|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, belediyenin Devlet Su İşleri Bölge Müdürlüğü tarafından verilen sondaj izinlerine ilişkin gerekli çalışmaları gerçekleştirmediğini ortaya koymaktadır. Özellikle, bu kuyulardan ne kadar su çekildiği ve hangi amaçlarla kullanıldığına dair bir inceleme yapılmamıştır. 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un 4. maddesi, yeraltı suyu işletme sahalarında kuyuların açılması ve su miktarının belirlenmesi konusunda Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü’ne yetki vermektedir. Ancak, yapılan denetimlerde belediyenin bu konuda gerekli yazışmaları yapmadığı tespit edilmiştir.
Bu durum, Devlet Su İşleri Bölge Müdürlüğü ile işbirliği eksikliği nedeniyle mevcut su kaynaklarında kayıplara yol açma riski taşımaktadır. Kamu İdaresi, bu hususun kabul edildiğini ve gerekli çalışmaların yapılacağını belirtmiştir. Sondaj izinleri verilen kuyularla ilgili faydalı su tüketim miktarlarının belirlenmesi, olası kaçak kullanımların önlenmesi ve sayaçlandırma işlemlerinin tamamlanması büyük önem taşımaktadır. Ayrıca, büyük su tüketicilerinin altyapı hizmetlerinden haksız faydalanmalarının engellenmesi için gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir. |
BULGU: Belediye Tarafından Devlet Su İşleri Bölge Müdürlüğünce Sondaj İzni Verilen Kuyulardan Ne Kadar Su Çekildiği veya Hangi Amaç İçin Kullanıldığına Dair Çalışma Yapılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Devlet Su İşleri Bölge Müdürlüğünce sondaj izni verilen kuyulardan faydalı tüketim miktarına ilişkin Belediye tarafından gerekli çalışmaların yapılmadığı görülmüştür.
167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un 4’üncü maddesinde;
“Yeraltı suyu işletme sahaları içinde 8 inci madde hükmüne göre belge alınarak açılması gereken kuyuların adedi, yerleri, derinlikleri ve diğer vasıflariyle çekilecek su miktarı Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü tarafından tayin ve tesbit edilir. Yeraltı suyu işletme sahalarında 8 inci madde şümülüne giren her türlü yeraltı suyu tesisleri, Bayındırlık Bakanlığınca tanzim edilecek teknik talimatname hükümlerine göre meydana getirilir. Kuyu açan kimse, bulunan suyun ancak kendi faydalı ihtiyaçlarına yetecek miktarını kullanmaya yetkilidir. (Ek cümleler: 3/7/2003-4916/22 md.) Bu miktarı aşan sular ile sulama, kullanma ve işlenerek veya doğal haliyle içme suyu olarak satılmak üzere çıkarılan yeraltı suları, Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdeki kaynak suları (mazbut vakıflara ait sular hariç), 2886 sayılı Kanun hükümlerine uyularak il özel idarelerince kiraya verilir. Tahsil edilen kira gelirinden; yer altı veya kaynak suyunun çıktığı yer, köy sınırları içinde ise o yerdeki köy tüzel kişiliğine %15, belediye sınırları içinde ise ilgili belediyeye % 25 oranında pay verilir.(1) Faydalı ihtiyaç miktarı, tahsis edilecek maksada göre ilgili bakanlıkların mütalaası alınmak suretiyle, Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü tarafından tayin ve tesbit edilir.”
Geçici 3’üncü maddesinde;
“Bu maddeyi değiştiren Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce yeraltı suyu temini amacıyla kuyu, galeri, tünel ve benzerleri için kullanma belgesi almış olanlardan;
a) Sanayi amaçlı kullanılan kuyu, galeri, tünel ve benzerlerine ölçüm sistemi, bir yıl içinde belge sahibince kurulur. Süresi içerisinde ölçüm sistemini kurmayanların belgeleri iptal edilerek kuyuları kapatılır ve kapatma masrafları sahibinden alınır.
b) Zirai, içme ve kullanma suyu amaçlı açılan ve ölçüm sistemi kurma zorunluluğu dâhilinde bulunan kuyu, galeri, tünel ve benzerlerine ölçüm sistemi, bir yıl içerisinde belge sahibince kurulur. Ölçüm sistemini kuramayanların bu süre içerisinde talep etmesi hâlinde ölçüm sistemleri, bedeli yüzde on fazlası ile ilgililerinden tahsil edilmek üzere, bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içerisinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından kurulur veya kurdurulur. Bu şartlara uymayanların belgeleri iptal edilerek kuyuları kapatılır ve kapatma masrafları sahibinden alınır.”
denilmektedir.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere sondaj kuyularına ilişkin olarak tüm yetki Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünde bulunmaktadır.
Yapılan incelemede, sondaj izni verilen su kuyularına ilişkin olarak Belediye tarafından Devlet Su İşleri Bölge Müdürlüğü ile yazışma yapılmadığı tespit edilmiştir. Bu suretle Devlet Su İşleri Bölge Müdürlüğü ile koordineli bir iş akışı oluşturulamaması sonucunda mevcut kaynaklarda kayıpların yaşanabileceği değerlendirilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, yukarıda belirtilen husus kabul edilmiş olup; gerekli çalışmaların yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, Devlet Su İşleri Bölge Müdürlüğünce sondaj izni verilen kuyularla bu kuyulara ilişkin faydalı tüketim miktarlarının Müdürlükle ortaklaşa bir çalışmayla saptanması, bu kuyularda olması muhtemel kaçak su kullanımlarını ve deşarjlarını önleyecek şekilde sayaçlandırma çalışmasının tamamlanarak bedellendirilmesi gereken kısımların bedellendirilip tahsilatının sağlanması, büyük tüketicilere öncelik verilerek tüketicilerin su, kanalizasyon altyapısı ve arıtma tesisinden bir bedel ödemeden haksız faydalanmasının önüne geçilmesi gerekmektedir.