|
ÖZET: Belediye sorumluluğundaki katı atıkların geri kazanım veya bertaraf işlemlerinin yapılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, atıkların çevre ve insan sağlığına zarar verebilecek alanlarda birikmesine yol açmaktadır. Atık Yönetimi Yönetmeliği, atıkların oluşumundan bertarafına kadar çevre ve insan sağlığına zarar vermeden yönetilmesini hedeflemekte; atık oluşumunu azaltma, yeniden kullanım ve geri dönüşüm gibi yöntemlerle doğal kaynakların kullanımını en aza indirmeyi amaçlamaktadır. Yönetmelik, atıkların tanımını geniş bir çerçevede ele alarak, belediyelerin bu süreçteki sorumluluklarını da net bir şekilde belirlemektedir.
5393 sayılı Belediye Kanunu, belediyelerin çevre sağlığı, temizlik ve katı atık hizmetleri konusundaki görevlerini vurgulamakta; katı atıkların toplanması, taşınması ve geri kazanımına dair tüm hizmetlerin yürütülmesi gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, belediyelerin atık işleme tesisleri kurma, işletme ve bu tesislere çevre lisansı alma gibi yükümlülükleri bulunmaktadır. Atık Yönetimi Yönetmeliği, belediyelerin atık yönetimi ile ilgili temel ilkeleri de belirleyerek, bu süreçte çevresel önlemler alınmasını ve ekonomik taşıma yöntemlerinin geliştirilmesini teşvik etmektedir. Baykan Belediyesi, Yerel Yönetimler Katı Atık Yönetimi Birliği üyesi olarak, entegre katı atık yönetim sistemi tesisinden yararlanarak katı atıklarının bertarafını sağlamakla yükümlüdür. Ancak, mevcut durumda belediye sorumluluğundaki atıkların ilçenin dışındaki bir alana döküldüğü gözlemlenmiştir. Kamu idaresi, bu duruma ilişkin gerekli işlemlerin yapılacağını belirtmiştir. |
BULGU: Belediye Sorumluluğundaki Atıkların Bertarafı veya Geri Kazanımının Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye sorumluluğunda olan katı atıkların geri kazanımı veya bertarafının yapılmadığı ve bunların çevre ve insana zararlı olabilecek bir alanda biriktirildiği görülmüştür.
Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin amacı, atıkların oluşumundan bertarafına kadar çevre ve insan sağlığına zarar vermeden yönetiminin sağlanmasına, atık oluşumunun azaltılması, atıkların yeniden kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanımı gibi yollar ile doğal kaynak kullanımının azaltılması ve atık yönetiminin sağlanmasına, çevre ve insan sağlığı açısından belirli ölçütlere, temel şart ve özelliklere sahip, bu Yönetmelik kapsamındaki ürünlerin üretimi ile piyasa gözetimi ve denetimine ilişkin genel usul ve esasların belirlenmesidir.
Aynı Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesine göre, atık “üreticisi veya fiilen elinde bulunduran gerçek veya tüzel kişi tarafından çevreye atılan veya bırakılan ya da atılması zorunlu olan herhangi bir madde veya materyal” olarak, belediye atıkları ise, “Yönetmeliğin ek-4’ünün 20 kodlu bölümünde tanımlanan ve yönetiminden belediyenin sorumlu olduğu, evlerden kaynaklanan ya da içerik veya yapısal olarak benzer olan ticari, endüstriyel ve kurumsal atıklar” olarak tanımlanmıştır. Tanımlardan da görüleceği üzere atık kavramı çok geniş bir alanı ifade etmekte olup, sürdürülebilir çevre yönetimi açısından atık oluşumunun azaltılması, atıkların ekonomiye geri kazandırılması, çevre ve insan sağlığı açısından ortaya çıkabilecek zararların ortadan kaldırılması için bu alana rehberlik eden kurum ve kuruluşlardan başlamak üzere tüm taraflara önemli görev ve sorumluluklar düşmektedir.
Atık yönetimi konusunda görev ve sorumluluğu bulunan kurumlardan biri de belediyeler olup, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinin ilk fıkrasında çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık hizmetlerinin yapılması ya da yaptırılması belediyelerin görevleri arasında sayılmıştır. Aynı Kanun’un “Belediyenin yetki ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin (g) bendinde ise “Katı atıkların toplanması, taşınması, ayrıştırılması, geri kazanımı, ortadan kaldırılması ve depolanması ile ilgili bütün hizmetleri yapmak ve yaptırmak” hükmüne yer verilmiştir.
Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin “Belediyelerin görev ve sorumlulukları” başlıklı 8’inci maddesinde belediyeler, sorumlulukları çerçevesinde atık işleme tesislerini kurmak/kurdurmakla, işletmek/işlettirmekle, ilgili tesislere çevre lisansı almak/aldırmakla, atıkların yönetimi kapsamında, bu Yönetmelikle sorumluluk verilen taraflarla birlikte bilinçlendirme ve eğitim faaliyetleri yapmak veya katkıda bulunmakla, atık yönetimi ile görevli personelin periyodik olarak eğitimini sağlamakla, sağlık kontrolünden geçirmekle, mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması ve organizasyonunun yapılması ile gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapmakla ve diğer koruyucu, önleyici tedbirleri almakla, yönetiminden sorumlu olduğu atıkların taşımasında kullandıkları araçların kaydını tutmakla, araç takip sistemi kurmakla ve talep edilmesi halinde kayıtları Bakanlığa ve il müdürlüğüne sunmakla yükümlü tutulmuşlardır.
Belirtilen Yönetmelik’in “genel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinin içerisinde belediye atıkları ile ilgili temel prensipler ise (p), (r), (ş) ve (u) bentlerinde aşağıda yer aldığı şekilde açıklanmaktadır:
“p) Belediye atıklarının yönetimi, iklim, nüfus, atık miktarı, coğrafi koşullar, optimum taşıma mesafesi göz önünde bulundurularak en geniş bölgenin faydalanabileceği şekilde bölgesel düzeyde sağlanır.
r) Belediye atıklarının hacminin azaltılması, kısmen enerji veya maddesel geri kazanımının sağlanması ve nihai bertarafı amacıyla çevre ile uyumlu fiziksel, kimyasal, biyolojik veya termal teknolojilerin kullanılması esastır.
ş) Belediye atıklarının, toplanması, taşınması ve bertaraf yükümlülüğü ile yönetimi, ilgili mevzuatta tanımlanan kurum ve kuruluşlarca sağlanır veya sağlattırılır.
u) (Değişik:RG-23/3/2017-30016) Belediye atıklarının taşınmasının ekonomik olmasının sağlanması amacıyla taşıma hattında trafik yüküne neden olmayacak şekilde çevresel önlemler alınarak uygun yerlerde aktarma istasyonları kurulabilir. Bu istasyonlarda toplanan atıkların atık işleme tesislerine taşınması sağlanır. Aktarma istasyonlarının sızıntı suyu, koku, toz, gürültü ve görünüş yönünden çevreyi kirletmemesi için boşaltma işleminin yapıldığı yerlerin, araç giriş çıkışı hariç diğer tarafları kapalı olarak inşa edilmesi zorunludur.“
Anılan Yönetmelik’te atık işleme tesislerinin yükümlülükleri ise 10’uncu maddede sıralanmaktadır.
Siirt İli sınırları içinde bulunan ve diğer belediyelerle birlikte Baykan Belediyesinin de üyesi bulunduğu, Yerel Yönetimler Katı Atık Yönetimi Birliğinin kurulduğu ve entegre katı atık yönetim sistemi tesislerinin yapımı ve işletilmesi ihalesinin tamamlandığı ve 01.05.2020 tarihinde tesisin işletmeye alındığı ancak Belediye sorumluluğundaki atıkların ilçenin dışındaki bir alana döküldüğü görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa iştirak edildiği ve bu doğrultuda işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, Yerel Yönetimler Katı Atık Yönetimi Birliği üyesi olan Baykan Belediyesinin katı atıklarının bertarafı için yukarıda belirtilen entegre katı atık yönetim sistemi tesisinden faydalanması gerekmektedir.