|
ÖZET: Belediye şirketlerinde çalışan bazı personelin Zabıta Müdürlüğü’nde zabıta memuru olarak görevlendirildiği tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ilgili maddeleri, belediye teşkilatının norm kadro esaslarına uygun olarak yapılandırılmasını ve zabıta personelinin görev, yetki ve sorumluluklarını düzenlemektedir. Zabıta, beldede düzenin sağlanması ve halkın huzurunun korunmasında kritik bir rol oynamaktadır.
Belediye Zabıta Yönetmeliği, zabıta personelinin niteliklerini, görevde yükselme ve mesleki eğitim süreçlerini belirlemekte, ayrıca zabıta kıyafetlerinin kullanımına dair düzenlemeler içermektedir. Yönetmelik, zabıta hizmetlerinin kamu görevlileri tarafından yürütülmesi gerektiğini vurgulamakta ve bu hizmetlerin dış kaynak kullanılarak sağlanamayacağını belirtmektedir. Sonuç olarak, belediyenin zabıta personelinin yetersizliği nedeniyle şirket işçilerinin görevlendirilmesi, hukuki açıdan sorun teşkil etmektedir. 2024 yılında, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan izin alınarak yeni zabıta memuru alımları yapılacağı ifade edilmiştir. Ancak, zabıta hizmetlerinin asli ve sürekli nitelikte olduğu göz önünde bulundurulduğunda, bu hizmetlerin kamu görevlileri aracılığıyla yürütülmesi zorunludur. |
BULGU: Belediye Şirketi Kadrosunda Bulunan İşçilerin Zabıta Personeli Olarak Görevlendirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin Personel Şirketinde istihdam edilen bazı çalışanların Zabıta Müdürlüğünde zabıta personeli olarak görevlendirildiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye teşkilâtı” başlıklı 48’inci maddesi;
“Belediye teşkilâtı, norm kadroya uygun olarak yazı işleri, malî hizmetler, fen işleri ve zabıta birimlerinden oluşur.
Beldenin nüfusu, fizikî ve coğrafî yapısı, ekonomik, sosyal ve kültürel özellikleri ile gelişme potansiyeli dikkate alınarak, norm kadro ilke ve standartlarına uygun olarak gerektiğinde sağlık, itfaiye, imar, insan kaynakları, hukuk işleri ve ihtiyaca göre diğer birimler oluşturulabilir. Bu birimlerin kurulması, kaldırılması veya birleştirilmesi belediye meclisinin kararıyla olur.“,
“Zabıtanın görev ve yetkileri” başlıklı 51’inci maddesi;
Belediye zabıtası, beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevli olup bu amaçla, belediye meclisi tarafından alınan ve belediye zabıtası tarafından yerine getirilmesi gereken emir ve yasaklarla bunlara uymayanlar hakkında mevzuatta öngörülen ceza ve diğer yaptırımları uygular.
Görevini yaparken zabıtaya karşı gelenler, kolluk kuvvetlerine karşı gelenler gibi cezalandırılır.
Belediye zabıta teşkilâtının çalışma usûl ve esasları, çalışanların görev ve yetkileri, memurluğa alınması için taşımaları gereken nitelikler, alacakları meslek içi eğitim, görevde yükselme, giyecekleri kıyafet ve savunma amaçlı olarak kullanacakları aletler ile zabıta teşkilâtında hizmet gereklerine göre oluşturulacak birimler, İçişleri Bakanlığının görüşü alınarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.“
Hükümlerine amirdir.
Yukarıda anılan maddeye istinaden; belediye zabıta teşkilâtının kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklarını, zabıta memurlarının niteliklerini, görevde yükselme ve mesleki eğitimlerini, kıyafetleri ile çalışma usul ve esaslarını düzenleyen Belediye Zabıta Yönetmeliği 11.04.2007 tarihli ve 26490 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; belediye zabıtasının, beldenin düzenini muhafaza eden, belde halkının esenlik, sağlık ve huzurunu koruyan, yetkili organların bu amaçla alacakları kararları uygulayan özel zabıta kuvvetini, belediye zabıta personelinin ise belediye zabıta teşkilatındaki daire başkanı, müdür, şube müdürü, amir, komiser ve memurları ifade edeceği belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in; “Kadro ve Unvanlar” başlıklı 6’ncı maddesinde; belediye zabıta teşkilatı personel kadro ve unvanları; Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmeliğe göre belirlenmiş; zabıta teşkilatının zabıta daire başkanı, zabıta müdürü, zabıta şube müdürü, zabıta amiri, zabıta komiseri ve zabıta memuru unvanlı kadrolar ile hizmet için gerekli diğer kadrolardan oluştuğu belirtilmiştir. Yönetmelik’in “Görevleri” başlıklı 10’uncu maddesinde; belediye sınırları içinde beldenin düzenini, belde halkının huzurunu ve sağlığını korumak, kanunların belediyelere görev olarak verdiği takip, kontrol, izin ve yasaklayıcı hususları yerine getirmek zabıta personelinin görevleri arasında sayılmıştır. Maddenin devamında zabıta personelinin görevleri hakkında ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiştir.
Mezkur Yönetmelik’in “Sınav ve Atamaya İlişkin Esaslar” başlıklı dördüncü bölümünde zabıta memurluğuna atanmada aranan başvuru ve sınav şartları ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. “Belediye Zabıta Kıyafetini Kullanma Yasağı” başlıklı 35’inci maddesinde ise; belediye zabıta personeli için bu Yönetmelik’te şekli gösterilen resmi kıyafet ile işaretler başka bir özel veya kamu kuruluşu mensubu tarafından kullanılamayacağı; “Geçici Görevlendirme” başlıklı 41’inci maddesinde de zorunlu hallerde, belediye memurlarından ihtiyacı karşılayacak sayıda personel zabıta biriminin sadece büro hizmetlerinde geçici olarak görevlendirilebileceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre; zabıta hizmeti kesintisiz olarak yürütülen bir hizmet olup, kanuni düzenlemeler ile getirilen yasaklara uymayanlar hakkında gerekli yasal işlem yapma yetkisi bulunan zabıta personelinin idari kolluk görev ve yetkisi bulunmaktadır.
Diğer taraftan, Anayasa’nın 128’nci maddesinde; devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği belirtilmiş olup belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında sayılan zabıta hizmetlerinin de bu nitelikte olduğu açıktır.
Bu minvalde, 11.09.2019 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2019/27 Esas, 2019/56 Karar Sayılı ve 26.06.2019 tarihli Anayasa Mahkemesi Kararında;
“… genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli bir görev niteliği taşıyan itfaiye hizmetinin Anayasa’nın 128. Maddesi uyarınca kamu görevlileri eliyle yürütülmesi zorunlu olup devletin söz konusu görevi ifa ederken anılan kamu hizmetini kamu görevlisi olmayan kişilere gördürmesine yol açacak düzenleme yapılabilmesi mümkün değildir.” Denilmiştir.
Yapılan incelemelerde; İdarenin yüzde yüz iştiraki olan şirket bünyesinde istihdam edilen personelin bir kısmının Belediye zabıta teşkilatında fiilen zabıta memuru olarak görevlendirildiği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa katıldığını ancak Belediyede zabıta personelinin yetersizliği nedeniyle şirket işçilerinin zabıta personeli olarak görevlendirildiğini 2024 yılında, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin alınarak 20 zabıta memuru alımı yapıldığını ifade etmiştir.
Sonuç olarak, atama, mesleğe kabul, görevde yükselme gibi hususların ayrıca Yönetmelik ile düzenlendiği zabıta hizmetlerinin hizmet alımı yöntemiyle yaptırılamayacağı, bu itibarla, asli ve sürekli nitelikteki zabıta hizmetlerinin memurlar veya kamu görevlileri marifetiyle yürütülmesi gerekmektedir.