|
ÖZET: Belediye bünyesindeki taş ocağında üretilen ilk madde ve malzemelere ilişkin taşınır ve muhasebe kayıtlarının eksik olduğu tespit edilmiştir. Büyükşehir Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğü tarafından işletilen taş ocağında, agregalar, kum ve çakıl gibi malzemelerin üretimi gerçekleştirilmesine rağmen, bu ürünlerin kayıtları yapılmamaktadır. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen ilk madde ve malzeme hesabına dair düzenlemelere uyulmadığı gözlemlenmiştir. Üretim sürecinde malzemelerin tartıya alınmaması, taşınır kayıtlarının tutulmaması ve maliyet bedellerinin kaydedilmemesi, ciddi kontrol zafiyetlerine yol açmaktadır.
2023 yılı itibarıyla 239.800,60 ton mıcır üretimi gerçekleştirilmiş ve dönem sonunda 34.177,24 ton stok bulunmasına rağmen, bu üretim ve stok ile ilgili taşınır giriş çıkış kayıtları ve muhasebe kayıtları mevcut değildir. Ayrıca, 2024 yılında 92.056,65 ton asfalt üretimi yapılmış olmasına rağmen, bu süreçte kullanılan agreganın ve bitümün miktarları belirsizdir. Bu durum, önemli bir denetim eksikliği yaratmaktadır. Kamu İdaresi, 2025 yılı itibarıyla taş ocağında üretilen malzemelerin kayıtlarının yapılacağını belirtmiştir. Ancak, üretim maliyetlerinin sağlıklı bir şekilde takip edilebilmesi için, üretimlerin tartıya alınması, taşınır kayıtlarının tutulması ve dönem sonu fiili stok sayımlarının gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, mevzuatın öngördüğü takip süreçlerinin etkin bir şekilde kurulması ve işletilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Belediye Bünyesinde Faaliyet Gösteren Taş Ocağında Üretilen İlk Madde ve Malzemeler ile Asfalta İlişkin Taşınır ve Muhasebe Kayıtlarının Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Belediyenin Fen İşleri Müdürlüğü bünyesinde işletilen taş ocağında üretimi gerçekleştirilen ilk madde ve malzemelerin (agrega, kum ve çakıl vb.) taşınır ve muhasebe kayıtlarının yapılmadığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabının niteliğini açıklayan 115’inci maddesinde;
“Bu hesap, kurumlarca satılmak, üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, artık ve hurda gibi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıkların izlenmesi için kullanılır”,
150-İlk Madde ve Malzeme Hesabının işleyişini açıklayan 116’ncı maddesinde;
“(1) İlk madde ve malzeme hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
Borç
Satın alınan veya üretilen ilk madde ve malzemeler bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
Bağış ve yardım şeklinde bedelsiz olarak edinilen stoklar tespit edilen değerleri üzerinden bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
Alacak
Tüketilmek amacıyla kamu idaresinin ilgili birimlerine verilen veya kullanılan ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, 630-Giderler hesabına borç kaydedilir.
…” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre, üretilen ilk madde ve malzemeler maliyet bedelleri ile 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydedilmeli, bunlardan tüketilmek amacıyla kamu idaresinin ilgili birimlerine verilenler veya kullanılanlar ise 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabına alacak, 630-Giderler hesabına borç kaydedilerek giderleştirilmelidir.
Yapılan incelemelerde, Fen İşleri Müdürlüğü bünyesinde üretimi gerçekleştirilen ve asfalt yapımına ham madde olarak peyderpey tüketime sevk edilen ilk madde ve malzemenin (agrega, kum ve çakıl vb.) üretildiğinde herhangi bir tartıya alınmadığı, dolayısıyla taşınır kayıtlarının tutulmadığı ve maliyet bedellerinin 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydedilmediği tespit edilmiştir.
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün 22.04.2024 tarihli işletme faaliyet raporuna göre 2023 yılı içerisinde 239.800,60 ton mıcır üretimi yapıldığı ve dönem sonunda 34.177,24 ton mıcır stoku bulunduğu tespit edilmiştir. Ancak söz konusu üretim ve stoka ilişkin ne taşınır giriş çıkış kayıtları ne de muhasebe kayıtları tutulmaktadır. Adı geçen Acar plent sahasında 2024 yılı içerisinde net 92.056,65 ton asfalt üretimi yapılmış olmasına karşın ne miktarda agreganın ve bitümün bu üretimde kullanıldığı net olarak bilinmemektedir. Ciddi miktarda üretim ve tüketime konu olan asfalta ve asfalt hammaddesine ilişkin hiçbir resmi kaydın olmaması önemli ölçüde kontrol zafiyetine sebebiyet vermektedir.
Kamu İdaresi cevabında 2025 yılı içerisinde Fen İşleri Müdürlüğü bünyesinde işletilen taş ocağında üretimi gerçekleştirilen ilk madde ve malzemelerin (agrega, kum ve çakıl vb.) taşınır ve muhasebe kayıtlarının yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, İdarece işletilen taş ocağından elde edilen mıcır ve agreganın üretim maliyetlerinin sağlıklı bir şekilde takip edilebilmesi ancak yapılan üretimin tartıya alınarak izlenmesi, taşınır giriş çıkış kayıtlarının tutulması ve dönem sonu fiili stok sayımının yapılabilmesi ile mümkün olacağından İdare tarafından mevzuatın öngördüğü gerekli takip süreçlerinin kurulması ve işletilmesi gerekmektedir.