|
ÖZET: Belediye sınırları içinde ruhsat olmadan faaliyet gösteren işletmelerin varlığı, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. Bu rapor, işyeri açma izin harçlarının tahsil edilmediğini ve ruhsatsız işletmelerin denetim eksikliklerine yol açtığını ortaya koymaktadır. 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu gibi mevzuatlar, belediyelere ruhsat verme yetkisi tanırken, bazı meslek grupları bu yükümlülükten muaf tutulmuştur.
Denetimlerde, 200 örnek işyeri üzerinde yapılan incelemede, 66 işletmenin ruhsatlı, 18’inin muaf, 116’sının ise ruhsatsız olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, toplamda 37.597 faal işyeri bulunduğu, bunlardan 25.467’sinin ruhsat aldığı ve 25.997 işletmenin çevre temizlik vergisi mükellefi olduğu tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, 2024 ve 2025 yıllarında yapılan denetimlerde ruhsatsız faaliyet gösteren işletmelere yönelik tutanaklar düzenlendiğini bildirmiştir. Bu bağlamda, ruhsat kontrolü ve işyeri açma izin harçlarının tahsili konusunda etkin bir takip mekanizmasının oluşturulması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Belediye Sınırları İçinde İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Olmadan Faaliyet Gösteren İşletmelerin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmaksızın faaliyette bulunan işletmelerin mevcut olduğu ve bu işletmelerden alınması gereken işyeri açma izin harcının tahsil edilmediği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin birinci fıkrasında belediyelerin, gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermeye; gayrisıhhî müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmaya ve denetlemeye yetkili olduğu ifade edilmiştir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “İşyeri Açma İzni Harcı” başlıklı 81’inci maddesinde; belediye sınırları veya mücavir alanlar içinde bir iş yeri açılmasının, iş yeri açma ve izin harcına tabi olduğu belirtilmiştir.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un, 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise, belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan tüm işyerleri ve işletmelere, işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye belediyelerin yetkili olduğu belirtilmiştir. Diğer yandan, Kanun’daki muafiyet düzenlemesi ile avukatlık büroları, serbest muhasebeci ve mali müşavirlik hizmeti veren iş yerleri, tabipler, noterler, mimar ve mühendisler gibi bazı meslek grupları işyeri açma ve çalışma ruhsatı almaktan muaf tutulmuştur. İlgili kanunlarında da, bu iş yerlerinin faaliyet sahalarına göre bakanlıklar ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından faaliyetleri ile ilgili izin alacakları ve bu izin belgelerinin de işyeri açma ve çalışma ruhsatı niteliğinde olacağı açıklanmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca İdare sınırları içerisinde muafiyet kapsamında olan yerler hariç açılacak iş yerlerinin Kamu İdaresi tarafından ruhsatlandırılması ve bu iş yerlerinden söz konusu harcın tahsil edilmesi gerekmektedir.
Defterdarlık ile yazışma yapılarak İdare sınırları içinde aktif olarak faaliyette bulunan işyerlerinin listesi alınmış olup İdarenin verileri ile karşılaştırılmıştır. Buna göre örnekleme usulüyle seçilen 200 adet işyeri üzerinde yapılan incelemede 66 adet işyerinin ruhsatlandırıldığı, 18 adet işyerinin muaf olduğu, 116 adet işyerinin ise işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmaksızın faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir.
Ayrıca Kamu İdaresinin yetki ve görev sınırları içinde 37.597 adet faal işyeri bulunduğu, idare tarafından toplam 25.467 adet işyeri açma ve çalışma ruhsatı verildiği ve Mali Hizmetler Müdürlüğünden temin edilen çevre temizlik vergisi aktif mükellef listesinde 25.997 adet aktif işletmenin kayıtlı olduğu tespit edilmiştir.
İşyeri açma ve çalışma ruhsatı olmaksızın faaliyet gösteren bu işletmeler, belediyenin etkin bir denetim görevi yürütememesine ve işyeri açma izin harcının tahsil edilememesine neden olmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında; Belediye Zabıta Müdürlüğü ekiplerince 2024 yılında 17.881 adet, 2025 yılında 8.633 adet iş yerinin denetlendiği; bu denetimler kapsamında 2024 yılında 1.772 adet, 2025 yılında ise 906 adet işyerine iş yeri açma ve çalıştırma ruhsatı olmadığından tutanak tanzim edildiği; iş yeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyet gösteren işletmelere yönelik olarak denetimlerin devam ettiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, Kamu İdaresince yetki ve görev alanındaki işletmelerin, işyeri açma ve çalışma ruhsatından muaf olanları da dikkate alarak, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının bulunup bulunmadığının takibinin sağlanması ve buna bağlı olarak da işyeri açma izni harçlarının tahsil edilmesi gerekmektedir.