Belediye Tarafından İhale Edilen Katı Atık Bertaraf Tesisi İşletmecisinin Yükümlülüklerini Yerine Getirmemesi (Sayıştay)

BULGU: Belediye Tarafından İhale Edilen Katı Atık Bertaraf Tesisi İşletmecisinin Yükümlülüklerini Yerine Getirmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Altınordu İlçesinde bulunan mevcut mekanik ayrıştırma- atıktan türetilmiş yakıt hammaddesi hazırlanma tesisi, Ünye İlçesinde yapılması planlanan mekanik ayrıştırma tesisinin işletilmesi ve Çaybaşı İlçesinde yapılması planlanan katı atık düzenleme depolama tesis inşaatlarının yapımı, işletilmesi ve aynı sahada elektrik enerjisi üretilmesi işinde Kiracı firmanın sözleşme hükümlerine aykırı olarak ödemesi gereken belediye payını eksik ödediği görülmüştür.
Sözleşme’nin “Brüt gelir üzerinden % (Yüzde) oranının ödeme şekli” başlıklı 5’inci maddesinin;
fıkrasında;
“İhaleye konu taşınmaz ve üzerinde kurulacak tüm tesislerin yüklenicinin elde edeceği yıllık brüt gelirinden, İdareye verilecek olan payın yıllık oranı % 41 + KDV (Katma Değer Vergisi) olarak belirlenmiştir.
fıkrasında;
“Yüklenici, tesisler ile ilgili her yıla ait elde edeceği yıllık brüt gelir ile ilgili belgeleri ve tanzim edilen fatura suretlerini İdareye teslim edecektir.”
fıkrasında;
“Yüklenicinin fatura tanzim tarihi aynı zamanda faturanın tahsil tarihi olarak kabul edilir. İlgili yılda hesap edilen tahakkuk toplamı bir sonraki yılın Ocak ayı son iş gününe kadar Belediye veznelerine peşin olarak ödenir.
(e) fıkrasında;
“Vadesinde ödenmeyen Büyükşehir Belediyesi (%) yüzde payına 6183 sayılı yasanın 51. Maddesinde yazılı oranlarda gecikme zammı uygulanır. Belediye payının tahakkukunun veya tahsilinin 1 ay geciktirilmesi durumu sözleşmenin fesih sebebidir.”
Denilmektedir.
Söz konusu Sözleşme’nin “Sözleşme Şartlarına Uyulmaması Hali” başlıklı 14’üncü maddesinin (d) fıkrasında;
“İş bu şartname ve Teknik şartname ile sözleşme hükümlerine ve eklerine Yüklenici tarafından uyulmadığı takdirde, 2886 sayılı Kanunun 62′ nci maddesi uyarınca İdare en az 10 gün süreli olmak üzere eksikliği giderileceği makul süre verilecek şekilde ihtarname ile durumu Yükleniciye bildirecek ve ihtarnamede yazılı hususları uyulmasını isteyecektir. Bu ihtara rağmen verilen süre sonunda yerinde yapılacak kontrolde ihtarda belirtilen hususlara uyulmadığı görülürse sözleşme İdarece tek taraflı olarak feshedilerek, Yüklenicinin kesin teminatı ve peşin ödediği ciro bedelleri Belediyece gelir kaydedilecektir. Bu durumda Yüklenici herhangi bir hak talep edemeyecektir.”
Hükmüne yer verilmiştir.
Sözleşme hükümlerinden anlaşılacağı üzere, Kiracı sözleşmede belirtilen tesisleri yapmak, işletmek, elde edilen gelirlere ilişkin fatura vb. belgeleri İdareye sunmak, tesislerin işletilmesinden elde edilen gelirlerden %41 oranında İdare payını ertesi yıl Ocak ayının son iş gününe kadar Belediyeye ödemek zorundadır. Belediye payının tahakkuk veya tahsilat zamanının bir ay geciktirilmesi durumunda ise sözleşmenin feshedilmesi, kesin teminatın gelir kaydedilmesi gerekmektedir.
İdare ile üç firmadan oluşan ortak girişim arasında 04.08.2017 tarihinde söz konusu tesislerin kurulması ve işletilmesini içeren 20 yıl süreli Sözleşme imzalanmıştır. Ortak girişim tarafından İdarenin de müsaadesiyle yeni bir şirket oluşturulmuş ve söz konusu tesislerin yapım ve işletilmesi bu şirket eliyle yürütülmektedir. Ünye ilçesinde bulunan mevcut mekanik ayrıştırma tesisinin işletilmesi yine İdarenin müsaadesiyle alt yüklenici olarak başka bir firmaya gördürülmektedir.
Yapılan incelemede Kiracının 2017 yılından itibaren idareye ödemesi gereken hasılat paylaşım bedelini eksik ödediği görülmüştür.
Ortak girişim tarafından kurulan şirket ile alt yüklenici firmanın mükellefiyetinin bulunduğu ilgili vergi dairesi başkanlıkları ile yapılan resmi yazışmalarda sözleşme muhatabı firmaların işyeri teslim tarihinden itibaren 2023 yılı Kasım ayına kadar elde ettiği hasılat tutarının 112.414.135,12 TL olduğu görülmüştür. Dolayısıyla bu tutarın %41’i olan İdare payı ise 46.089.795,40 TL olmaktadır.
16.10.2023 tarihli idare kayıtlarında Kiracı firmanın gecikme zammı hariç 3.772.681,49 TL ödeme yaptığı, yine gecikme zammı hariç 13.699.132,11 TL borcunun bulunduğu yer almaktadır. İdare kayıtlarında Kiracı firmanın, gecikme zammı hariç ödediği ve ödenmesi gereken toplam Belediye payı 17.471.813,60 TL olarak yer almaktadır.
Vergi dairelerinden alınan bilgilere göre 46.089.795,40 TL Belediye payı ödenmesi gerekirken bu tutar İdare kayıtlarında 17.472.823,60 TL olarak yer almaktadır. 28.616.971,80 TL’lik İdare lehine olan farka ilişkin Belediyede herhangi bir kayıt bulunmamaktadır.
Görüldüğü üzere İdare kayıtlarında yer alan tahakkuk ve alacak ile Kiracı satış tutarlarından hesap edilen belediye payı arasında büyük bir fark bulunmaktadır. Kiracı firmanın beyan ettiği rakamların doğruluğunun resmi belgelerle teyit edilmesi gerekmektedir. İdarenin Kiracı beyanının dışında satış tutarlarına ilişkin bilgiyi vergi dairelerinden alması gerekmektedir. Kiracı tarafından idareye verilen beyan sonrasında buradan alınan bilgilerin, beyan edilen rakam ile teyit edilmesi ve doğru rakamlar üzerinden İdare payının hesaplanması gerekmektedir.
Öte yandan doğru olarak hesaplanan İdare payının zamanında ödenmesi sözleşmede amir hükümdür. İdare kayıtlarında Kiracının sözleşmede belirtilen süre içerisinde yükümlü olduğu payın tamamını ödemediği, ödemelerini aksattığı yer almaktadır.
Ayrıca 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporunda, Kiracı firmaya 2022 yılında Çevresel Etki Değerlendirmesi raporunda verilen taahhütlere aykırı faaliyette bulunulması ve su kaynağının kirletilmesi gerekçeleriyle 3 ayrı para cezasının uygulandığı belirtilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında kiracı firmadan alınması gereken payın 2024 yılı itibariyle 34.660.614,62 TL olarak tahakkuk ettirilerek firmaya tebliğ edildiği, borcun ödememesi durumunda sözleşmenin feshedileceği ifade edilmiştir.
Bulguda belirtildiği üzere 2023 yılı Kasım ayı itibariyle alınması gereken Belediye payı 46.089.795,40 TL olarak hesaplanmıştır. 2023 yılı Aralık ayı da hesaba katıldığında bu tutarın artması gerekmektedir. Kamu İdaresi payı yine eksik hesaplanmıştır.
Ayrıca Cevap ekinde Kiracı firmanın 2022 ve 2023 yılarında herhangi bir ödeme yapmadığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak İdare tarafından hasılat paylaşımı esaslı sözleşme çerçevesinde Kiracı firmanın hasılatının net olarak bilinmesi, tahakkukun doğru olması ve tahsilat işlemleri için gerekli adımların atılması, son iki yılda sözleşmede belirtilen süre geçmesine rağmen herhangi bir ödeme yapılmaması nedeniyle sözleşmenin feshedilmesi gerekmektedir.