Bedeli Güncellenmeyen ve Alt Yüklenicileri Kapsamayan Tüm Riskler Sigorta Poliçelerinin Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Bedeli Güncellenmeyen ve Alt Yüklenicileri Kapsamayan Tüm Riskler Sigorta Poliçelerinin Bulunması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Bölge Müdürlükleri tarafından iş artışı yapılan yapım işleri ile fiyat farkı ödenmesi öngörülen işlere ilişkin hakediş tutarının poliçedeki sigorta bedelini aştığı durumlarda sigorta bedelinin zeyilname ile artırılmadığı ve yapım işleri için düzenlenmesi gereken All Risk (Bütün Riskler) sigorta poliçelerinin alt yüklenicilerin eylem ve işlemlerini kapsamadığı görülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “İş ve işyerinin sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesinde; “Yapım işlerinde yüklenici; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre ihale dokümanında belirtilen şekilde, işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır.” hükmü yer almaktadır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesinin ikinci fıkrasında ise; “Sigortaya esas alınacak bedeller, işin kendisi için sözleşme bedeli, her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ve benzeri için ise piyasa rayiçlerine göre hesaplanan bedellerdir. Ödenen toplam hakediş tahakkuk tutarının (fiyat farkları dahil) poliçedeki sigorta bedelini aşması ve/veya poliçede öngörülen sigorta bitiş tarihinin süre uzatımı veya cezalı çalışma sebebiyle aşılması hallerinde, zeyilname ile sigorta bedelinin artırılması ve/veya sigorta süresinin uzatılması zorunludur.” düzenlemesi yapılmıştır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, yapım işlerinde yüklenici deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına ve yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı işyerindeki her türlü, araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile yapım işinin korunmasından sorumludur. Bu nedenle yüklenici, işyeri teslim tarihinden geçici kabul tarihine kadar inşaat sigortası (bütün riskler), geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır.
Öngörülen sigorta yükümlülüğünün amacı, sözleşme konusu işin yapılan kısımlarını ulaştıkları değer itibarıyla güvence altına almak olduğundan fiyat farklarını da içermeyen bir sigorta işleminin söz konusu güvenceyi tam olarak sağlamayacağı hususu açıktır. Bu nedenle, Yapım İşleri Genel Şartnamesine uygun biçimde, yapılan işin karşılığı olarak hesaplanan hakediş tutarları (fiyat farkları dahil) esas alınarak sigorta bedelleri belirlenmeli, hakediş tutarı (sözleşme fiyatları ile yapılan iş tutarı + fiyat farkı tutarı) sigortaya esas bedeli aştığı takdirde, sigorta bedelinin zeyilname düzenlenerek güncellenmesi gerekmektedir. Bununla birlikte 4735 sayılı Kanun’un 24’üncü maddesi uyarınca, meydana gelen iş artışlarının aynı yükleniciye yaptırılmasında da zeyilname düzenlenmek suretiyle artan işlerin bedelinin sigorta bedeline dahil edilmesi gerekir.
Yapılan incelemede, iş artışına gidilen ve/veya fiyat farkı ödenen bazı yapım işlerinde hakediş bedelinin sigorta bedelini aşmasına rağmen söz konusu işlere ait bütün riskler (all-risk) sigorta bedellerinin zeyilname ile güncellenmediği tespit edilmiştir.
Diğer taraftan Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve İş Yerlerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında; sigorta poliçelerinde idare işveren sıfatıyla, yüklenici ise işi gerçekleştiren sıfatıyla yer almalı ve alt yüklenicilerin vereceği zararların da teminat kapsamı dahilinde olduğu belirtilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Buna göre yapım işine konu olan yapının güvence altına alınması için yükleniciden All Risk (Bütün Riskler) sigortası istenmektedir. Güvence karşılığı olarak alınan sigortada yapım aşamasında yer alan, yüklenicinin birincil düzeyde idareye karşı sorumlu olduğu ayrıca alt yüklenicinin vereceği zararların da kapsama dahil edilip teminata bağlanması gerekmektedir. Ancak idare tarafından gerçekleştirilen bazı yapım işine ilişkin ihalelerde, idarenin izni ile alt yüklenici çalıştırıldığı ancak All Risk (Bütün Riskler) sigorta poliçelerinin sadece asıl yüklenicileri kapsadığı alt yüklenicilerin verecekleri zararların sigorta poliçesinin kapsamında yer almadığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta; bulgu konusu tespitlerle ilgili olarak gerekli hassasiyetin gösterildiği ayrıca eksikliklerin düzeltilmesine yönelik bir yazı ile merkez ve taşra teşkilatlarının bilgilendirildiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, yüklenicinin iş ve işyerini koruma sorumluluğunun tam olarak tesis edilebilmesi bakımından, iş artışına gidilen yapım işleri ile fiyat farkı ödenen yapım işlerinde hakediş bedelinin sigorta bedelini aşması durumunda zeyilname ile sigorta poliçe bedelinin güncellenmesinin gerekli olduğu ayrıca Yapım İşleri Genel Şartnamesi gereği, alt yüklenici çalıştırılan işlere ilişkin sigorta poliçelerinde alt yüklenicilerin verecekleri zararların da teminat kapsamına alınması gerektiği düşünülmektedir.