|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Orman Genel Müdürlüğü tarafından bedelsiz olarak izin verilen orman alanlarında üçüncü kişilere yönelik kiralamaların tespit edilmediğini ortaya koymuştur. 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 17. maddesi, belirli kamu yararı gereksinimleri doğrultusunda gerçek ve tüzel kişilere bedelsiz izin verilmesine olanak tanırken, bu alanların üçüncü kişilere kiralanması durumunda kira bedelinin yarısının Orman Genel Müdürlüğü bütçesine aktarılmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak yapılan denetimlerde, bu kiralamaların etkin bir şekilde kontrol edilmediği ve dolayısıyla gerekli bilgi ve kayıtların eksik olduğu görülmüştür.
Orman Kanunu’nun ilgili maddeleri ve bunlara dayanan yönetmelikler, izin verilen alanların düzenli olarak denetlenmesini ve kontrol edilmesini öngörmektedir. Ancak, bedelsiz izin verilen orman alanlarında bu denetimlerin yetersiz kalması, hem mevzuata aykırılık oluşturmakta hem de kurumun maddi zarara uğramasına yol açmaktadır. İlgili birimlerin bu konudaki eksiklikleri gidermek üzere talimatlandırıldığı ve ORBİS e-izin modülünde kiralama izinleriyle ilgili çalışmaların sürdüğü belirtilmiştir. Sonuç olarak, Orman Genel Müdürlüğü’nün bedelsiz izin verilen alanlarda kontrol faaliyetlerini etkin bir şekilde yürütmesi ve kiralamaların mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu sayede, orman alanlarına isabet eden kira bedellerinin düzenli bir şekilde bütçeye kaydedilmesi sağlanacaktır. |
BULGU: Bedelsiz Olarak İzin Verilen Orman Alanlarında Üçüncü Kişilere İlişkin Kiralama Tespitlerinin Yapılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Orman Genel Müdürlüğü tarafından bedelsiz olarak izin verilen orman alanlarında üçüncü kişilere yapılan kiralamaların tespit edilmediği görülmüştür.
6831 sayılı Orman Kanunu’nun 17’nci maddesinin 3’üncü fıkrasında; savunma, ulaşım, enerji, haberleşme, su, atık su, petrol, doğalgaz, hava ayrıştırma, altyapı, katı atık bertaraf ve düzenli depolama tesislerinin; baraj, gölet, sokak hayvanları bakımevi ve mezarlıkların; devlete ait sağlık, eğitim, adli hizmet ve spor tesisleri ile ceza infaz kurumlarının ve bunlarla ilgili her türlü yer ve binanın Devlet ormanları üzerinde bulunması veya yapılmasında kamu yararı ve zaruret olması halinde, gerçek ve tüzel kişilere bedeli mukabilinde izin verilebileceği; devletçe yapılan ve/veya işletilenlerden ise bedel alınmayacağı belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un 18’inci maddesinde de izin verilebilecek durumlar sayılmıştır. Ayrıca genel bütçe kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşlarına bu madde kapsamında verilen izinlerden bedel alınmayacağı, ancak bedelsiz izne konu tesisler de dâhil olmak üzere tesislerin üçüncü kişilere kiralanması halinde orman sayılan alana isabet eden kira bedelinin yüzde ellisinin her yıl Orman Genel Müdürlüğü bütçesine gelir kaydedilmek üzere izin sahibi tarafından ilgili muhasebe birimi hesabına yatırılacağı ifade edilmiştir.
Orman Kanunu’nun Ek 11’inci maddesinin birinci fıkrasının üçüncü bendinde, bu Kanunun 17’nci maddesinin üçüncü fıkrasına göre turizm izinleri dışındaki izinlere konu tesislerin üçüncü kişilere kiralanması halinde, orman sayılan alana isabet eden kira bedelinin yüzde ellisinin her yıl Orman Genel Müdürlüğü özel bütçe hesabına izin sahibi tarafından yatırılacağı belirtilmiştir.
Orman Kanunu’nun 17’nci maddesinin üçüncü fıkrasının uygulanmasına ilişkin olarak çıkarılan “Orman Kanununun 17’nci Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Uygulanması Hakkında Yönetmelik” 30.11.2021 tarihli ve 31675 sayılı Resmi Gazete’de; 18’inci maddesinin uygulanmasına ilişkin olan “Orman Kanununun 18 inci Maddesinin Uygulanması Hakkında Yönetmelik” 30.11.2021 tarihli ve 31675 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bu Yönetmelik’lerde izin verilecek durumlar ve bunlara ilişkin işlemler ayrıntılı olarak belirtilmiştir. “Orman Kanununun 17’nci Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Uygulanması Hakkında Yönetmelik”in 21’inci maddesinde ve “Orman Kanununun 18 inci Maddesinin Uygulanması Hakkında Yönetmelik”in ise 24’üncü maddesinde, izin sahalarının takvim yılı içinde en az bir defa dosya ve arazi üzerinde heyetçe kontrol edilerek tutanak tanzim edileceği; takvim yılı içinde kontrol edilen izinlerin bölge müdürlüğünce ayrıca incelemeye tabi tutulabileceği; izin sahalarının koruma ekiplerince ilgili mevzuat hükümlerine göre periyodik olarak kontrol edileceği ifade edilmiştir.
Ancak bedelsiz izin verilen orman alanlarına ilişkin olarak yapılan denetimlerde yukarıdaki mevzuatta belirtilen inceleme faaliyetlerinin etkin olarak yapılmadığı, bunun neticesi olarak ise kurumun bedelsiz izin verilen sahalarda üçüncü şahıslara kiralama yapılıp yapılmadığı konusunda yeterli bilgi ve kayıtlara sahip olmadığı görülmüştür.
Söz konusu alanlarda kontrol faaliyetlerinin etkin bir şekilde yürütülmemesi, bahsedilen mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. Ayrıca bu alanların izin şartlarına uygun olarak kullanılıp kullanılmadığı tespit edilememektedir. İzin verilen alanlarda üçüncü kişilere kiralama yapıldığının tespit edilememesi durumunda ise kurum maddi bir zarara da uğramaktadır. Çünkü bu alanlarda üçüncü kişilere yapılan kiralamalar olması halinde yukarıdaki mevzuat hükümleri gereğince orman sayılan alana isabet eden kira bedelinin yüzde ellisinin her yıl Orman Genel Müdürlüğü bütçesine gelir kaydedilmek üzere izin sahibi tarafından ilgili muhasebe birimi hesabına yatırılması gerekmektedir.
Kurum tarafından gönderilen cevap yazısında, bulgu konusuna ilişkin olarak ilgili birimlere talimat verildiği belirtilmiştir. Ayrıca ORBİS e-izin modülündeki kiralama izinlerine ilişkin çalışmaların tamamlanmasıyla kontrollerin daha etkin yapılacağı belirtilmiş olup, bunun yanında teftiş birimlerince kiralama işlemlerinin denetlenmekte olduğu ve denetim sonuçlarının ilgili Daire Başkanlığınca titizlikle takip edildiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, Orman Kanunu’nun 17’nci maddesinin üçüncü fıkrası ve 18’inci maddesi kapsamında bedelsiz olarak izin verilen orman alanlarında kontrol faaliyetlerinin ilgili mevzuat hükümleri gereğince etkin bir şekilde yapılması ve bu alanlarda üçüncü kişilere kiralama yapılması halinde orman sayılan alana isabet eden kira bedelinin yüzde ellisinin her yıl Orman Genel Müdürlüğü bütçesine gelir kaydedilmesi gerekmektedir.