Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Belediye Meclisi, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu çerçevesinde çevre temizlik vergisinin hesaplanmasında bina gruplarına ilişkin düzenlemeler yapma yetkisine sahip değildir. Sayıştay denetim raporları, belediye meclisinin bu yetkiyi aşarak bina gruplarında değişiklikler gerçekleştirdiğini ortaya koymuştur. Kanunun mükerrer 44. maddesi, çevre temizlik vergisinin hangi binalara uygulanacağını ve bu binaların hangi derecelere gireceğini belirleme yetkisini belediye meclisine vermektedir. Ancak, bina gruplarının belirlenmesi konusunda herhangi bir yetki tanımamaktadır.

Bina grupları ve dereceleri, 13.12.2005 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmiştir. Örneğin, öğrenci sayısı 750’den fazla olan bir eğitim merkezi 1. grup olarak sınıflandırılmakta, derecesi ise belediye meclisi tarafından belirlenmektedir. Ancak, meclisin yaptığı düzenlemeler, örneğin personel sayısı 10-49 olan bir işyerini 4. grupta değerlendirmesi gibi, mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. Denetim bulguları, bu tür uygulamaların hukuka uygun olmadığını ve gerekli düzeltici işlemlerin yapılacağını göstermektedir.

Sonuç olarak, çevre temizlik vergisi uygulamasında bina grupları üzerinde yapılan değişiklikler, ilgili mevzuat hükümlerine aykırı olup, bu durumun düzeltilmesi gerekmektedir.

BULGU: Belediye Meclisinin Yetkisinde Olmamasına Rağmen Çevre Temizlik

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Vergisine Esas Olan Bina Gruplarında Değişiklik Yapması
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu ile belediye meclisine verilen çevre temizlik vergisinin hesaplanmasında derece belirleme yetkisinin sınırları aşılarak bina gruplarına ilişkin düzenleme yapıldığı görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Çevre Temizlik Vergisi” başlıklı mükerrer 44′ üncü maddesinde; “Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde bulunan ve belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanan konut, iş yeri ve diğer şekillerde kullanılan binalar çevre temizlik vergisine tabidir. İş yeri ve diğer şekillerde kullanılan binalara ait çevre temizlik vergisi, belediyelerce binaların tarifedeki derecelere intibak ettirilmesi üzerine her yılın Ocak ayında yıllık tutarı itibarıyla tahakkuk etmiş sayılır. Tahakkuk eden vergi, bir defaya mahsus olmak üzere, belediyelerin ilan mahallerinde bir ay süreyle topluca ilan edilir. İş yeri ve diğer şekilde kullanılan binalarla ilgili olarak tahakkuk eden bu vergi, her yıl, emlak vergisinin taksit sürelerinde ödenir. Belediye meclisleri, bulundukları mahallin sosyal ve ekonomik farklılıkları ile büyüklüklerini de dikkate alarak binaların hangi dereceye gireceğini tespit etmeye yetkilidir.” hükmü yer almakta ve çevre temizlik vergisinin hesaplanmasına esas oluşturacak bina grup ve dereceleri belirtilmektedir.
Tablo 14: Çevre Temizlik Vergisi Bina Grup ve Dereceler

Bina Grupları	1. Derece	2. Derece	3. Derece	4. Derece	5. Derece
1. Grup	1.400	1.120	840	700	560
2. Grup	850	670	500	420	340
3. Grup	560	450	340	280	225

4. Grup	280	225	170	140	115
5. Grup	170	140	100	85	70
6. Grup	85	70	50	40	30
7. Grup	30	25	18	15	12

13.12.2005 tarih ve 2005/9817 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile çevre temizlik vergisi uygulamasına esas olacak bina gruplarını belirlemiştir.
Tablo 15: Çevre Temizlik Vergisi Bina Grupları

BİNA GRUPLARI	1-Öğrenci sayısı: (Okul,yurt,kreş,dershane, kurs,eğitim merkez, anaokulu, yuva vb. eğitim ve öğretim faaliyeti yapılan binalar.)	2- Yatak kapasitesi: (Konaklama tesisleri ile hastahaneler ve diğer yataklı sağlık tesislerine ait binalar.)	3-Kullanım alanı (m2): a) Her türlü yeme, içme ve eğlence yerleri.	3-Kullanım alanı (m2): a) Her türlü yeme, içme ve eğlence yerleri.	b)Daimi surette faaliyet gösteren lunapark, panayır, fuar, stadyum, hipodrum, spor salonu gibi yerler ile eşya depolamaya mahsus olan yerler.	4-Koltuk sayısı: (Sinema, tiyatro, opera, bale vb. biletle girilen koltuklu eğlence yerleri.	5-Personel sayısı: (1, 2, 3 ve 4 üncü sıradakiler hariç, ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyetler için kullanılan binalar ile bunlar dışında kalan faaliyetlere mahsus binalar.)
I.GRUP	750’den fazla	500’den fazla	500’den fazla	1000’den fazla	5000’den fazla	2000’den fazla	300’den fazla
II.GRUP	750-500	500-300	500-300	1000 500	5000-4000	2000 1500	300-200
III.GRUP	499-250	299-150	299-150	499-250	3999-3000	1499 1000	199-100
IV.GRUP	249-100	149-50	149-50	249-100	2999-2000	999-500	99-50
V.GRUP	99-50	49-20	49-20	99-50	1999-1000	499-250	49-10
VI.GRUP	49-20	20’den az	20’den az	50’den az	999-500	249-100	9-4
VII.GRUP	20’den az				500’den az	100’den az	3 ve daha az, konutlar

Anılan mevzuat hükümleri ve bina grup ve dereceleri tablosu birlikte değerlendirildiğinde uygulama şu şekilde olmalıdır: Örneğin öğrenci sayısı 750’den fazla olan bir eğitim merkezi, bina gruplamasında 1. grupta yer almaktadır. Derecesi ise Kanun’un verdiği yetkiye dayanarak belediye meclisi tarafından 1-5 arasında tespit edilecektir.
Çevre temizlik vergisi uygulaması ve hesaplanmasında esas teşkil edecek göstergeler Belediye Gelirleri Kanunu ve 2005/9817 Bakanlar Kurulu Kararı ile hüküm altına alınmıştır. Kanun, mahallin sosyal ve ekonomik farklılıkları ile büyüklüklerini de dikkate alarak binaların hangi dereceye gireceğine yönelik belediye meclisine derece belirleme yetkisi vermişken, bina grupları üzerinde herhangi bir tespit yapma yetkisi vermemektedir.
Belediye meclisi 23.11.2001 tarihli ve S/762 numaralı Meclis kararı ile 01.01.2002 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere bina derecelerinin yanında bina grupları üzerinde de bazı düzenlemeler yapmıştır. Örneğin personel sayısı 10-49 arasında olan ve 5. grupta yer alması gereken işyerine 4. grupta, öğrenci sayısı 20-49 olan ve 6. grupta olması gereken eğitim faaliyet alanına 5. grupta yer vermiştir.
Yukarıda yer verilen denetim tespitine istinaden, İdare tarafından bulguda yer alan hususa iştirak edilmiş ve gerekli düzeltici işlemlerin tesis edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; Çevre temizlik vergisi uygulamasında bina grupları üzerinde değişiklik yapılmasına yönelik meclis kararı mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.