Bedelli Askerlik Uygulaması Kapsamında Oluşturulan Özel Hesaptan İlgili Kanun Mülga Olmasına Rağmen Harcama Yapılması ve Bu Harcamaların Hatalı Muhasebeleştirilmesi (Sayıştay)

BULGU: Bedelli Askerlik Uygulaması Kapsamında Oluşturulan Özel Hesaptan İlgili Kanun Mülga Olmasına Rağmen Harcama Yapılması ve Bu Harcamaların Hatalı Muhasebeleştirilmesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

1111 sayılı Askerlik Kanunu 26.06.2019 tarihinde ilga edilmesine rağmen, bedelli askerlik uygulaması kapsamında toplanan kaynaktan anılan Kanun’un geçici 46’ncı maddesine dayanılarak çıkarılan Usul ve Esaslar’a göre 2021 yılı içerisinde harcama yapıldığı ve bu harcamaların hatalı muhasebeleştirildiği görülmüştür.
Mülga 1111 sayılı Askerlik Kanunu’nun Geçici 46’ncı maddesinde;
“(Ek: 30/11/2011-6252/4 md.) şartıyla temel askerlik eğitimine tabi tutulmaksızın
askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılırlar.
Bu uygulama kapsamında ödenecek paralar, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı adına T.C. Ziraat Bankası, T. Halk Bankası ve T. Vakıflar Bankasında açılacak özel hesaba yatırılır.
Özel hesapta toplanan paralar, Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslarçerçevesinde şehit yakınları, gaziler, engelliler, muhtaç erbaş ve er aileleri, Türk Silahlı Kuvvetleri (Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı dâhil)’ne mensup vazife malûlleri ile emniyet hizmetleri sınıfına mensup vazife malûllerine yönelik sosyal hizmet ve yardım faaliyetlerinin finansmanında kullanılır.
” denilmektedir.
Anılan maddeye dayanılarak 30.12.2012 tarih ve 28513 sayılı Resmî Gazete’de “1111 sayılı Askerlik Kanunu’nun Geçici 46’ncı Maddesi Uyarınca Bedelli Askerlik Uygulaması Kapsamında Toplanan Kaynağın Kullanımı, Muhasebeleştirilmesi İle Özel Hesabın İşleyişine Dair Usul ve Esaslar” yayımlanmıştır. Söz konusu Usul ve Esaslar’da, harcamaların gerçekleştirilmesi ve muhasebeleştirilmesine ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Bu kapsamda Usul ve Esaslar’da geçen muhasebe biriminin Bakanlık merkez muhasebe birimini ve illerde defterdarlık muhasebe müdürlüklerini ifade ettiği; merkez dışı muhasebe birimlerinin kendilerine verilen ödeme emri tutarlarını merkez muhasebe birimine mal edecekleri ve tüm ödemelerin merkez muhasebe birimince yapılacağı; bu işlemlerin KBS üzerinden ayrı bir muhasebe birim koduyla yürütüleceği ifade edilmiştir. Uygulamada kurumsal kod olarak 50.35 kodu kullanılmış olup, İdarenin kurumsal kodu ile ilişkilendirilmemiştir. Bu durum İdarenin mali tablolarında söz konusu kaynaktan yapılan harcamaların görülememesine neden olmaktadır.
Usul ve Esaslar’ın dayanağı olan mülga 1111 sayılı Askerlik Kanunu, 26.06.2019 tarih ve 30813 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun 63’üncü maddesi ile yayım tarihi itibarıyla yürürlükten kaldırılmıştır. Usul ve Esaslar’ın dayanağı olan Kanun mülga olmasına rağmen 2021 yılında il müdürlüklerince harcamalar yapılmıştır.
17.10.2017 tarih ve 30213 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu İdarelerine Ait Özel Hesaplara İlişkin İşlemlerin Muhasebeleştirilmesine Dair Yönetmelik’te; genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin kapsam maddesindeki istisnalar hariç olmak üzere oluşturdukları özel hesapların bu Yönetmelik’te gösterilen usul ve esaslara göre muhasebeleştirileceği belirtilmiştir. Mülga 1111 sayılı Askerlik Kanunu uyarınca oluşturulan özel hesap, bu Yönetmelik’ten istisna edilmediğinden, söz konusu özel hesaptan yapılan harcamaların bu Yönetmelik hükümleri uyarınca muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Bakanlık vermiş olduğu cevapta, “1111 sayılı Askerlik Kanunu’nun Geçici 46’ncı Maddesi Uyarınca Bedelli Askerlik Uygulaması Kapsamında Toplanan Kaynağın Kullanımı, Muhasebeleştirilmesi ile Özel Hesabın İşleyişine Dair Usul ve Esaslar”ın “Tasfiye” başlıklı 16’ncı maddesinde bu kapsamda toplanan paranın tamamen harcanmasından sonra Bakanlık özel hesabının Bakanlıkça tasfiye edileceğini ve “Tereddütlerin Giderilmesi” başlıklı bölümün 17’nci maddesinde ise Mülga Maliye Bakanlığının yetkili olduğunun ifade edildiği belirtilmekte, Bakanlıkca her yıl düzenli olarak Hazine ve Maliye Bakanlığından görüş alınarak bir sonraki yılın uygulamasının başlatıldığı, 03.03.2021 tarihli ve 146341 sayılı yazı ile 2021 uygulamasının nasıl yapılacağının Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Bakanlığa bildirildiği ifade edilmektedir.
Ancak, mülga 1111 sayılı Askerlik Kanunu, 26.06.2019 tarih ve 30813 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun 63’üncü maddesiyle yürürlükten kaldırılmış olduğundan dayanağı söz konusu Kanun olan “1111 sayılı Askerlik Kanunu’nun Geçici 46’ncı Maddesi Uyarınca Bedelli Askerlik Uygulaması Kapsamında Toplanan Kaynağın Kullanımı, Muhasebeleştirilmesi ile Özel Hesabın İşleyişine Dair Usul ve Esaslar” da zımnen ilga olduğundan bu usul ve esaslara göre işlem yapılması uygun değildir.
Bu itibarla, mülga 1111 sayılı Askerlik Kanunu’nun geçici 46’ncı maddesi uyarınca bedelli askerlik uygulaması kapsamında toplanan kaynaktan kalan bakiyenin harcanması için; öncelikle yasal dayanağa kavuşturulması, akabinde de Kamu İdarelerine Ait Özel Hesaplara İlişkin İşlemlerin Muhasebeleştirilmesine Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak muhasebeleştirilmesi ve Bakanlığın faaliyet raporlarında ve mali tablolarında bu kapsamda yapılan harcamaların izlenebilmesinin sağlanması gerekmektedir.