|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan il kapsamındaki bir ilçe belediyesinin harcamalara katılma paylarını almadığını ortaya koymuştur. Yapılan incelemeler, belediyenin harcamalara katılma payı almasını gerektiren giderleri olmasına rağmen bu ödemeleri tahsil etmediğini göstermektedir. Belediyeler, yerel kamu hizmetlerini sunabilmek için belirli gelir kaynaklarına ihtiyaç duyar ve bu hizmetlerden yararlanan kişilerin de harcamalara katkıda bulunması beklenir.
Belediye Gelirleri Kanunu’nun ilgili maddeleri, harcamalara katılma paylarının neler olduğunu, hangi durumlarda alınacağını ve hesaplama yöntemlerini detaylandırmaktadır. Özellikle yol, kanalizasyon ve su tesisleri harcamalarına ilişkin katılma paylarının tahakkuk süreci, ilgili gayrimenkul sahipleri arasında dağıtım esaslarına göre belirlenmektedir. Ancak, incelemelerde belediyenin bu süreçleri yerine getirmediği ve gerekli tahsilatları yapmadığı tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, yapılan bulgulara katıldığını ve gerekli işlemlere başlanıldığını belirtmiş olsa da, bu durumu düzeltici herhangi bir belge sunulmamıştır. Sonuç olarak, harcamalara katılma paylarının, ilgili mevzuat çerçevesinde hizmetten yararlananlardan alınması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Belediye Gelirlerinden Olan Harcamalara Katılma Paylarının Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye gelirlerine yönelik yapılan inceleme neticesinde; Belediyenin harcamalara katılma payı almasını gerektirecek giderleri olmasına rağmen bu nitelikli payları almadığı görülmüştür.
Belediyeler tüzel kişiliği haiz yerel yönetim ve hizmet birimleri olup, yerel kamu hizmetlerini ifa ederler. Bu yönetimlerin kendilerinden beklenen hizmetleri ifa edebilmeleri için birtakım gelirlerinin bulunması veya hizmetler için yaptıkları harcamalara, bu hizmetten yararlanan kişilerin de katılması gerekir.
Harcamalara katılma paylarının neler olduğu, hangi durumlarda alınacağı, hesaplamanın nasıl yapılacağı gibi hususlar 26.05.1981 tarih ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Harcamalara Katılma Payları” başlıklı Üçüncü Kısmında ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır.
Kanun’un 86’ncı maddesinde “Yol harcamalarına katılma payı”, 87’nci maddesinde “Kanalizasyon harcamalarına katılma payı” ve 88’inci maddesinde “Su tesisleri harcamalarına katılma payı” detaylı olarak düzenlenmiş ve hangi şart ve durumlarda bu payların tahakkuk edileceği belirtilmiştir. İzleyen maddelerde ise payların nasıl hesaplanıp, tahakkuk ettirilip ilan edileceği huşuları ile tahsiline ilişkin hükümlere yer verilmiştir.
Kanun’un “Payların tahakkuk şekli” başlıklı 90’ıncı maddesinde, Yol Harcamalarına Katılma Payının, bu hizmetin yapıldığı yollardan faydalanan, Su Tesisleri ile Kanalizasyon Harcamalarına Katılma Paylarının ise hizmetten faydalanma şekillerine göre ilgili gayrimenkul sahipleri arasında ve hesaplanan katılma payları toplamının ilgili gayrimenkullerin vergi değerleri toplamına oranlanarak dağıtılması suretiyle hesaplanıp tahakkuk ettirileceği belirtilmiştir.
Kanun’un “Tahakkuk zamanı” başlıklı 91’inci maddesinde; harcamalara katılma paylarının tahakkuku, işler hangi ihale usulü ile yapılmış olursa olsun, hizmetin tamamlanarak halkın istifadesine sunulmuş olmasından sonra yapılacağı, yapılacak yazılı tebliğ ile verilecek süre içinde ilgililerin harcamalara katılma paylarını peşin ödemeyi kabul edilmesi halinde, bu paylar, kabule ilişkin yazılı başvuru tarihinden itibaren bir ay içinde tahakkuk ettirileceği, “Payların ilanı” başlıklı 92’nci maddesinde ise; yazılı esaslar dairesinde hesaplanan payların, mükelleflerin soyadları, adları, adresleri ve kendilerine isabet eden pay miktarını gösteren ve mahiyetlerine göre mahalle, cadde ve sokak itibariyle düzenlenecek tahakkuk cetvellerinin bir ay süre ile belediye ilan yerlerine asılması suretiyle ilan olunacağı ayrıca katılma payları tutarlarının mükelleflere ayrıca tebliğ olunacağı belirtilerek payların hesaplanması, tahakkuku ve tahsili usulü açıklanmıştır.
Belediye Gelirleri Kanunu’nun harcamalara katılma payının tahsil şeklini düzenleyen 93’üncü maddesinde, harcamalara katılma payına tabi gayrimenkullerin listesinin belediyelerce ilgili tapu dairelerine bildirileceği, söz konusu gayrimenkullerin satış, hibe ve trampaları halinde tapu dairesinin payın tahsilini sağlamak üzere, belediyeyi haberdar edeceği ve pay ödenmedikçe intikal işleminin yapılmayacağı ifade edilmektedir. Söz konusu maddede, gayrimenkule ait su tesisi ve kanalizasyon harcamalarına katılma payı ödenmeden tapuda devir işleminin gerçekleşmeyeceği anlaşılmaktadır.
Kanun’un “Yönetmelikte tespit olunacak hususlar” başlıklı 94’üncü maddesinde, harcamalara katılma paylarının uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca çıkartılacak bir yönetmelik ile düzenleneceği belirtilmiş, bu kapsamda 21.08.1981 tarih ve 17435 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun Harcamalara Katılma Payları ile İlgili Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik’te de Kanun’da belirtilen hususlara değinilmiş, bazı hususlarda detaylı açıklamalar yapılmıştır.
Söz konusu Yönetmelik’in 24’üncü maddesi; Harcamalara Katılma Payına tabi gayrimenkullerin bir listesinin belediyelerce ilgili tapu dairelerine bildirileceği, gayrimenkullerin satış, hibe ve trampaları halinde tapu dairesinin payın tahsilini sağlamak üzere ilgili belediyeyi haberdar edeceği ve pay ödenmedikçe intikal işlemi yapılamayacağı hususlarına yer vermiştir.
Adı geçen Kanun’un “Usul hükümleri” başlıklı 98’inci maddesinde ise; bu Kanun’da aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun’a göre alınacak katılma payları hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir.
Yukarıda da belirtildiği üzere, harcamalara katılma payının yapılan hizmet sonrasında gerçek gider üzerinden hesaplanması ve alınacak pay tutarının gayrimenkullerin vergi değerlerine oranlanarak dağıtılması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, bugüne kadar Belediye tarafından yukarıda yer alan Kanun ve Yönetmelik hükümlerine uygun işlem yapılmadığı, harcamalara katılma paylarının 2464 sayılı Kanun’da belirtilen usuller ile hesap ve tahakkuk ettirilerek tahsilatının gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir.
Yukarıdaki tespitlere ilişkin Kamu İdaresi cevabında, bulguya katıldığını belirtmiş olup söz konusu hususun yerine getirilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığını ifade etmiştir. Ancak tespitlere ilişkin hususları düzeltici herhangi bir kanıtlayıcı belge sunulmamıştır.
Sonuç olarak, yukarıda belirtildiği üzere harcamalara katılma paylarının ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda hizmetten faydalananlardan alınması gerekmektedir.