|
ÖZET: Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne ait taşınmazların kiralanmasına yönelik ihalelerde, rekabet ortamının yeterince sağlanmadığı ve şartnamelerde rekabeti engelleyici maddelerin bulunduğu tespit edilmiştir. Sayıştay’ın 2024 yılı denetim raporuna göre, ANFA Limited Şirketi, bu ihalelere tek katılımcı olarak katılarak önemli bir kısmını kazanmıştır. İhalelerdeki şartlar, özellikle “İhale tarihinden itibaren son 3 yıl içinde ciro şartı” gibi kısıtlayıcı hükümlerle belirlenmiş, bu durum diğer isteklilerin katılımını engellemiştir.
Örneğin, 25.01.2024 tarihinde yapılan bazı ihalelerde, düşük muhammen bedellerle kiralanacak taşınmazlar için katılımcılardan yüksek ciro şartı istenmiştir. Diğer yandan, bazı ihalelerde bu şartın yer almadığı görülmüştür. Bu durum, taşınmazların kiralanmasında belirli bir planlama yapıldığını ve ihale dokümanlarının, sadece Belediye Şirketi’nin katılımını sağlayacak şekilde hazırlandığını göstermektedir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun temel ilkelerinden biri olan rekabet ilkesinin ihlal edildiği bu uygulamalar, kamu mülkiyetinin kiralanmasında ciddi sorunlar yaratmaktadır. Kamu idaresinin, rekabeti artırmak için gerekli önlemleri alması ve ihale şartlarını daha adil bir şekilde düzenlemesi gerekmektedir. Aksi takdirde, bu durum kamu kaynaklarının etkin kullanımını olumsuz etkileyecektir. |
BULGU: Belediye Şirketine Yapılan Taşınmaz Kiralamalarına İlişkin İhalelerde Rekabet Ortamının Oluşturulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Taşınmaz kiralamalarına ilişkin ihalelerden bir kısmında rekabet ortamının oluşturulmadığı, şartnamelerde rekabeti engelleyici hükümlerin yer aldığı ve bunun sonucunda Belediye Şirketinin tek teklif sahibi olarak taşınmaz kiralama ihalelerinden önemli bir kısmını kazandığı tespit edilmiştir.
Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından çeşitli tarihlerde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 36’ncı maddesi uyarınca “kapalı teklif usulü” ile taşınmaz ve işletme kiralama ihaleleri gerçekleştirilmiştir. Söz konusu ihalelere ait şartnamelerde yer alan rekabeti sınırlayıcı nitelikteki hükümler nedeniyle bir belediye şirketi olan ANFA Limited Şirketi, ihalelerin tamamına yakın kısmına tek katılımcı olarak katılmış ve ihaleleri kazanmıştır.
ANFA’ya kiralanan taşınmazlara ilişkin ihalelerde, isteklilerde aranacak şartlara “Gerçek veya Tüzel kişilerin İhale tarihinden itibaren son 3 yıl içerisinde herhangi bir yılda cirosunun 750.000.000,00-Türk Lirası bedelden aşağı olmaması” şeklinde bir hüküm ilave edilmekte ve ANFA tek istekli olarak ihaleleri kazanmaktadır.
Örneğin; 25.01.2024 tarihinde ihalesi yapılan ve 1 yıllık muhammen bedeli 28.800,00 TL, 82.080,00 TL, 100.800,00 TL gibi düşük tutarlarda olan yerlerin ihalesine katılmak için isteklilerden yukarıda belirtilen şartı sağlamaları istenmiş, Belediye Şirketi dışında ihaleye katılım sağlanamamıştır.
Bir başka örnekte, 18.01.2024 ve 20.03.2024 tarihlerinde yapılan ve Anafartalar Çarşısı ile Ulus İşhanı’nda yer alan dükkânlardan bir kısmının da yer aldığı taşınmazların kiraya verilmesine ilişkin ihalelerde yukarıda belirtilen katılım şartı ihale dokümanına eklenmemiş ve Belediye Şirketi dışında gerçek ve tüzel kişiler ihaleye katılarak taşınmazları kiralamışlardır. Ne var ki, mezkûr Çarşı ve İşhanı’nda bulunan diğer bazı dükkânların kiralanması için yapılan 29.02.2024 ve 14.03.2024 tarihlerdeki ihalelerde yukarıda belirtilen katılım şartına yer verilmiş ve Belediye Şirketi tek istekli olarak ihalelere katılarak taşınmazları kiralamıştır.
Görüldüğü üzere yukarıda yer alan katılım şartı kiraya verilecek taşınmazın mahiyeti ile orantısız bir şekilde bazı ihalelere eklenmiş, belirtilen şarta göre çok küçük muhammen bedeli olan ihaleler bu katılım şartı ile gerçekleştirilmiştir. Hatta aynı çarşı içinde bulunan dükkânlardan bazılarının kiralanmasına ilişkin ihalelerde bu şarta yer verilmiş, bazılarının kiralanmasına ilişkin ihalelerde ise mezkûr katılım şartı ihale dokümanına eklenmemiştir. Bir başka deyişle Belediye Şirketi tarafından kiralanması istenen taşınmazlar ihale öncesinde kararlaştırılmış ve ihale dokümanları Belediye Şirketi dışındaki kişilerin istekli olabilmesini engelleyecek şekilde hazırlanmıştır.
ANFA, Kurumun tamamına sahip olduğu bir Şirket olsa da yukarıda bahsedilen uygulamanın kabul edilmesi yine de mümkün değildir. Zira ANFA tarafından Kurumdan ihale ile alınan bu yerlerin üçüncü şahıslara kiralanması 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabi olmadığından yapılan usulle 2886 sayılı Kanun’un temel ilkelerine göre oluşması gereken rekabet, işlem safahatının hiçbir aşamasında tam olarak gerçekleşmemektedir.
Önceki yıl Sayıştay Raporunda da bulgu konusu yapılmış olan ve İdare tarafından herhangi bir düzeltici işlem yapılmayan bu hususa ilişkin Kamu İdaresi cevabında, isteklilerde aranacak nitelikler ve istenecek belgelerin İdarenin takdir hakkı kapsamında yazıldığı, genellikle fazla sayıda ve yüksek muhammen bedelli kiralama ihalelerine ilişkin ihalelerde ciro şartı getirildiği, bunun da rekabeti önlemek için değil kamu zararına neden olunmaması amacıyla konulduğu belirtilmişse de yukarıda yer alan örneklerde görüldüğü üzere katılım şartı kiraya verilecek taşınmazın mahiyeti ile orantısız bir şekilde bazı ihalelere eklenmiş, belirtilen şarta göre çok küçük muhammen bedeli olan ihaleler bu katılım şartı ile gerçekleştirilmiştir.
2886 sayılı Kanun’un 7’nci maddesinde isteklilerde aranılan şartların şartnamelerde gösterileceği belirtilmiştir. Ancak, söz konusu hükme dayanılarak Kanun’un amaç ve ilkelerine aykırı bir şekilde şartnamelere kısıtlayıcı hüküm konulması doğru bir yaklaşım değildir. Zira 2886 sayılı Kanun’un en temel ilkelerinden birisi rekabet ilkesidir. Kanun koyucu kamuya ait taşınmazların satış ve kiralamasında bu hususa azami özen göstermiştir. Hatta istisnai olarak ihalesiz verilmesi öngörülen bazı yerlerde bile rekabet ilkesi uyarınca düzenlemeler yapılmıştır.
Örneğin, büyükşehir belediyelerinin 5216 sayılı Kanun’un 26’ncı maddesi uyarınca belediye şirketlerine ihalesiz verebileceği yerlere ilişkin düzenlemenin sonunda “Ancak, bu yerlerin belediye şirketlerince üçüncü kişilere devri 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabidir.” hükmüne yer verilmiştir. Bu suretle, taşınmazın üçüncü şahsın kullanımına geçmesi aşamasında rekabetin sağlanabilmesi için normalde 2886 sayılı Kanun kapsamında olmayan belediye şirketleri söz konusu Kanun’a uygun ihale yapmaya zorlanmıştır.
Kurum tarafından rekabeti kısıtlanmış ihaleler ile taşınmazların Belediye Şirketine kiralanması, Belediye Şirketi tarafından da söz konusu yerlerin herhangi bir rekabet ortamı olmadan üçüncü kişilere kiralanabilmesi sonucunda Kurum taşınmazlarının gerek ilk aşamada gerekse de ikinci aşamada rekabet ortamına tabi olmadan üçüncü şahıslara kiralanabilme riski oluşmaktadır. Bu nedenle, kamunun mülkiyetinde veya tasarrufu altında bulunan yerlerin kiralanmasında rekabet ilkesine azami riayet edilmelidir. Aksi yöndeki uygulamalar ihale kanunları ile getirilen en temel ilke olan “rekabet” ilkesinin zedelenmesine sebebiyet vermektedir.