|
ÖZET: Belediye sınırları içinde bulunan ATM alanlarının ihalesiz olarak kullandırılması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu gereğince, bu alanların işletilmesi ve kiralanması ihale yoluyla gerçekleştirilmelidir. Ancak yapılan incelemelerde, 28 ATM alanı için bankalarla protokol imzalandığı, fakat yalnızca 6 alanın geçerli protokole sahip olduğu, diğer 22 alanın ise süresi dolmuş protokollerle kullanılmaya devam edildiği belirlenmiştir. Bu durum, ihale yapılmaksızın ecrimisil alınarak bankalara tahsis edilen taşınmazların mevzuata aykırı bir şekilde kullanıldığını göstermektedir.
2886 sayılı Kanun, belediyelerin taşınmazlarını kiralarken mülkiyet şartı aramamaktadır; dolayısıyla, belediyeler kullanım hakkına sahip oldukları taşınmazları da kiraya verebilir. Ancak, geçmişe dönük ecrimisil bedellerinin kiralama yöntemiyle tahsil edilmesi, bu taşınmazların işgaline meşruiyet kazandırmamaktadır. Ecrimisil, kamu malının geleceğe yönelik kiralanması anlamına gelmez ve bu nedenle, ecrimisil karşılığı kullandırılan taşınmazların, ilgili mevzuat çerçevesinde tahliye edilmesi ve kiralanabilir olanların ihale ile kiraya verilmesi gerekmektedir. Sonuç olarak, ATM alanlarının mülkiyetinin netleştirilmesi ve 2886 sayılı Kanun’a uygun olarak ihale edilerek kiraya verilmesi için gerekli adımların atılması önem arz etmektedir. Aksi takdirde, mevcut uygulama hukuka aykırı bir durumu pekiştirecektir. |
BULGU: Belediye Sınırları İçinde Bulunan ATM Alanlarının İhalesiz Kullandırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Belediye sınırları içinde bulunan ATM alanları 2886 sayılı Kanun kapsamında ihale edilerek işletilmesi/kiralanması gerekirken bu taşınmazların ecrimisil karşılığında protokol düzenlenerek kullandırıldığı tespit edilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütüleceği hükmü bulunmaktadır.
Ayrıca 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin sekizinci fıkrasında; 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 75’inci maddesi hükümlerinin belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı ifade edilmiştir.
2886 sayılı Kanun’un “Ecrimisil ve Tahliye” başlıklı 75’inci maddesinde de; Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malların, gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil bedelinin isteneceği, ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olmasının gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmadığı, kira sözleşmesinin bitim tarihinden itibaren işgalin devam etmesi halinde, sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edileceği, aksi halde ecrimisil alınacağı, işgal edilen taşınmaz malın da idarenin talebi üzerine bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek idareye teslim edileceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda, 2886 sayılı Kanun kapsamında bulunan idarenin ATM alanlarının işletilmesi işinin mezkûr Kanun hükümlerine göre ihaleyle kiralanması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, idarenin 28 adet ATM alanının kullanımı için çeşitli bankalarla protokol imzaladığı fakat 31.12.2024 tarihi itibarıyla yalnızca 6 ATM alanının kullanımına ilişkin protokolün yürürlükte olduğu, kalan 22 adet ATM alanına ilişkin protokolün yürürlük süresinin dolduğu buna karşın süresi dolmuş mevcut protokol üzerinden işlemlere devam edildiği ve bu alanların tamamının ihale yapılmaksızın ecrimisil alınmak suretiyle bankaların kullanımına verildiği tespit edilmiştir.
Belediyelerin taşınmazları 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na göre kiralanmaktadır. Bu Kanun’a göre belediyelerin taşınmaz kiralaması için taşınmazın mülkiyetine sahip olması şart değildir. Belediye, mülkiyetine sahip olduğu taşınmazlar dışında, kullanım hakkı veya tasarruf yetkisine sahip olduğu taşınmazları da kiraya verebilir.
Diğer yandan geçmişe dönük olarak tespit edilip bir tazminat suretinde alınması gereken ecrimisil bedellerinin, kiralama yöntemi şeklinde kullanılarak ileriye dönük de uygulanarak bu taşınmazlardan ecrimisil alınması, bu taşınmazların işgaline meşruiyet kazandırmamaktadır. Ecrimisilin tahsil edilmesi, taşınmazdaki kullanımın devamı hakkını da vermemektedir. Dolayısıyla ecrimisil, kamu malının geleceğe yönelik kiralanması yöntemi değildir.
İdare tarafından ecrimisil karşılığı kullandırılan taşınmazların yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda tahliyesinin sağlanması; kiralanabilir nitelikte olanların 2886 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri uyarınca ihale yolu ile kiraya verilmesi gerekmektedir. Aksi bir durum, yani işgal eden kişinin ödemesi için tespit edilen ecrimisil bedelinin kira ödemesi gibi esas alınarak ileriye doğru devam ettirilmesi, 2886 sayılı Kanun’un her türlü satış ve kiralama gibi hususlarda ihale yoluna gidilmesi gerektiğini ifade eden amir hükümlerine aykırı olacaktır ve mevzuata aykırı bu gibi bir uygulama idare malını haksız ve hukuksuz bir şekilde işgal edenin ödüllendirmesi sonucunu doğuracaktır.
İdare tarafından verilen cevapta; ATM alanları mülkiyetlerinin Büyükşehir Belediye Başkanlığına ait olmaması sebebiyle, bu alanların 2886 sayılı Devlet İhale Kanununa göre kira ihalelerinin yapılmasının uygun olmayacağı, bu sebeple piyasa araştırmaları ve günün koşulları dikkate alınarak ecrimisil (işgal bedeli) bedelleri belirlendiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; söz konusu uygulama mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir. Bu itibarla, ATM alanlarının mülkiyetinin tam olarak belirlenerek ecrimisil karşılığında kullandırılması yerine 2886 sayılı Kanun’a göre ihale edilerek kiraya verilmesi için girişimlerde bulunulması gerekmektedir.