Belediye meclisinin kesin hesap cetvellerini inceleyip karara bağlamamasının belediye başkanının görevine son verilmesi sonucunu doğurması (Danıştay)

İstekte Bulunan : Yerel Yönetim Bakanlığı Karşı Taraf : ……. Belediye Başkanlığı

İstek Özeti : ……. Belediye Meclisinin kesin hesap cetvellerini inceleyip karara bağlamayarak Yasaca yerine getirmekle yükümlü bulunduğu görevi yapmaması ve belediye başkam …….”in de bu duruma katılması nedeniyle 1580 sayılı Yasanın 53. maddesinin 3. ve son fıkrası uyarınca ……. Belediye Meclisinin feshi ve Belediye Başkanının görevine son verilmesi isteğinden ibarettir.

Meclis Başkan Vekilinin Savunması Özeti: Belediye Meclisinin 29.9.1978 gününde yaptığı olağanüstü toplantı gündeminin 4. maddesini teşkil eden 1977 yılı kesin hesabının incelenip karara bağlanmasını temin için meclis toplantısından önce yazı ile durumun belediye hesap işleri müdürüne intikal ettirildiği, hesap işleri müdürünün 27.9.1978 günlü yazı ile Belediye hesaplarının ve Muhasebe defterlerinin Belediye Muhasebe Usullerine ilişkin Tüzük hükümlerine uygun tutulmadığının, yanlış ve eksik birçok işlem bulunduğundan kısa süre içinde doğru bir kesin hesap çıkarılmasının olanaksız olduğunu, belediye hesaplarının müfettiş teftişinden geçmesi gerektiğini belirttiği, bu yazının ve gündemin 4. maddesinin mecliste görüşülüp kesin hesabın teftişten sonra düzenlenmesinin kararlaştırıldığı, usulsüz işlemleri nedeniyle eski hesap işleri müdürü …….”in 8.3.1978 tarihinde görevden alındığı, Belediyenin teftişi için 20.7.1978 ve 5.10.1978 günlü yazılarla valiliğe başvurulduğu, muhasebe işlerinin düzeltilmesi için iki tane hesap işleri müdürü atandığı bu kadar süre içinde kesin hesabın çıkarılmasının olanaksız olduğu, 1977 kesin hesabının gelir bölümünün hazırlandığı diğer bölümünün de bitirilmekte bulunduğu, Belediye kurulalıdan beri doğru ve mevzuat hükümlerine uygun kesin hesap cetvellerinin düzenlenmediği ve meclisin bu konuda görevini yaptığı ileri sürülerek meclisin feshi isteğinin reddi istenmektedir.

……. Belediye Başkanının Savunması Özeti: ……. Belediye Başkanı yukarda meclis başkan vekilinin savunması özetinde belirtilenlerden ayrı olarak göreve başladıktan sonra muhasebe defter ve kayıtlarının düzeltilmesi için gerekli önlemleri aldığını, mevcut defterlere istinaden hesap çıkarılsa dahi bunun doğru ve gerçek bir hesap olmayacağını ve belediye başkanı ve meclis olarak görevlerini yaptıklarını ileri sürerek başkanlık görevine son verilmesi isteğinin reddini istemektedir.

Raportör S.H.”nun Düşüncesi: 1580 sayılı Yasanın 70. maddesinin 2. fıkrasında kesin hesabın incelenip kabulü görevi Belediye Meclislerine verilmiştir. Aynı Yasanın 86 ve 128. maddelerinin müşterek incelenmesinden çıkan sonuca göre kesin hesabın ait olduğu senenin sona ermesinden itibaren 6 ay içinde Meclisçe görüşülüp karara bağlanması gerekmektedir.

Muhasebe-i Umumiye Kanununun 5. maddesinde 5419 sayılı Yasayla yapılan değişiklik sonucunda bütçe yılı Mart ayı başına alındığından geçmiş yıla ait belediye bütçesinin uygulamasını, gelirlerini ve giderlerini gösterir kesin hesabın Belediye Yasasının yukarda sözü geçen 86 ve 128. maddelerinin 5. madde ile müştereken yorumu sonucu Mart ayından başlayan azami 6 aylık süre içinde Meclisçe incelenmesi gerekmektedir. Bu döneme rastlayan meclis olağan toplantısı ise Haziran ayında yapılmaktadır, dolayısıyla kesin hesabın normal olarak Haziran olağan toplantısında görüşülüp karara bağlanması gerekir nitekim Belediye Muhasebe Usulü Tüzüğünün 43. maddesinde kesin hesabın Haziran ayı başında meclise tevdi edileceği öngörülmüştür.

Olayda Belediye meclisinin 1580 sayılı Kanunun 53/3 maddesi uyarınca kesin hesabı inceleyip karara bağlamadığı, bu durumun meclis işlerini sekteye uğrattığı dolayısıyla görevini yerine getirmediği ileri sürülerek feshi istenmektedir.

Dosyadaki belgelerin incelenmesinden 1977 yılına ilişkin ……. Belediyesi kesin hesabının Haziran 1978 tarihli olağan meclis toplantısında görülmeyip meclisin 29.9.1978 tarihinde yapılan olağanüstü toplantısında görüşüldüğü anlaşılmaktadır. Oysa yukarıda belirtilen yasa ve tüzük hükümlerine göre bu konunun Haziran olağan toplantısında ele alınması gerekirdi. Çünkü kanundaki 6 aylık süre kesin hesabın görüşülmesi için konmuş azami süredir dosyada Haziran olağan toplantısında kesin hesabın görüşüldüğüne ilişkin hiçbir bilgi yoktur. Ayrıca olağanüstü toplantı dahi bu altı aylık süre geçtikten sonra yapılmıştır, bu durumda Belediye Meclisinin kati hesabı yasada öngörülen süre içinde ve toplantı döneminde görüşmediği sabittir.

1580 sayılı Yasanın 53/3 maddesine göre meclisin feshine karar verilebilmesi için 2 hususun bir arada bulunması lâzımdır. Zira maddenin kapsamı böyledir; maddeye göre meclis kendisine verilen görevi hem süresi içinde yapmayacak hem de bu nedenle meclis işlerinin sekteye ve gecikmeye uğraması gerekecektir. Olayda meclis süresi içinde olmamakla beraber kesin hesap konusunu görüşmüş ve belediye muhasebe hesaplarının yetersiz olması, belediye gelir ve giderlerinin tespit edilememesi nedenleriyle kesin hesabın çıkarılamadığına ilişkin meclise arz edilen nedenleri yeterli görerek kesin hesabın teftişten sonra hazırlanmasını kabul etmiştir. Esasen meclisin kendisine ilişkin görevleri yerine getirebilmesi için konunun başkanca meclise getirilmesini, aksi halde hareketsiz kalmasını söylemeye imkân yoktur. Zira meclisin icra organını faaliyete geçirecek kurumlar Belediye Yasasında vardır.

Olayda böyle bir durum söz konusu değildir, nitekim meclis gene meclis üyelerince gündemi tespit edilerek olağanüstü toplantıya çağrılmış ve kesin hesap görülmüştür.

Bu açıklamalardan anlaşılacağı gibi meclis kesin hesabı süresi içinde olmamakla beraber görüşmüştür, ayrıca bu konuda alınan kararın meclisin diğer işlerini sekteye uğrattığı veya geciktirdiği söylenemez, zira sıhhatli ve doğru muhasebe kayıtları olsa idi belediye gelir ve giderlerinin kontrolü bunlarda yapılan yolsuzlukların tespiti ile ilgililer hakkında yapılacak işlemler saptanabilecek ve bir sonraki yıl için yön verici nitelikte kararlar alınabilecek idi. Yalnız burada şunu belirtmek gerekir. Yeni göreve başlayan belediye başkanının meclisin Haziran olağan veya 29.9.1978 günlü olağanüstü toplantısına gerek kendi dönemine gerekse önceki döneme ilişkin ve savunmasında saptadığını belirttiği hesap, yönetim ve sarf hatalarını etraflı bir raporla en yüksek karar organı olan meclise arz etmesi gerekirdi. Her ne kadar bu konuda göreve gelince eski hesap işleri müdürünün görevden alınması belediyenin teftişi için istekte bulunulması ile faaliyete geçilmiş ise de bunların meclisin bilgisine sunulması en azından meclise olan saygısının bir gereğidir.

Bu nedenlerle 1580 sayılı Yasanın 53/3 sayılı Yasasının 53/3. maddesinde meclisin görevini yapmamış sayılması için gerekli 2 unsurdan birisi bulunmadığından meclisin feshine gerek olmadığı düşünülmektedir.

Kanun sözcüsü M.T.”nin Düşüncesi: …….. ……. Belediye Meclisi”nin yasal görevlerini yerine getirmediğinden bahisle 1580 sayılı Belediye Kanununun 307 sayılı Yasa ile değişik 53. maddesi uyarınca gereğinin takdiri isteğiyle Yerel Yönetim Bakanlığınca yapılan bildirim üzerine açılan dosya ile Belediye Meclisi Başkan vekili ve Belediye Başkanının savunmaları incelendi.

Olayda, Belediye Meclisinin 1580 sayılı Yasanın 128 ve 86. maddeleri uyarınca tetkik ve tasdik etmek zorunda bulunduğu 1977 yılı idare ve kesin hesabını tasdik etmediği ve böylece 53. maddenin 3. bendine göre feshi gerektiği iddia edilmekte ise de anılan hesabın tetkik ve tasdik edilememiş olmasının meclisin görevini yerine getirmekte gecikmesi veya çekinmesinden değil bu yıla ait hesabatın vaki usulsüzlük ve yolsuzluk iddiaları sebebiyle çıkarılamamış bulunmasından ileri geldiği, konu ile ilgili teftiş ve tahkik isteklerinin halen dahi yerine getirilmemiş olduğu anlaşıldığı cihetle olay anılan 3. bend kapsamında mütalaa etmeğe imkân görülmediğinden bu sebeple meclisin feshine gerek bulunmadığı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Hüküm veren Danıştay Onbirinci Dairesince gereği düşünüldü:

1580 sayılı Belediye Yasasının Belediye Meclisinin feshi başlığını taşıyan 53. maddesinde, meclis “kanunen kendisine verilen görevleri süresi içinde yapmaktan çekinir ve bu hal Belediye Meclisine ait işleri sekteye veya gecikmeye uğratırsa” meclisin fesh olunacağı aynı maddenin son fıkrasında meclisin bu işlemlerine katılan belediye başkanının görevine de Danıştay kararı ile son verileceği hükme bağlanmıştır.

Aynı yasanın 70/2 nci maddesinde, Belediye kesin hesabının incelenip karara bağlanması belediye meclisinin görevleri arasında sayılmış, 86. maddesinde, kesin hesap cetvellerinin ait olduğu senenin sonundan itibaren 6 ay içinde incelenip onaylanmak için meclise verileceği, 128. maddesinde her yıl bütçesinin kesin hesabının hesap döneminin bitiminden sonra gelen Nisan ayı içinde encümene verileceği ve 70 ve 86. maddelere göre belediye meclisince kabul edileceği ve Belediye Muhasebe Usullerine İlişkin Tüzüğün 43. maddesinde de, Belediye hesap işleri müdürü veya saymanlarının Mart ayı sonuna kadar bütçe kesin hesap cetvellerini hazırlayıp belediye komisyonuna verilmek üzere belediye başkanına verecekleri Başkanın havalesi üzerine belediye komisyonunun bu cetvelleri inceleyip kayıtlarla karşılaştırarak belediye meclisine verilmek üzere inceleme sonuçlarını gösterir raporla birlikte Haziran ayı başında meclise sunacağı belirtilmiştir.

Anılan yasa ve tüzük hükümlerine göre bütçe devresi sonu olan Şubat ayı sonundan başlayarak 6 ay içinde, önceki bütçenin uygulanmasını, elde edilen gelirleri yapılan harcamaları ve bunların yasaya uygun olup olmadığını, elde edilen gelirleri, yapılan harcamaları ve bunların yasaya uygun olup olmadığını gösteren kesin hesap cetvellerini inceleyerek karara bağlamak belediye meclisince yapılması zorunlu görevlerden olup, bu görev sonucu olarak her ne sebeple olursa olsun belediye başkanınca kesin hesapların anılan süre içinde meclise tevdi edilmemesi halinde Meclisçe kanunda öngörülen süre içinde kesin hesabın görüşülüp karara bağlanmasını sağlayacak girişimde bulunulması gerekmektedir.

Olayda, dava dosyasındaki belgelerin incelenmesinden; ……. Belediyesinin 1977 yılına ilişkin kesin hesap cetvellerinin, Muhasebe kayıtlarının Belediye Muhasebe usullerine ilişkin Tüzük hükümlerine uygun olarak tutulmaması, görevden alınan eski hesap işleri müdürünün devir tesliminde bulunmaması, hesaplarda hata ve eksikliklerin bulunması ve hesapların Yerel Yönetim Başkanlığınca teftişinin istenmesine karşın teftişin yapılmaması nedenleriyle belediye başkanınca hazırlattırılıp meclise sunulmadığı, belediye meclisinin de 29.9.1978 gününde yaptığı olağanüstü toplantıda kesin hesap cetvellerinin yapılamayışına neden olarak gösterilen bu hususları yerinde görerek kesin hesap cetvellerinin teftişten sonra hazırlanmasını kararlaştırdığı anlaşılmıştır.

Belediye Meclisinin yukarda anılan yasa hükümleri uyarınca mevcut duruma göre çıkarılması mümkün olan kesin hesabın düzenlenerek incelemeye sunulmasına olanak verecek biçimde önlem ve kararlar alması ve bu surette görevinin gereğini yerine getirmesi gerekirken kesin hesapları hazırlatmamış belediye başkanının görüşünü benimseyerek görevini yapmadığı ve meclis işlerini sekteye uğratıp geciktirdiği açıktır.

Bu nedenlerle Belediye Meclisinin süresi içinde görevini yapmadığı ve bu durumun meclisin işlerini geciktirip sekteye uğrattığı sonucuna varıldığından 1580 sayılı Yasanın 53. maddesi uyarınca Belediye Meclisinin feshine, bu sonuca Belediye Başkanı da katılıp neden olduğundan aynı maddenin son fıkrasına göre ……. Belediye Başkanı …….”in başkanlık görevine de son verilmesine 5.7.1979 gününde oyçokluğuyla karar verildi.

AZLIK OYU

X- ……. Belediyesi 1977 yılı Bütçe kesin hesabının çıkarılmaması, Belediye Başkanının ve meclisin seçiminden önceki dönemde hesap ve işlemlerdeki noksan ve karışıklıktan ileri geldiği, ilgili ve yetkililerin bu noksan ve karışık hesap ve işlemleri karşısında aciz kalmalarından doğduğu sonucuna varılmaktadır. Gerçekten Belediye bu hususun tevsiki ve çözümlenmesi için müteaddit defa mülkiye müfettişi gönderilmesini istemiştir.

Esasen 14 yıldan beri Bütçe kesin hesabının çıkarılmadığı anlaşılan Belediyenin 1977 yılı kesin hesabının zorunluluklar sebebiyle süresinde çıkarılmamış olması, Belediye Meclisinin feshini ve Belediye Başkanının düşürülmesini gerektirir bir sebep olarak kabul edilemez.

Diğer taraftan 1580 sayılı Belediye Kanununun 53. maddesinin 3 numaralı bendinde, “Kanunen kendisine verilen görevleri süresi içinde yapmaktan çekinir ve bu hal Belediye Meclisine ait işleri sekteye veya gecikmeye uğratırsa” belediye meclisinin fesh olunacağını ve bu fiil ve işlemlere katılan belediye başkanlarının da görevine son verileceğini öngörmüştür.

Belediyenin 1977 yılı bütçe kesin hesabının süresinde çıkarılmaması, belediye meclisi ve belediye başkanının görev yapmaktan “çekinmeleri” nedeniyle değil, o tarihte görev başında bulunan kendilerinden önceki yöneticilerin kayıt ve işlemleri nedeniyle bu olanağının bulunmamasından ileri geldiği dosya münderecatından anlaşılmaktadır.

Kaldı ki 1977 yılı Bütçe kesin hesabının kanunda görülen sürede çıkarılmamış ve Meclis tarafından görüşülememiş olmasının, “belediye meclisine ait işleri sekteye veya gecikmeye” uğratacağının kabulü de mümkün bulunmamaktadır.

Bu nedenlerle 1580 sayılı Belediye Kanununun 53. maddesinin 3 numaralı bendinde yazılı şartlar gerçekleşmediğinden ve 1977 yılı Bütçe kesin hesabının süresinde çıkarılmamasında ve görüşülememesinde kusurlu bir tutum ve davranışı bulunmayan ……. Belediye Meclisinin feshinde ve belediye başkanının görevine son verilmesinde isabet bulunmadığı görüşüyle çoğunluk kararına karşıyız.