Belediye İtfaiye Teşkilatı Tarafından Binaların Yangından Korunması Konusunda Yeterli Denetim Faaliyetinin Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: Belediye İtfaiye Teşkilatı Tarafından Binaların Yangından Korunması Konusunda Yeterli Denetim Faaliyetinin Yapılmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

İtfaiye Teşkilatınca, işletmelerin ruhsat alarak faaliyete başlamaları öncesinde verilen itfaiye raporlama faaliyeti dışında, binaların yangından korunması amacıyla önleyici nitelikte herhangi bir kontrol ve denetim faaliyeti yürütülmediği, bu durumun olası can ve mal riski yanında Belediye açısından mali riske de sebebiyet verdiği görülmüştür.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesi gereğince belediyelerin temel görevlerinden birisi hukuken sorumlu olduğu alanda itfaiye hizmeti vermektir. Bu hizmetin kapsamı yalnızca yangınlara müdahale etmek ve söndürmekle sınırlı değildir. İtfaiye teşkilatı başta İtfaiye Yönetmeliği ile Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik olmak üzere, kendisine görev ve sorumluluk veren diğer hukuki düzenlemelere uygun hareket etmek zorundadır.

Belediye Kanunu’nun belediyelerin teşkilatını düzenleyen 48’inci maddesi gereğince sağlık, imar, insan kaynakları ve hukuk işleri ile birlikte sayılan temel birimlerden birisi de itfaiye teşkilatıdır.

Belediye Kanunu’nun “İtfaiye” başlıklı 52’nci maddesinde, itfaiye hizmetlerinin kesintisiz olarak yürütülen bir hizmet olduğu ve başta itfaiye teşkilâtının çalışma usûl ve esasları olmak üzere diğer hususların bir yönetmelik ile düzenleneceği belirtilmiştir. Bu amaçla, Belediye Kanunu’nun 52’nci maddesi ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7’nci maddesine dayanılarak, 21.10.2006 tarihinden geçerli olmak üzere belediye itfaiye teşkilâtının kuruluş, görev, yetki ve sorumlulukları ile diğer hususları düzenleyen İtfaiye Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir.

İtfaiye Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesi itfaiye teşkilatlarının görevlerini detaylı olarak belirtmiştir:

“a) Yangınlara müdahale etmek ve söndürmek.

Her türlü kaza, çökme, patlama, mahsur kalma ve benzeri durumlarda teknik kurtarma gerektiren olaylara müdahale etmek ve ilk yardım hizmetlerini yürütmek; arazide, su üstü ve su altında her türlü arama ve kurtarma çalışmalarını yapmak.

Su baskınlarına müdahale etmek.

ç) Afet ve acil durumlarda arama ve kurtarma çalışmalarına katılmak.

27/11/2007 tarihli ve 2007/12937 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile verilen görevleri yapmak.

Kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer olaylara yangın durumunda ilk müdahalede bulunmak, keşif-tespit, arama/kurtarma faaliyetlerinde Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) kapsamında ilgili çalışma grubuna destek vermek, dekontaminasyon görevlerini valilik ile iş birliği içerisinde yerine getirmek.

Halkı, kurum ve kuruluşları itfaiye hizmetleri ile ilgili olarak bilgilendirmek, alınacak önlemler konusunda eğitmek ve bu konuda tatbikatlar yapmak.

Kamu ve özel kuruluşlara ait itfaiye birimleri ile gönüllü itfaiye personelinin eğitim ve yetiştirilmesine yardım etmek; bunların bina, araç-gereç ve donanımlarının itfaiye standartlarına uygunluğunu denetlemek ve bu birimlere yangın yeterlilik belgesi vermek ve gerektiğinde bu birimlerle iş birliği yapmak.

ğ) Belediye sınırları dışındaki olaylara müdahale etmek.

Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik hükümlerine göre belediye meclisince tespit edilecek ücret karşılığında baca temizliği yapmak ya da belediye tarafından yetkilendirilmiş kişi ve kuruluşlara yaptırmak ve bacaları yangına karşı önlemler yönünden denetlemek.

ı) Talep edilmesi halinde orman yangınlarının söndürülmesi çalışmalarına katılmak.

İmar planlarına göre parlayıcı, patlayıcı ve yanıcı madde depolama yerlerinin tespiti için ilgili birimlere görüş bildirmek.

İşyeri, eğlence yeri, fabrika ve sanayi kuruluşlarını yangına karşı önlemler yönünden denetlemek, bu konularda mevzuatın öngördüğü raporları vermek ve görüş bildirmek.

Belediye başkanının verdiği diğer görevleri yapmak.”

Görüldüğü üzere, itfaiye teşkilatının asli görevi olan “Yangınlara müdahale etmek ve söndürmek” dışında çok sayıda önleyici nitelikte görevleri de bulunmaktadır.

İtfaiye teşkilatının görevler içerisinde yer alan “işyeri, eğlence yeri, fabrika ve sanayi kuruluşlarını yangına karşı önlemler yönünden denetlemek, bu konularda mevzuatın öngördüğü raporları vermek ve görüş bildirmek” görevi bu nitelikli önleyici görevlerdir.

İtfaiye teşkilatının denetimi, Yönetmelik ekinde yer alan “İtfaiye Hizmetleri Denetleme Formuna” göre İçişleri Bakanlığı denetim elemanları, valiler, kaymakamlar ve belediye başkanları ile bunların görevlendireceği diğer personel tarafından yapılmaktadır.

Ayrıca, itfaiye teşkilatının İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in ilgili hükümlerine göre Yönetmelik’te sayılan işletmeleri faaliyet öncesi denetleme ve “itfaiye raporu” verme görevi bulunmaktadır.

Bu görevler yanında, itfaiye teşkilatına çok çeşitli görev ve sorumluluk veren diğer düzenleme Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’tir.

2007/12937 No.lu Bakanlar Kurulu Kararı ile 19/12/2007 tarihli Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’te itfaiye teşkilatı; itfaiye hizmetlerinin yürütüldüğü yerel yönetimlere bağlı kamu kurumu olarak tanımlanmıştır.

Bu Yönetmelik, kamu kurum ve kuruluşları, özel kuruluşlar ve gerçek kişilerce kullanılan her türlü yapı, bina, tesis ve işletmenin, tasarımı, yapımı, işletimi, bakımı ve kullanımı safhalarında çıkabilecek yangınların en aza indirilmesini ve herhangi bir şekilde çıkabilecek yangının can ve mal kaybını en aza indirerek söndürülmesini sağlamak üzere, yangın öncesinde ve sırasında alınacak tedbirlerin, organizasyonun, eğitimin ve denetimin usul ve esaslarını içeren son derece detaylı bir düzenlemedir.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde görev, yetki ve sorumluluklar belirlenmiştir. Buna göre, Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasından;

Yapı ruhsatı vermeye yetkili idareler,

Yatırımcı kuruluşlar,

Yapı sahipleri,

ç) İşveren veya temsilcileri,

Tasarım ve uygulamada görevli mimar ve mühendisler ile uygulayıcı yükleniciler ve imalatçılar,

Yapı yapılmasında ve kullanımında görev alan müşavir, danışman, proje kontrol, yapı denetimi ve işletme yetkilileri, görevli, yetkili ve sorumludur.

Yönetmelik hükümlerine uyulmaması sebebiyle meydana gelen yangın hasarlarından dolayı ise;

Yapı inşasında yer alan yapı sahipleri, işveren ve işveren temsilcileri,

Tasarımda, uygulamada ve denetimde görevli mimar ve mühendisler,

Yapı denetimi kuruluşları,

ç) Müteahhitler, imalatçılar ve danışmanları,

Kusurlarına göre sorumludur.

Ayrıca, Yönetmelik’in “İlkeler, Görevler, Yetkiler, Sorumluluklar ve Yasaklar” başlıklı ikinci bölümündeki maddelerinde yer alan yangın güvenliği, itfaiyeye yardım ve yasaklar ile ilgili hususların uygulanmasından; kamu yapılarında binadaki en üst amir, kat mülkiyeti tesis etmiş yapılarda yöneticiler ve site yöneticileri ve diğer binalarda ise, bina malikleri sorumludur.

Yönetmeliğin “Denetim” başlıklı 131’inci maddesi Yönetmelik hükümlerinin uygulanıp uygulanmadığın nasıl denetleneceğini detaylı olarak belirlemiştir. Buna göre;

Özel yapı, bina, tesis ve işletmeler, mahalli itfaiye teşkilatı ile bunların bağlı veya ilgili olduğu bakanlık ve kamu kurum ve kuruluşlarının müfettişi, kontrolör veya denetim elemanları tarafından denetlenmek, kamu binaları, kurum amiri ve görevlendireceği kişi veya heyet, mülki amir veya görevlendireceği heyet, kurumun bağlı veya ilgili olduğu bakanlık, müsteşarlık, genel müdürlük veya başkanlık müfettişleri veya kontrolörleri tarafından denetlenmek zorundadır.

Yukarıdaki hükümler yanında, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in “İç düzenlemelerin hazırlanması” başlıklı 136’ncı maddesi gereğince Yönetmelik’in uygulanmasını sağlamak üzere diğer kurumlar yanında belediyelerin de yangın önleme ve söndürme konusunda iç düzenlemelerde bulunmaları zorunludur.

Görüldüğü gibi, İtfaiye Yönetmeliği ile Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik gereği Belediye İtfaiye Teşkilatınca Edirne ili sorumluluk alanı içerisinde kalan özel yapı, bina, tesis ve işletmelerin de düzenli olarak denetlenmesi esastır. Bu denetim ruhsat öncesi itfaiye raporu denetimi dışında kalan önleyici nitelikte ve yangına karşı alınan önlemleri, eksiklikleri tespite ve raporlamaya yönelik bir denetimdir. Söz konusu denetim, İtfaiye Yönetmeliğinin Ek-1’nci maddesinde sayılan yerlerden gelecek talep üzerine olabileceği gibi, İtfaiye Teşkilatının kendi rutin kontrol görevi kapsamında da yapılabilir.

İki ülkeye sınır olması ve tarihi önemi nedeni ile çok sayıda turiste ev sahipliği yapan Edirne ilinde Belediye ruhsat kayıtlarına göre 40’ı turizm işletme belgesine sahip 106 adet konaklama ruhsatlı otel ve pansiyon bulunmaktadır. Bunun yanında, 2 büyük alışveriş merkezi, 2 özel hastane, 22 kamu ve özel öğrenci yurdu, 45 adet akaryakıt istasyonu, 11 adet fabrika ve çok sayıda kreş, okul, kamu binası ve diğer kamusal hizmet tesisleri bulunmaktadır.

Özellikle bu gibi kamusal ve yoğun nüfus barındıran alanlar, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik gereği başta yangın olmak üzere olası afetlerde risk seviyesi yüksek yerlerdir. Başta bu alanlar olmak üzere, Yönetmelik gereği yapılacak sınıflandırma (Yönetmelik ekinde belirtilen bina tehlike sınıflandırılması-düşük, orta ve yüksek) ve risk analizine göre Edirne Belediyesi İtfaiye Teşkilatı tarafından düzenli aralıklarla gerekli denetim sorumluluğunun yerine getirilmesi gerekmektedir. Yönetmelik gereği asli sorumluluk başka aktörlerde olsa dahi bu durum Belediyenin denetim sorumluluğunu kaldırmamaktadır.

İtfaiye Teşkilatı faaliyetleri üzerinde yapılan denetim neticesinde;

0 İtfaiye teşkilatının faaliyet öncesi ruhsat amaçlı yapılan itfaiye raporlaması dışında 2024 sonu itibari ile hiçbir riskli yapı üzerinde denetim yapmadığı, dolayısıyla sorumluluk alanında kalan binaların yangından korunmasına yönelik eksiklerin zamanında tespit edildiği önleyici raporlama faaliyeti gerçekleşmediği,

0 İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Yönetmeliği çerçevesinde yapılan denetimler sonucunda düzenlenen raporların da kontrol faaliyetlerini gösterecek şekilde düzenlenmediği; denetim riskini ortadan kaldırmaya yönelik kontrol listesi ya da benzeri kanıtlayıcı araçların kullanılmadığı,

0 Her ne kadar Belediyenin sorumluluğunda olmasa da İtfaiye Yönetmeliği eki olan “İtfaiye Hizmetleri Denetleme Formu” incelendiğinde, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik gereği itfaiye teşkilatına düşen görevlere yönelik yeterli denetim içeriği bulunmadığından denetim kapsamının sınırlı ve eksik kaldığı,

0 Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik gereği yangın önleme ve söndürme konusunda Belediye tarafından uygulanan yeterli iç düzenleme olmadığı

Tespit edilmiştir.

Yukarıdaki tespitlere ilişkin Kamu İdaresi cevabında, bulguya katıldığını ve söz konusu hususun yerine getirilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığını ifade etmiştir. Ancak tespitlere ilişkin hususların düzeltme işlemlerinin tamamlanmadığı anlaşılmıştır.

Olası can ve mal kaybının önüne geçmek, milli kazanımlarımızı korumak ve Belediyenin mali risklerini azaltmak adına, başta İtfaiye Yönetmeliği ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik olmak üzere, hukuki düzenlemelere uygun, risk analizine dayalı denetimlerin süreklilik esasına göre planlanması ve uygulanması gerekmektedir.