilmiştir.
Tablo 10: Hatalı Yeni Birim Fiyat Uygulaması Yapılan İşler
| İşin Adı | İhale Kayıt Numarası | Sözleşme Bedeli (TL) |
| 2022 yılı Kamu Binaları Tadilat Bakım ve Onarım Yapım İşi | 2022/303691 | 5.172.950,43 |
| Körfez İlçesi Kamu ve Hizmet Binaları Bakım Onarım ve Tadilat Yapım İşi | 2022/758592 | 12.467.740,00 |
Yukarıdaki tabloda örnek olarak ikisinin ismine yer verilen ve projesiz şekilde gerçekleştirilen bazı yapım işlerinde, yaklaşık maliyet ve teklif birim fiyat cetvellerinde yer almayan ve işin devamı sırasında yapılmasına karar verilen çok sayıda imalat için özel birim fiyatlar belirlenmiştir. Ancak bu imalatlar için herhangi bir analiz kullanılmayıp yalnızca özel birim fiyatın ismi ve kullanılacak ölçü birimine göre (ton, metre, metre kare gibi) imalatın bir birimine ilişkin fiyat verilecek şekilde oluşturulan matbu teklif cetvelleri ile piyasadan üç firmadan teklif alınarak (matbu form üzerinde yine matbu şekilde fiyatların yazıldığı, herhangi bir tarih bilgisinin yer almadığı, yalnızca firmaların kaşe ve imzasının olduğu cetveller) tekliflerin ortalaması üzerinden gerçekleştirilmesi istenen imalatların birim fiyatlarının tespiti yapılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükmüne göre sözleşmenin uygulanması sırasında yeni bir imalata ilişkin birim fiyatın tespit edilebilmesi için öncelikle mevzuattaki sıralamaya göre bir analiz oluşturulması daha sonra oluşturulan bu analize yine mevzuatta belirlenen rayiçlerden birinin, birkaçının veya tamamının uygulanması suretiyle fiyat tespiti yapılması gerekmektedir.
Ancak söz konusu yapım işlerinde, işin devamı sırasında yapılmasına karar verilen imalatlar için bir analiz oluşturulmadığı ve bu imalatlar için belirlenen piyasadan üç firmadan teklif alınmak suretiyle ortalama üzerinden hesaplanan fiyat tespiti yönteminin de mevzuatta yer verilen uygulanabilecek rayiçler arasında yer almadığı görülmektedir. Dolayısıyla bahsedilen işler kapsamındaki birçok imalat için yeni birim fiyat tespiti mevzuata uygun gerçekleştirilmemiştir.
Bu itibarla, yapım işlerinde, yeni birim fiyat tespitlerinin mevzuat hükümlerine uygun yapılması gerekmektedir.