|
ÖZET: Belediye şirketine sermaye artırımı yoluyla kaynak sağlanarak, personel istihdamı gerçekleştirilmesi üzerine yapılan denetimlerde, belediyeye ait olan ancak personel temini amacı taşımayan bir şirket üzerinden kayıt dışı personel çalıştırıldığı tespit edilmiştir. 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kamu kurumlarında çalışan işçilerin mahalli idare şirketlerinde istihdam edilmesine olanak tanınmış, bu süreçte ilgili usul ve esaslar belirlenmiştir. Ancak, şirketlerin yıllık toplam personel giderlerinin, belediyenin bütçe gelirlerinin yüzde 40’ını aşmaması gerektiği belirtilmiştir.
Karakoyunlu Belediyesi, taşeron personel istihdamı amacıyla bir şirket kurmuş ve bu şirket aracılığıyla personel geçişini sağlamıştır. Ancak, yapılan incelemelerde, belediyenin diğer şirketlerinde istihdam edilen 40 kişinin, belediye hizmetlerinde kayıtdışı olarak görev aldığı anlaşılmıştır. Bu durum, şirketin mali gücünün yetersiz olmasından kaynaklanmakta ve maaş ödemeleri dolaylı yoldan belediye bütçesinden karşılanmaktadır. 2023 ve 2024 yıllarında yapılan sermaye artırımları, bu sorunun çözümüne yönelik yeterli adımların atılmadığını göstermektedir. Sonuç olarak, ilgili personellerin mevcut belediye şirketine geçirilmesi ve istihdamlarının bu şirket üzerinden sürdürülmesi, kamu hizmetinin etkin bir şekilde yürütülmesi açısından önem arz etmektedir. Bu durum, aynı zamanda yasal düzenlemelere uyulmasını sağlayarak, hukuki sorunların önüne geçilmesine katkıda bulunacaktır. |
BULGU: Belediye Şirketine Sermaye Artırımı Yoluyla Kaynak Sağlanarak Şirket Üzerinden Personel İstihdam Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Sermayesi Belediyeye ait olan ancak kuruluş amacı personel temini olmayan şirkete her yıl sermaye artırımı yapılmak suretiyle kaynak sağlanarak şirket üzerinden kayıt dışı ve bir sözleşmeye dayanmaksızın personel çalıştırıldığı görülmüştür.
Bilindiği üzere 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname 24.12.2017 tarihli ve 30280 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, böylece kamu kurum ve kuruluşlarında personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı sözleşmeleri kapsamında çalıştırılan işçilerin mahalli idare şirketlerinde işçi statüsüne geçirilmesine karar verilmiştir. Karara ilişkin 375 sayılı KHK’nın geçici 23 ve 24’üncü maddelerinin uygulanmasına dair usul ve esaslar yayınlanarak 02.04.2018 tarihi itibariyle geçiş işlemleri tamamlanmıştır. Geçiş işlemleri tamamlanan personelin maaş, özlük hakları ve bütçe ile ilişkisine yönelik Bakanlar Kurulu tarafından 28.04.2018 tarih 2018/11608 sayılı kararlar alınarak usul ve esaslar yayımlanmıştır.
Bakanlar Kurulunun 2018/11608 sayılı İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar’ının “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerin, şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderlerinin, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamayacağı, yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar idare şirketlerine yeni personel alımı yapılamayacağı ifade edilmiştir.
Yukarıda bahsi geçen 696 sayılı KHK ve buna istinaden çıkarılan usul ve esaslarda belediyelerin personel çalıştırmaya dayalı hizmet alımlarında istihdam edilen çalışanlarının belediye tarafından kurulacak şirketler aracılığı ile çalıştırılmasına izin verilerek belediyelere şirket kurma yetkisi verilmiştir. Ayrıca Bakanlar Kurulunca çıkarılan usul ve esaslardan görüleceği üzere belediyelerin şirketleri aracılığı ile çalıştırabilecekleri personelin toplam bütçe içerisindeki payının %40’ını geçmemesi ifade edilmiş ve çalıştırılabilecek personel için bütçe bazlı bir üst sınır konulmuştur. Şayet ücretlerde beklenmeyen bir artış yaşanır ise personel giderlerinin belirlenen oranın altına inene kadar yeni personel istihdamının mümkün olmadığı belirtilmiştir.
Bu kapsamda Karakoyunlu Belediyesi tarafından taşeron personel istihdamı amacıyla Karakoyunlu Belediyesi Personel Limited Şirketi kurulmuş ve mevzuata uygun olarak taşeron personelin şirkete geçişi sağlanmıştır. Personel şirketi ile Belediye bünyesinde 18 kişi, Belediyenin sahibi olduğu personel şirketi olmayan diğer şirkette ise 40 kişi istihdam edilmektedir.
Yapılan incelemelerde yukarıda bahsedilen 40 kişinin Belediyenin personel çalıştırmak amacı ile kurulan şirketinin dışında hibe yolu ile edindiği şirketinde istihdam edildiği, bu 40 kişiden 9 tanesinin şirket konusu ile ilgili işlerde çalışmadığı ve kayıt dışı olarak belediye hizmetlerinde (zabıta, fen işleri müdürlüğü, mali hizmetler müdürlüğü, su emlak servisi gibi birimlerde) gayri resmi görev aldığı anlaşılmıştır. Diğer kişiler ise hibe yoluyla devralınan ve faaliyeti personel temin etme olmayan şirkette çalışmaktadır. Şirketin gelir kaynakları bu personel maaşlarını ödemeye yetmediği ve Belediye ile bir hizmet sözleşmesi de olmadığı için Belediye bütçesinden sermaye artırımı yapılarak şirkete para aktarılmakta ve maaş ödemeleri dolaylı yoldan Belediye tarafından karşılanmaktadır.
Görüleceği üzere Belediye personel şirketinden istihdam edilen personel sayısını aşan miktarda diğer şirketten personel temin edilmekte ve kanunda öngörülen personel çalıştırılmaya ilişkin kısıtlamaların uygulanabilirliği ortadan kaldırılmak istenmektedir. Diğer bir nokta ise şirketin istihdam ettiği personelleri çalıştırabilecek mali gücü ve kaynağı olmadığı için her yıl belediye bütçesinden sermaye artırımı yapılarak maaşlar ödenmektedir. 2023 yılında 3.200.000,00 TL, 2024 yılında 10.000.000,00 TL sermaye artırım kararı alındığı Belediye Meclis Kararlarından anlaşılmaktadır. Mali yükümlülüklerin yanı sıra işçilerin fiili olarak belediye personeli olmadığı için kurum bünyesinde yer alması Belediyeyi iş mevzuatı açısından çeşitli hukuki problemlerle karşı karşıya bırakma ihtimalini de artırmaktadır.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa bundan sonraki süreçte dikkat edilerek tavsiyelere uyulacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; ilgili personellerin mevcut Belediye şirketine geçirilmesi ve istihdamının o şirket üzerinden devam ettirilmesi, çalışanların Belediye ile illiyet bağının kurulması, kamu hizmetinin kamu personeli aracılığı ile gördürülmesini temin edecek ve sermaye artırımı yolu ile Kanun’un amir hükümlerine aykırı işlem yapılmasının önlenmesi gerekmektedir.