|
ÖZET: Belediye sınırları içinde ruhsatsız faaliyet gösteren işletmelerin varlığı, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. Bu rapor, işyeri açma izin harçlarının tahsil edilmediğini ve 5393 sayılı Belediye Kanunu ile 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’na aykırı durumların bulunduğunu ortaya koymaktadır. İlgili mevzuat, belediyelerin ruhsat verme yetkisini açıkça belirtmekte ve bazı meslek gruplarını muaf tutmaktadır. Ancak, ruhsat almadan faaliyet gösteren 100 işletme tespit edilmiştir.
Denetim sonuçlarına göre, toplamda 34.518 faal işyeri mevcutken, yalnızca 23.888 işletmeye ruhsat verilmiştir. Çevre Temizlik Vergisi mükellef sayısının faal işyeri sayısından fazla olması, ticari faaliyetleri sona eren işletmelerin hala aktif olarak görünmesinden kaynaklanmaktadır. Bu durum, belediyenin denetim etkinliğini olumsuz etkilemekte ve işyeri açma izin harçlarının tahsil edilmesini engellemektedir. Kamu İdaresi, ruhsatlandırma çalışmalarına devam ettiğini belirtse de, geçmiş denetim raporlarında tespit edilen sorunlar için gerekli düzeltici adımlar atılmamıştır. Bu nedenle, ruhsatların takibi ve işyeri açma izin harçlarının tahsil edilmesi, belediyenin sorumlulukları arasında yer almaktadır. |
BULGU: Belediye Sınırları İçinde İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Olmadan Faaliyet Gösteren İşletmelerin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmaksızın faaliyette bulunan işletmelerin mevcut olduğu ve bu işletmelerden alınması gereken işyeri açma izin harcının tahsil edilmediği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin birinci fıkrasında belediyelerin, gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermeye; gayrisıhhî müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmaya ve denetlemeye yetkili olduğu ifade edilmiştir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “İşyeri açma izni harcı” başlıklı 81’inci maddesinde; belediye sınırları veya mücavir alanlar içinde bir iş yeri açılmasının, iş yeri açma ve izin harcına tabi olduğu belirtilmiştir.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un, 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise, belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan tüm işyerleri ve işletmelere, işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye belediyelerin yetkili olduğu belirtilmiştir. Diğer yandan, Kanun’daki muafiyet düzenlemesi ile avukatlık büroları, serbest muhasebeci ve mali müşavirlik hizmeti veren iş yerleri, tabipler, noterler, mimar ve mühendisler gibi bazı meslek grupları işyeri açma ve çalışma ruhsatı almaktan muaf tutulmuştur. İlgili kanunlarında da, bu iş yerlerinin faaliyet sahalarına göre bakanlıklar ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından faaliyetleri ile ilgili izin alacakları ve bu izin belgelerinin de işyeri açma ve çalışma ruhsatı niteliğinde olacağı açıklanmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca İdare sınırları içerisinde muafiyet kapsamında olan yerler hariç açılacak iş yerlerinin Kamu İdaresi tarafından ruhsatlandırılması ve bu iş yerlerinden söz konusu harcın tahsil edilmesi gerekmektedir.
Vergi Dairesi ile yazışma yapılarak İdare sınırları içinde aktif olarak faaliyette bulunan işyerlerinin listesi alınmış olup İdarenin verileri ile karşılaştırılmıştır. Buna göre örnekleme usulüyle seçilen 726 adet işyeri üzerinde yapılan incelemede 626 adet işyerinin ruhsatlandırıldığı, 100 adet işyerinin ise işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmaksızın faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir.
Ayrıca Kamu İdaresinin yetki ve görev sınırları içinde 34.518 adet faal işyeri bulunduğu, idare tarafından toplam 23.888 adet işyeri açma ve çalışma ruhsatı verildiği ve Mali Hizmetler Müdürlüğünden temin edilen çevre temizlik vergisi aktif mükellef listesinde 51.384 adet aktif işletmenin kayıtlı olduğu tespit edilmiştir. Çevre Temizlik vergisi mükellef sayısının faal işyeri sayısından fazla olmasının nedeni ticari faaliyeti sonlandırılan işyerlerinin Belediye kayıtlarında aktif olarak gözükmeye devam etmesi ve işyeri açma ve çalışma ruhsatından muaf olan işyerlerinin de bu sayıya dahil olmasından kaynaklanmaktadır.
İşyeri açma ve çalışma ruhsatı olmaksızın faaliyet gösteren bu işletmeler, belediyenin etkin bir denetim görevi yürütememesine ve işyeri açma izin harcının tahsil edilememesine neden olmaktadır.
Söz konusu husus 2022 ve 2023 yılı denetim raporlarında da bulgu konusu edilmiş olmasına rağmen İdare tarafında gerekli düzeltici işlemler yapılmamış ve bulgunun gereği yerine getirilmemiştir.
Denetim tespiti sonrasında, Kamu İdaresi tarafından işyerlerine yönelik ruhsatlandırma çalışmalarının devam ettiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, Kamu İdaresince yetki ve görev alanındaki işletmelerin işyeri açma ve çalışma ruhsatından muaf olanları da dikkate alarak, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının bulunup bulunmadığının takibinin sağlanması ve buna bağlı olarak da işyeri açma izni harçlarının tahsil edilmesi gerekmektedir.