|
ÖZET: Belediye mülkiyetindeki bazı taşınmazların, ihalesiz bir şekilde belediye şirketine devredildiği ve bu işlemin iptal edilmesine rağmen elde edilen gelirlerin belediyeye geri ödenmediği tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ilgili maddeleri, belediyelerin taşınmazları yalnızca kamu hizmetleri amacıyla ve meclis kararıyla tahsis edebileceğini belirtmektedir. Ancak, incelemeler sonucunda, bu taşınmazların bir şirket aracılığıyla bedelsiz olarak tahsis edildiği ve ihale sürecinin atlandığı anlaşılmıştır.
2886 sayılı Kamu İhale Kanunu gereğince, gelir getirici işlemlerin ihale ile gerçekleştirilmesi zorunludur. Bu bağlamda, belediyenin ortağı olduğu bir şirkete taşınmaz tahsisi yapılması hukuken mümkün değildir. İlgili meclis kararı ile yapılan tahsisin iptal edilmesine rağmen, belediye şirketinin bu taşınmazlardan elde ettiği gelirlerin henüz belediyeye iade edilmediği ortaya çıkmıştır. Kamu İdaresi, sözleşmelerin sonlandırıldığını ve gelirlerin geri alınması için işlemlerin başlatıldığını belirtse de, bu süreç henüz tamamlanmamıştır. Sonuç olarak, belediye mülkiyetindeki taşınmazların ihalesiz olarak devredilmesi ve iptal edilen işlemler nedeniyle iade edilmesi gereken gelirlerin geri ödenmesi gerekmektedir. Bu durum, kamu kaynaklarının etkin kullanımını sağlamak açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Belediye Mülkiyetindeki Bazı Taşınmazların Belediye Şirketine İhalesiz Verilmesi, İşlem İptal Edildiği Halde Şirket Tarafından Elde Edilen Gelirlerin Belediyeye İade Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye mülkiyetindeki bazı taşınmazlar belediye şirketine ihalesiz olarak verilmiş olup daha sonra iptal edilen işlem nedeni ile Belediyeye iade edilmesi gereken gelirlerin iade edilmediği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15’inci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde, mahallî müşterek nitelikteki hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla, belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde taşınmaz almak, kamulaştırmak, satmak, kiralamak veya kiraya vermek, trampa etmek, tahsis etmek, bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesis etmek belediyenin yetkileri arasında sayılmıştır.
5393 sayılı Kanun’un 18’inci maddesine göre ise, belediye meclisinin görevleri arasında taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek bulunmaktadır.
5393 sayılı Kanun’un “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75’inci maddesinde;
“Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda;
Kendilerine ait taşınmazları, aslî görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere bedelli veya bedelsiz olarak mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına devredebilir veya süresi yirmibeş yılı geçmemek üzere tahsis edebilir. Bu taşınmazlar aynı kuruluşlara kiraya da verilebilir. Bu taşınmazların, tahsis amacı dışında kullanılması hâlinde, tahsis işlemi iptal edilir. Tahsis süresi sonunda, aynı esaslara göre yeniden tahsis mümkündür.”
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Taşınmaz tahsisi” başlıklı 47’nci maddesinde ise;
“Kamu idareleri, kanunlarında belirtilen kamu hizmetlerini yerine getirebilmek için mülkiyetlerindeki taşınmazlarla Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerleri, birbirlerine ve köy tüzel kişiliklerine bedelsiz olarak tahsis edebilirler. Tahsis edilen taşınmaz, amaç dışı kullanılamaz.” hükmü yer almaktadır.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre, belediyeler mülkiyetindeki taşınmazları 5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesi ve 5018 sayılı Kanun’un 47’nci maddesi çerçevesinde, ancak mahalli müşterek hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla ve belediye meclis kararıyla sadece kamu kurum ve kuruluşlarına tahsis edebileceklerdir.
Yapılan incelemede, Belediyeye ait bazı taşınmazların işletme haklarının (Örnek karar 02.03.2021 tarihli ve 28 no.lu Meclis Kararları) ile bedelsiz olarak 10 (on) yıllığına belediye şirketine tahsis edildiği görülmüştür. Bu bağlamda, kamu kurumu ve kuruluşu sayılmayan İdarenin ortağı olduğu şirkete taşınmaz tahsis edilmesi mümkün bulunmamaktadır. Söz konusu Meclis Kararlarında adı geçen şirkete bedelsiz olarak tahsis edilmiş olduğu anlaşılmaktadır.
Aynı zamanda bu işlemlerin gelir getirici nitelikte olması nedeniyle ihale edilerek verilmesi gerekmektedir.
2886 sayılı Kanun’un 1’inci maddesine göre; İdarenin taşınmazlar üzerindeki gelir getirici işlemlerinin (kiralama, işletme, satış, irtifak hakkı vb.) ihale edilerek yapılması gerektiğinden, bu yerlerin İdarenin ortağı olduğu şirketi dahi olsa üçüncü kişilere ihalesiz bir şekilde verilmesi ya da kullandırılması mümkün değildir.
Öte yandan, söz konusu işlem daha sonra alınan ikinci bir meclis kararı ile iptal edilmiş ise de, meclis kararının alındığı ve iptal edildiği dönem zarfında Belediye Şirketi tarafından söz konusu taşınmazlardan elde edilen gelirin belediyeye iade edilmediği anlaşılmıştır.
Kamu İdaresi cevabında, söz konusu taşınmazlara ilişkin sözleşmelerin sonlandırıldığı ve ilgili döneme ilişkin Şirket tarafından elde edilen gelirlerin rücu edilmesine ilişkin işlemlerin başlatıldığı ifade edilmiştir. Ancak söz konusu gelirlerin tahsiline ilişkin işlemler tamamlanmadığından bulgu konusu husus devam etmektedir.
Sonuç olarak, Belediye mülkiyetindeki bazı taşınmazların belediye şirketine ihalesiz olarak verilmesi ancak daha sonra iptal edilen işlem nedeni ile Belediyeye iade edilmesi gereken gelirlerin Belediye Şirketi tarafından iade edilmesi gerekmektedir.