|
ÖZET: Belediye Meclisi, Toptancı Hallerinde faaliyet gösteren işletmelerden alınması gereken teminat tutarlarını belirlememiş ve bu işyerlerinden teminat talep etmemiştir. 5957 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri, ticari güvenliğin sağlanması ve tarafların haklarının korunması amacıyla teminat alınmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak yapılan denetimlerde, bu yükümlülüklerin yerine getirilmediği ve teminatların belirlenmediği tespit edilmiştir. Bu durum, hem ticari güvenliği zayıflatmakta hem de belediyenin mali haklarının korunmasını olumsuz etkilemektedir.
Teminatların, kiracılar için işyerinin, malikler için ise emsal işyerinin bir yıllık kira bedelinden az olmamak üzere her yıl belirlenmesi gerekmektedir. Ayrıca, teminatların doğruluğu ve geçerliliği belediye tarafından kontrol edilmeli, eksik kalan tutarlar bir ay içinde tamamlanmalıdır. Ancak mevcut uygulamada, yalnızca yeni açılacak işyerleri için teminat alınacağı belirtilmiş, mevcut kiracılar için herhangi bir işlem yapılmamıştır. Bu yaklaşım, mevzuata uyumu zorlaştırmakta ve ticari güvenliği tehdit etmektedir. Sonuç olarak, belediye meclisinin, tüm kiracılar için teminat tutarlarını belirlemesi ve bu tutarların düzenli olarak alınmasını sağlaması gerekmektedir. Ayrıca, teminat yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletmelere yönelik gerekli işlemler de 5957 sayılı Kanun çerçevesinde yapılmalıdır. Bu düzenlemeler, hem ticari güvenliği artıracak hem de belediyenin mali haklarını koruyacaktır. |
BULGU: Belediye Meclisince Toptancı Hallerinde Faaliyet Gösterenlerin Teminat Tutarlarının Belirlenmemesi ve İşyerlerinden Teminat Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Toptancı hallerinde faaliyet gösterenlerden alınması gereken teminat tutarlarının belediye meclisince belirlenmediği ve bu işyerlerinden herhangi bir teminat alınmadığı tespit edilmiştir.
5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un “Teminat” başlıklı 12’nci maddesinin birinci fıkrasında, ticarî güvenin sağlanması ve tarafların haklarının korunması amacıyla, toptancı hallerinde faaliyet gösterenlerden, belediye meclisince belirlenen miktarda nakit, banka teminat mektubu, Hazine bonosu, Devlet tahvili, hisse senedi, gayrimenkul rehni, sigorta teminatı ve nakde çevrilebilir diğer kıymetlerin teminat olarak alınacağı; beşinci fıkrasında, bu madde kapsamında alınacak asgari teminatlara, bunların muhafazası, nakde çevrilmesi ve tamamlattırılmasına, zarar görene ödenmesine, toplam teminat tutarı içinde gayrimenkul rehni oranına, teminatın iadesine ve teminatlarla ilgili diğer hususlara ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça belirleneceği belirtilmiştir.
Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmeliğin “Teminat” başlıklı 31’inci maddesinin üçüncü fıkrasında da, halde faaliyet gösterenlerden alınacak teminat tutarının, kiracılar için haldeki işyerinin, malikler için ise bulunduğu toptancı halinde kiralama yoluyla işletilen emsal işyerinin bir yıllık kira bedelinden az olmamak üzere her yılın Ocak ayında belediye meclisince belirleneceği; “Hal yönetim birimince tutulacak defterler” başlıklı 24’üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde, toptancı halindeki işyerlerinde faaliyet gösterenlerden alınan ve kesilen teminatlara ilişkin bilgilerin kaydedildiği teminat defterinin kullanılmasının zorunlu olduğu; “İşyerinde faaliyet gösterenlerde aranılacak şartlar” başlıklı 29’uncu maddesine toptancı halinde işyeri kiralanacak kişilerde belediye meclisince belirlenen tutardaki teminatı vermesi şartı aranması gerektiği düzenlemeleri yapılmıştır.
Kanunun 11’inci maddesinin altıncı fıkrasının (a) bendine göre, teminatını süresinde vermeyenlerin veya eksilen teminatını süresinde tamamlamayanların kira sözleşmelerinin feshine ya da satış işlemlerinin veya tahsislerinin iptaline belediye encümenince karar verileceği belirtilmiştir. Aynı maddenin yedinci fıkrasında ise kira sözleşmesinin feshine ya da satış işleminin veya tahsisin iptaline ilişkin kararın kendilerine tebliğinden itibaren, belediye toptancı halinde faaliyet gösterenlerin işyerlerini otuz gün içinde tahliye etmeye mecbur olduğu, bu süre sonunda tahliye edilmeyen yerlerin belediye zabıtası tarafından tahliye ettirileceği ifade edilmiştir.
Yukarıdaki düzenlemelere göre; halde faaliyet gösterenlerden alınacak teminat tutarlarının, kiracılar için haldeki işyerinin, malikler için ise bulunduğu toptancı halinde kiralama yoluyla işletilen emsal işyerinin bir yıllık kira bedelinden az olmamak üzere her yılın Ocak ayında belediye meclisince belirlenmesi gerekmektedir. Yine teminatların ilgili belediye adına ve lehine düzenlenmesi, doğruluğunun ve geçerliliğinin belediye tarafından kontrol edilmesi, belediye ve teminatı veren tarafından bir tutanağa bağlanması, belediye bünyesinde ya da bankada muhafaza edilmesi, eksik kalan teminat tutarlarının bir ay içinde tamamlattırılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, belediye yönetimindeki toptancı hallerinde faaliyet gösteren tüccar ve komisyonculardan alınması gereken teminat tutarlarının belediye meclisince belirlenmediği ve bu işyerlerinden herhangi bir teminat alınmadığı tespit edilmiştir.
Teminat tutarlarının belirlenmemesi ve işyerlerinden teminat alınmaması, hem ticari güvenliği zayıflatmakta hem de belediyenin tahsil etmesi gereken mali güvencelerden yoksun kalmasına neden olmaktadır. Bu durum, hal içinde yaşanabilecek ödeme sorunlarında tarafların korunmasını zorlaştırmakta ve idarenin kontrol mekanizmasını zayıflatmaktadır. Ayrıca, teminat yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletmelerin faaliyetlerine devam etmesi, mevzuata uyumun sağlanmasını güçleştirmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, yalnızca yeni açılacak dükkânlara yönelik olarak teminat alınacağı, mevcut kiracılar için ise herhangi bir işlem öngörülmediği ifade edilmiştir. Ancak bulguda da açıkça belirtildiği üzere, mevzuat gereği teminat alınması uygulamasının yalnızca yeni kiralamalar için değil, mevcut tüm işyerleri için de geçerli olduğu ve her yıl belediye meclisince belirlenecek tutar üzerinden düzenli olarak alınmasının zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır.
Dolayısıyla, sadece yeni kiracılara yönelik uygulama öngörmek, mevzuat hükümlerinin eksik uygulanmasına neden olmakta; halihazırda faaliyet gösteren işletmeler açısından ticari güvenliğin sağlanmasını ve belediyenin mali haklarının korunmasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle, teminat yükümlülüğünün tüm kiracılar yönünden uygulanmasını temin edecek şekilde gerekli düzenlemelerin yapılması ve geçmiş uygulamaların da gözden geçirilerek mevzuata uygunluğun sağlanması gerekmektedir.
Sonuç olarak, belediye meclisinin toptancı hallerinde faaliyet gösterenlerin teminat tutarlarını belirlemesi ve bu işyerlerinden teminat alınmasını sağlaması gerekmektedir. Ayrıca, teminat yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletmelere yönelik olarak 5957 sayılı Kanun’un 11’inci maddesinin altıncı ve yedinci fıkraları çerçevesinde gerekli işlemler yapılmalıdır.