|
ÖZET: Uşak Belediyesi sınırları içinde, İl Trafik Komisyonu tarafından geçmişte tahsis edilen halk otobüsü plakalarının süresiz olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili Bakanlar Kurulu kararları, ticari plakaların verilmesi ve işletilmesi konusunda belirli usul ve esaslar öngörmektedir. Ancak, 5393 sayılı Belediye Kanunu, belediyelerin toplu taşıma yetkilerini sınırlayarak, İl Trafik Komisyonu’nun bu alandaki yetkisini kaldırmıştır. Bu durum, belediyelerin toplu taşıma araçlarını belirleme ve işletme konusundaki yetkilerini etkilemektedir.
Denetim raporları, Uşak Belediyesi’nin halk otobüsü plakalarını, mevzuatta belirtilen süreler ve şartlar göz önünde bulundurulmadan tahsis ettiğini ortaya koymuştur. Bu uygulama, rekabetin sağlanmasını engelleyerek, belediyenin gelir elde etme potansiyelini azaltmaktadır. Sayıştay’ın 2023 yılı raporunda bu duruma dikkat çekilmesine rağmen, belediye tarafından herhangi bir düzeltici işlem yapılmamıştır. Sonuç olarak, Uşak Belediyesi’nin toplu taşıma hizmetlerine ilişkin haklarını, 2886 sayılı Kanun çerçevesinde rekabet ve saydamlık ilkesine uygun bir şekilde süreli olarak kiraya vermesi gerekmektedir. Ayrıca, toplu taşıma hizmetlerinin ruhsatlandırılması ve imtiyaz devri işlemlerinin de ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Belediye Sınırları Dahilinde Halk Otobüsü Plakalarının Süresiz Olarak Kullandırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Uşak Belediyesi sınırları içerisinde İl Trafik Komisyonunca geçmiş dönemlerde tahsis edilen halk otobüsü plakalarının mevzuata aykırı biçimde süresiz bir hak olarak kullandırıldığı görülmüştür.
Belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etme ve sayılarını belirleme görev ve yetkisi 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 12’nci maddesi ile İl ve İlçe Trafik Komisyonlarına verilmiştir. Bu Kanun’a dayanılarak 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar’ın 5’inci maddesinde; ticari plakaların, muhammen bedeli, müracaat şekli, süresi, ihale zamanı ve diğer hususlar mahalli vasıta ve/veya en az iki gazete ile kamuoyuna duyurularak, kapalı teklif usulü ile İl Trafik Komisyonu tarafından verileceği ifade edilmiştir.
Ancak 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 84’üncü maddesinde; bu Kanunla, belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun uygulanmayacağı ifade edilmiş ve bunun sonucunda 5393 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihinden itibaren belediye sınırları içerisinde İl Trafik Komisyonun toplu taşıma yetkisi kaldırılmıştır.
5393 sayılı Kanun’un “Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin (p) bendi ile kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirleme; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etme ve işletme, işlettirme veya kiraya verme; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütme görevleri belediyeye verilmiş görevlerdir. Maddenin (f) bendi ile toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek de belediyenin görevleri arasında sayılmıştır.
Aynı maddenin (l) bendinde ise Belediyenin (f) bendinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebileceği, toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği, toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67’nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebileceği hükme bağlanmış olup bu hükümlerden toplu taşıma hakkının belediyenin görev, yetki ve imtiyazında olduğu anlaşılmaktadır.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde; belediyelerin toplu taşıma araçlarını belirleme yetki ve imtiyazının bulunduğu, belediye ve mücavir alan sınırları içinde faaliyet gösterecek toplu taşıma işletmelerinde bu araçların plakalarının verilmesine ilişkin usul ve esaslar noktasında Kanun’da açıkça yetki verilmeyen ve bu belgelerin verileceği kişilerin tespitine ilişkin usul ve esasları kapsayan hususlarda belediyelerce 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın 3 üncü maddesi hükümlerine aykırı olmayacak şekilde işlemlerin tesis etmesi gerekmektedir. İl trafik komisyonunca harf grubu ve sıra sayısı belirlenen plakaların, 5393 sayılı Kanun ile 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun ilgili cari hükümleri kapsamında tahdit edilerek ticari olarak taşımacılık yapacak kişilere toplu taşıma hizmetlerinin imtiyaz, kiralama, ruhsat veya hizmet satın alma usullerinden biri ile üçüncü kişilere ihale yoluyla gördürülmesi gerekir. Her dört yöntem bakımından da bu hizmetin üçüncü kişilere gördürülmesinde mutlak olarak belirli bir sürenin öngörülmüş olması zorunlu olup yukarıda belirtilen usullerin dışında bir usulün uygulanması mümkün değildir.
Yapılan incelemede; 2024 yılı sonu itibariyle Uşak Belediyesi sınırlarında bulunan; yolcu taşımacılığı yapan Belediye Denetimli Özel Halk Otobüsü (HO) plakalarının geçmiş tarihlerden süregelen İl Trafik Komisyonu kararları ile mevzuatta belirtildiği üzere 10 yıllık kiralama süresi veya 49 yıllık imtiyaz süresine riayet edilmeyerek süre belirtilmeden verildiği tespit edilmiştir. Bu durum mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmekle birlikte, Belediyenin söz konusu haklarından rekabetin sağlandığı bir ortamda en uygun şekilde gelir elde etmesini de engellemektedir.
Söz konusu tespite 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda yer verilmesine rağmen İdare tarafından düzeltici işlem tesis edilmediği görülmüştür.
Kamu İdaresince, toplu taşıma hizmetine ilişkin kanunla kendisine verilen hakları, 2886 sayılı Kanun çerçevesinde rekabetin ve saydamlığın sağlandığı bir ihale ile süreli olarak kiraya verilmesinin sağlanacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, Belediyenin toplu taşıma hizmetine ilişkin kanunla kendisine verilen haklarını 2886 sayılı Kanun çerçevesinde rekabetin ve saydamlığın sağlandığı bir ihale ile süreli olarak kiraya vermesi; toplu taşıma hizmetine münhasır olarak ruhsat verilmesi yönteminin seçilmesi durumunda ise işlemlerin yine 2886 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülmesi; bu hizmetin imtiyaz yoluyla devredilmesi yönteminin seçilmesi durumunda ise Danıştayın görüşü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının kararına göre işlem tesis edilmesi gerekmektedir.