|
ÖZET: Bedelsiz olarak devredilen arsanın, hizmet binası inşası amacıyla Toplu Konut İdaresi’ne (TOKİ) aktarılması sürecinde, mali tablolar üzerinde izlenme şekliyle ilgili önemli bulgular ortaya çıkmıştır. Sayıştay denetim raporlarına göre, arsanın 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabında kaydedildiği tespit edilmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen düzenlemelere göre, arsa devri sırasında ilgili muhasebe birimlerine gerekli belgelerin sunulmasıyla birlikte, arsanın kayıtlı değeri üzerinden muhasebe işlemleri gerçekleştirilmelidir. İnşaat tamamlandığında ise, arsanın değeri üzerinden 250-Arazi ve Arsalar hesabına kaydedilmesi ve gerekli düzeltmelerin yapılması gerekmektedir.
Yapılan incelemeler, 2009 yılında edinilen arsanın 2013 yılında TOKİ’ye devredildiğini ve bu tarihten itibaren arsanın 250-Arazi ve Arsalar hesabından çıkarılarak 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabında izlenmeye başlandığını göstermektedir. Ayrıca, 2014 yılından itibaren 998 ve 999 numaralı nazım hesaplarda da takip edilmeye başlanmıştır. Kamu idaresi, bulgulara katıldığını ve hizmet binası teslim edildiğinde gerekli muhasebe kayıtlarının yapılacağını belirtmiştir. Ancak, bu uygulamanın 2023 yılı bilançosunda 248.925.975,61 TL tutarında bir hata oluşturduğu anlaşılmaktadır. |
BULGU: Bedelsiz Devredilen Arsanın Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında İzlenmesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum
Kurum tarafından hizmet binası yapılması amacıyla Toplu Konut İdaresine (TOKİ) devredilen arsanın, mali tablolarında nazım hesaplar yerine 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabında izlenildiği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 998-Diğer Nazım Hesaplar hesabına ilişkin “Hesabın işleyişi” başlıklı 533/F maddesinde; kat karşılığı veya arsa verilmek üzere inşaat yaptırılmasına ilişkin bilgi ve belgelerin ilgili muhasebe birimine teslim edildiğinde arsa veya arazinin kayıtlı değeri üzerinden bu hesabın ilgili yardımcı hesabına borç, 999-Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı hesabına alacak kaydedileceği; arsa verilmek üzere yaptırılan inşaat tamamlanıp teslim edildiğinde ise kayıtlara alınan tutar üzerinden bu hesaba alacak, 999-Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı hesabına borç kaydedilerek nazım hesapların kapatılacağı hüküm altına alınmıştır. Aynı Yönetmeliğin 250-Arazi ve Arsalar hesabına ilişkin “Hesabın işleyişi” başlıklı 172’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (6) numaralı alt bendinde; varlığın kayıtlı değeri ile yeni değeri arasında fark olması halinde 600-Gelirler hesabına veya 630- Giderler hesabına gerekli kayıtların yapılacağı belirtilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; Kurum tarafından arsanın hizmet binası yapılması karşılığında TOKİ’ye devredildiği anda arsanın gelecekte kuruma hak ve getiri sağlama potansiyeline sahip olması nedeniyle ilgili nazım hesaplarda takip edilmeye başlanması, inşaatın tamamlanıp Kuruma devri yapıldığında ise 250- Arazi ve Arsalar hesabı kapatılarak varlığın yeni değeri üzerinden 252-Binalar hesabına kaydedilmesi ve varlığın kayıtlı değeri ile yeni değeri arasında fark olması halinde 600-Gelirler veya 630-Giderler hesabına gerekli kayıtların yapılması ve nazım hesapların kapatılması gerekmektedir.
Ancak, yapılan incelemede; 2009 yılında alınan arsanın 2013 yılında inşaat karşılığı olarak TOKİ’ye devredildiği, söz konusu arsanın mülkiyetinin TOKİ’ye devredildiği tarih olan 26.12.2013 itibari ile arsanın 250-Arazi ve Arsalar hesabından çıkarılarak 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlenmeye başlandığı, buna ilave olarak, 26.06.2014 tarihinden itibaren 998-Diğer Nazım Hesaplar hesabı ve 999-Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı hesaplarında da takip edilmeye başlandığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında; bulguya iştirak edildiği ve hizmet binası Kuruma teslim edildiğinde gerekli muhasebe kayıtlarının yapılacağı ifade edilmektedir.
Bulgu konusu hususa 2020 ve 2022 yılları arasındaki Sayıştay Denetim Raporlarında yer verilmiş olup, aynı uygulamaya 2023 yılında da devam edildiği anlaşılmıştır.
Sonuç olarak söz konusu arsanın 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabında takip edilmesi, 2023 yılı bilançosunda 248.925.975,61 TL tutarında hataya neden olmaktadır.