|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Derecik Belediyesi iştiraki olan Derecik Belediye Personel Limited Şirketi’nde istihdam edilen 47 işçi için yalnızca adli sicil sorgulaması yapıldığını, ancak arşiv araştırması gerçekleştirilmediğini ortaya koymuştur. 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun 3. maddesi, kamu görevine atanacaklar için arşiv araştırması yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Aynı kanunun 4. maddesi, arşiv araştırmasının kapsamını belirlemekte ve ilgili verilerin değerlendirilmesi için bir Değerlendirme Komisyonu kurulmasını öngörmektedir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20. maddesi, belediye şirketlerinde işe alınacak personel için güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmasını şart koşmaktadır. Bu süreçlerin, ilgili valilik aracılığıyla yetkili mercilerden talep edilmesi ve sonuçların değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. 03.06.2022 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına dair usul ve esasları düzenlemektedir. Sonuç olarak, belediye şirketlerinde istihdam edilecek işçiler için arşiv araştırması yapılması yasal bir zorunluluktur. Bu bağlamda, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonuçlarının, valilik veya ilgili idare bünyesinde oluşturulan değerlendirme komisyonları tarafından incelenmesi ve atamaya yetkili amire sunulması gerekmektedir. |
BULGU: Belediye Şirketine İşçi Alımında Arşiv Araştırması Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
2024 Yılı Kasım ve Aralık aylarında Derecik Belediyesi iştiraki olan Derecik Belediye Personel Limited Şirketinde istihdam edilmek üzere alınan 47 işçi için yalnızca adli sicil kayıt sorgulaması yapıldığı, arşiv araştırması yapılmadığı görülmüştür.
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun 3’üncü maddesinde;
“(1) Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır.”
Aynı Kanun’un 4’üncü maddesinde;
“(1) Arşiv araştırması;
Kişinin adli sicil kaydının,
Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının,
Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının,
ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların,
Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının,
mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.”
Yine aynı Kanun’un 7’nci maddesinde;
“1) Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulur. Değerlendirme Komisyonu; Cumhurbaşkanlığında İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur. Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumları bünyesindeki Değerlendirme Komisyonunca yapılır.
(2) Memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kurum ve kuruluş bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir.
(3) Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur.”
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak çıkarılan İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Şirket personelinde aranacak şartlar” başlıklı 4’üncü maddesinde;
“(1) Şirketlerde işe alınacaklarda;
3)Affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlardan, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkûm olmamak,
6) Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak,
şartları aranır.
(3)Birinci fıkranın altıncı bendine ilişkin soruşturma ve/veya araştırma talepleri ilgili valilik aracılığıyla yetkili mercilerden istenir. İntikal eden güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması sonuçları 14/2/2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğine göre illerde valilikler bünyesinde teşkil edilen değerlendirme komisyonunca değerlendirilir. Ancak vali tarafından uygun görülmesi halinde sonuçların değerlendirilmesi ilgili idare bünyesinde anılan Yönetmeliğe göre teşkil edilen değerlendirme komisyonuna bırakılabilir. Şirketin ortakları arasında birden fazla idare bulunması durumunda değerlendirme yetkisinin bırakılacağı idare vali tarafından belirlenir.”
Hükümleri yer almaktadır.
03.06.2022 tarih ve 31855 sayılı Resmi Gazete’de 7315 sayılı Kanun’un 12’nci maddesine dayanılarak çıkarılan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlanmıştır. Bu yönetmelikte güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına ilişkin olarak kanunda öngörülen işlemlere dair usul ve esaslar belirlenmektedir.
Kamu idaresi cevabında özetle; bulgu doğrultusunda gerekli çalışmaların yapılmaya başlanacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde belediye şirketlerinde istihdam edilecek işçiler için arşiv araştırması yapılması gerekmektedir. Bu kapsamda valilik aracılığıyla yetkili mercilerden güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmasının talep edilmesi, güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması sonuçlarının valilik veya idare bünyesinde oluşturulmuş olan değerlendirme komisyonlarınca değerlendirilmesi ve yapılan değerlendirmelerin atamaya yetkili amire sunulması gerekmektedir.