|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporları, belediye şirketlerine yapılan hakediş ödemelerinde çeşitli hatalar tespit etmiştir. Özellikle, doğrudan personel temin hizmetleri kapsamında ödenen aile yardımları için sosyal güvenlik primlerinin hesaplandığı, ancak yol ve yemek kesintilerine sözleşme gideri ve firma karının eklenmediği belirlenmiştir. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’ne göre, aile zammı olarak ödenen tutarların belirli koşullar altında prime esas kazanca dâhil edilmemesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, sigortalının eşinin zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek bir çalışmasının olmaması durumunda, aile yardımı tutarları prime esas kazanca dahil edilmemelidir.
Ayrıca, belediye şirketlerinin tekliflerinde yol ve yemek ücretlerinin 22 gün üzerinden hesaplandığı, ancak bu süre zarfında 22 günden az fiili çalışma olması durumunda kesinti yapılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Bu kesintilerin yalnızca yol ve yemek ücretleriyle sınırlı olduğu, ancak sözleşme gideri ve genel gider ile firma karının da hesaba katılması gerektiği tespit edilmiştir. Kamu idaresi, bu düzenlemelerin uygulanmasına yönelik çalışmaların başlatıldığını belirtmiştir. Sonuç olarak, mevzuatta belirtilen şartları taşıyan çalışanlar için ödenen aile yardımı tutarlarının prime esas kazanca dahil edilmemesi ve 22 günden az çalışanlar için yapılan kesintilere sözleşme gideri ile firma karının eklenmesi gerektiği ifade edilmektedir. Bu düzenlemelerin, tüm şirketlerde sistematik bir şekilde uygulanması önem arz etmektedir. |
BULGU: Belediye Şirketlerine Yapılan Hakediş Ödemelerinde Çeşitli Hatalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Belediye şirketlerinden yapılan doğrudan personel temin hizmet alımlarında fiyat farkı olarak ödenen aile yardımı için sosyal güvenlik primi hesaplandığı ve yapılan yol-yemek kesintilerine sözleşme gideri ve genel gider ile firma karının eklenmediği tespit edilmiştir.
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin “Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları” başlıklı 97’nci maddesinin yedinci fıkrasının (c) bendinde;
“Sigortalılara aile zammı adı altında yapılacak ödemelerin, sigortalının hizmet akdinin devam etmesi şartıyla fiilen çalışmasının olup olmadığı üzerinde durulmaksızın, sigortalının eşinin Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmaması ve Kurumdan gelir veyahut aylık almaması durumunda, aylık asgari ücretin %10’u, 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin mülga (C) fıkrası kapsamında çalışan sigortalıların aynı şartları haiz eşi için % 20’si oranındaki tutarı prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmaz.” düzenlemesi yer almaktadır.
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin sigortalılara ödenen aile zammının prime esas kazanca nasıl dâhil edileceğine ilişkin düzenlemesi incelendiğinde, çalışanlara aile zammı olarak ödenen tutarların asgari ücretin % 10’una karşılık gelen kısmının, sigortalının eşinin Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmaması ve Kurumdan gelir veyahut aylık almaması durumunda prime esas kazanca dâhil edilmeyeceği görülür.
Yapılan incelemelerde ABB’nin doğrudan personel temin hizmeti aldığı şirketlerin toplu iş sözleşmelerinde bekarlar, çocuklu kişiler ve evli kişiler için olacak şekilde farklı kategorilerde aile yardımı ödemesinin düzenlendiği görülmüştür. Bu hizmet alımları için yapılan hakedişlerde fiyat farkı olarak ödenen aile yardım tutarının tamamına sosyal güvenlik primi hesaplanmıştır. Fakat yukarıya alınan mevzuatta belirtildiği üzere, sigortalının eşinin 5510 sayılı Kanun’a tabi olmayı gerektirecek bir çalışmasının olmaması yahut SGK’dan aylık veya gelir almaması durumunda çalışanlara ödenen aile yardım tutarı prime esas kazanca dâhil edilmeyecektir.
Doğrudan personel temin hizmeti çerçevesinde çalışan kişilerden evli olup yönetmelikte belirtilen durumda olanlar bulunmaktadır. Şirketler nezdinde bu durumda olan kişilerin tespiti yaptırılmalı ve bu kişilere ödenen aile yardımı için sosyal güvenlik primi hesaplanmamalıdır.
Diğer taraftan ABB’nin doğrudan personel temin hizmeti almış olduğu işler için belediye şirketlerinin bazılarının tekliflerinde sadece yemek ücreti diğerlerindeyse yol ve yemek ücreti bulunduğu görülmüştür. Yol ve/veya yemek ücretlerine ilişkin teklifler 22 gün üstünden verilmiştir. Bu durum, ilgili ayda sözleşme konusu herhangi bir çalışanın 22 günden az fiili çalışmasının olması durumunda yol ve/veya yemek ücretlerinden kesinti yapılmasını gerektirmektedir.
Yol ve/veya yemek ücretlerine ilişkin sözleşme ve diğer dokümanlarda yer alan düzenlemeler incelendiğindeyse bu sosyal haklara ilişkin tutarların şirketlerin tekliflerinde yer aldığı ve bunun sonucu olarak bu tutarlar için % 4 oranı üstünden sözleşme gideri ve genel gider ile % 7 oranı üstünden firma karı hesaplandığı görülmüştür. Bu haklara ilişkin fiyatlandırma 22 gün üstünden yapılmıştır. Bu düzenlemeler, herhangi bir çalışanın ay içinde 22 günden az fiili çalışma gününün bulunması durumunda bu kişiler için teklife dâhil yol ve/veya yemek ücretlerinden bir kesinti yapılmasını gerektirmektedir. Fakat bu tutarlar şirketlerin tekliflerine dâhil olduğu ve bunlar için de sözleşme gideri ve genel gider ile firma karı hesaplandığına göre bu haklar için yapılacak kesintilerde de bu haklara ilişkin ücretlerin yanında bunlar üstünde hesaplanan sözleşme gideri ve genel gider ile firma karının da kesintiye dâhil edilmesi gerekir.
Yapılan incelemelerde, hali hazırda hakedişlerde görülen kesintilerin yol ve/veya yemek ücretleriyle sınırlı olduğu tespit edilmiştir. Halbuki yukarıya alınan sözleşme ve diğer dokümanlardan anlaşıldığı üzere şirketlerin tekliflerinde yer alan yol ve/veya yemek ücretleri için de sözleşme gideri ve genel gider ile firma karı hesaplanmaktadır. Bu şartlar altında, çalışanların ay içinde fiilen 22 günden az çalıştıkları dönemlerde kendileri için yapılacak yol ve/veya yemek kesintilerinde bunların tutarlarının yanında toplamda % 11’lik bir değere ulaşan sözleşme gideri ve genel gider ile firma kârının da düşülmesi gerekir.
Kamu idaresi cevabında; hakedişlerde aile yardımı ödemesi yapılan kişilerden mevzuattaki şartları taşıyanların prime esas kazançlarına, ödenen aile yardımı tutarlarının dâhil edilmemesi ile ay içinde 22 günden az çalışanlar için yapılan yol ve yemek kesintileri hesabına sözleşme gideri ve genel gider ile firma kârının dahil edilmesi çalışmalarına başlandığı ifade edilmektedir. Belirtilen işlemlerin bulguya esas alınanlar dışındaki diğer şirketlerde de uygulanması ve sistemin bir bütün halide düzeltilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak çalışanlardan mevzuatta belirtilen şartları taşıyanlar için ödenen aile yardımı tutarlarının prime esas kazanca dâhil edilmemesi ve ay içinde fiilen 22 günden az çalışanlar için yapılacak yol ve/veya yemek kesintileri hesabına sözleşme gideri ve genel gider ile firma kârının dahil edilmesi gerekmektedir.