Belediye Şirketine Ait Bazı Personelin Herhangi Bir Hukuki Dayanak Olmadan Belediyede Çalıştırılması (Sayıştay)

BULGU: Belediye Şirketine Ait Bazı Personelin Herhangi Bir Hukuki Dayanak Olmadan Belediyede Çalıştırılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

Sermayesinin tamamına Belediyenin sahip olduğu Şirkete ait personellerden 160 kişinin herhangi bir hukuki dayanak olmadan ve bütçeden herhangi bir gider yapılmadan Altınova Belediyesinin farklı birimlerinde çalıştırıldığı görülmüştür.

Kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan personelin bu kurumlar arasında geçiş yapabilmesine veya geçici görevlendirilmesine ilişkin yasal düzenlemeler bulunmasına karşın, Türk Ticaret Kanunu’na tabi, kurumlar vergisi mükellefi olan, bu kapsamda gelir ve giderini tam olarak beyan etme yükümlülüğü bulunan ve kâr amacı güden belediye şirketlerinde görevli personelin başka kurum, kuruluş ve şirketlerde bedelsiz çalışabileceğine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.

Belediye şirketleri, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na tabi şirketlerdir. Türk Ticaret Kanunu’nun 16 ve 18’inci maddelerinde belirtildiği üzere belediye tarafından ticari şekilde işletilmek üzere kurulan kuruluşlar da tacirdir ve her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir tüccar gibi davranması gerekmektedir. Ayrıca Şirketin anasözleşmesindeki konu ve faaliyet alanları arasında, belediye tarafından görülecek hizmetlerin bedelsiz olarak karşılanmasına imkân veren hükümler bulunmamaktadır.

Bu doğrultuda Altınova Belediyesi, iştiraki olduğu şirketin personelini kendi bünyesinde çalıştırabilmesi için, 696 sayılı KHK ile 375 sayılı KHK’ya eklenen Ek Madde 20 uyarınca doğrudan hizmet alma suretiyle bu işlemi gerçekleştirmelidir. Aksi bir uygulama, hukuki dayanaktan yoksun olarak personel istihdamına sebebiyet vermektedir.

696 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamesinin 83’üncü maddesinde; “4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“e) 1) 5018 sayılı Kanuna ekli (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri (MİT Müsteşarlığı hariç) ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (I) sayılı listede yer alan idarelerin merkez ve taşra teşkilatları, il özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketler; merkezi yönetim, sosyal güvenlik kurumu, fon, kefalet sandığı, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, gençlik hizmetleri ve spor il müdürlüğü, mahalli idare ve şirket bütçelerinden veya döner sermaye bütçelerinden, anılan liste kapsamındaki diğer idareler için ise kendi bütçelerinden personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı veya niteliği itibarıyla bu sonucu doğuracak şekilde alım yapamaz ve buna imkân sağlayan diğer mevzuat hükümleri uygulanmaz.” hükmü yer almaktadır.

Aynı KHK’nın Ek 20’nci maddesinde ise İl özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetleri 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirkete gördürebileceği ifade edilmiştir.

Diğer yandan Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 13. maddesinde; Kurumların, ilişkili kişilerle (anılan kanuna göre ilişkili kişilere ortakları dahildir) emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak tespit ettikleri bedel veya fiyat üzerinden mal veya hizmet alımı ya da satımında bulunursa, kazancın tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılmış sayılacağı; Kurumların ilişkili kişilerle yaptığı işlemlerde uygulayacağı fiyat veya bedelleri maddede sayılan yöntemlerden işlemin mahiyetine en uygun olanını kullanarak tespit edecekleri, emsallere uygun fiyata kanundaki yöntemlerden herhangi birisi ile ulaşma olanağı yoksa mükellefin Hazine ve Maliye Bakanlığı ile 3 yılı aşmayan süre ve şartlarla anlaşarak işlemlerin mahiyetine uygun olarak kendi belirleyeceği diğer yöntemleri kullanabileceği, bu hükümlere uyulmadan emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak tespit edilmiş bedel veya fiyat üzerinden mal veya hizmet alımı suretiyle tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılan kazancın, Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlarının uygulamasında, bu maddedeki şartların gerçekleştiği hesap döneminin son günü itibarıyla dağıtılmış kâr payı veya dar mükellefler için ana merkeze aktarılan tutar sayılacağı, daha önce yapılan vergilendirme işlemlerinin taraf olan mükellefler nezdinde buna göre düzeltileceği hükümleri yer almıştır. Dolayısıyla Belediyenin kendi şirketinden Kanunda sayılan yöntemler veya Hazine ve Maliye Bakanlığı ile anlaşarak belirlenecek yöntemler dışında herhangi bir bedel ödemeden veya emsallerine göre düşük bedel ödeyerek hizmet alması sonucunda, adıgeçen Şirketin vergisel yönden yaptırımlarla karşılaşma riski de bulunmaktadır.

Yapılan incelemede; sermayesinin tamamı belediyeye ait şirketin personellerinden 23 kişinin 696 KHK kapsamında doğrudan hizmet alım sözleşmesi uyarınca çalıştırıldığı ancak 160 kişinin herhangi bir hukuki dayanak olmadan Belediyenin çeşitli birimlerinde Şirket tarafından görevlendirildiği, bu kişiler için Altınova Belediyesince doğrudan hizmet alımı yapılmaması sonucunda (Şirketten alınan bilgilere göre) 160 personel nedeniyle 2024 yılında Şirketin katlanmak zorunda kaldığı tüm giderler dahil toplam maliyetinin 112.565.666,TL olduğu görülmüştür. Bununla birlikte Şirketin 31.12.2024 itibarıyla vadesi geçmiş, ertelenmiş/taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülükler toplamının 80.635.006,12TL’ye, Sosyal Güvenlik Kurumu’na zamanında ödenmediği için taksitlendirilmiş prim borçlarının 18.641.017,76 TL’ye ulaştığı görülmüştür.

Herhangi bir hukuki dayanak olmadan belediye şirketine ait personellerin Belediye bünyesinde çalıştırılması, mevzuatta açıkça izin verilmeyen bir işlemin gerçekleştirilmesine sebebiyet verdiği gibi Belediye giderlerinin mevzuata aykırı bir şekilde azalmış görünmesine, ilgili Şirket’in ise tek ortağı tarafından ciddi manada gelir kaybına uğratılmasına sebebiyet vermektedir.

Ayrıca bu şekilde çalışan işçilerin 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nda düzenlenen kişisel veri ihlalleri, karışacakları iş kazaları, belediyeye ve üçüncü kişilere verilecek maddi ve manevi diğer zararların gerçekleşmesi halinde çalışanların, şirketin ve belediyenin sorumluluklarının belirsiz olması, ilerde belediyenin ağır tazminatlarla karşılaşma riskini artırmaktadır.

Kamu İdaresinin cevabında Belediyeye ait şirket de 23 personelin 696 sayılı KHK kapsamında çalıştırıldığının görüldüğü, 04/12/2017 tarihi itibariyle 696 sayılı KHK kapsamına giren personel sayısı 70 olduğundan şirkete ait personellerden 47 kişinin de bu kapsama alındığı, geriye kalan personellerin geçişi ile ilgili çalışmaların devam ettiği ifade edildiğinden bulgumuzda bahsedilen mevzuata aykırılık devam etmektedir.

Bu itibarla, belediyenin kendi şirketine bağlı personellerin herhangi bir hukuki dayanak olmadan Belediyede çalıştırılmaması, kendi şirketlerinden personel istihdam edilmek istendiğinde ise doğrudan hizmet alımı yönteminin kullanılması gerektiği değerlendirilmektedir.