Belediye tarafından kiralanan araçların Taşıt Kanunu’ndaki ve Taşıt Kanununun yetki verdiği Bakanlar Kurulu Kararında belirtilen azami niteliklerin üzerinde niteliklere sahip taşıtlar olması (Sayıştay)

Bağcılar Belediyesi işletme ve iştirakler Müdürlüğü marifetiyle araç kiralama ihalesi yaparak Başkan, Başkan Yardımcıları, Müdürler ve genel hizmetleri için hizmet alımı yapmaktadır.

01.01.2013-31.12.2013 tarihlerini kapsayan ihale ile 100 adet binek araç, 15 adet çift kabin kamyonet, 2 adet damperli kamyonet, 7 adet pikap, 9 adet 16+1 minibüs, 10 adet 45 kişilik otobüs, 5 adet 27 kişilik otobüs, 1 adet hidrolik kurtarıcı vinç-çekici, 1 adet sepetli araç toplam 150 araç kiralama yöntemi ile 135 şoför personel çalıştırılması işi ihale edilmiştir.

Sözleşme bedeli 10.345.613,00-TL +KDV olan bu araç kiralama işinde fiyat farkı da verileceği ifade edilmiştir.

Kamu Kurumlarının hizmet alım yöntemiyle kiralayabilecekleri araçların niteliklerinin sınırlanması gerek Taşıt Kanununda gerekse taşıt kanununun verdiği yetkiyle Bakanlar Kurulu Kararı ile hüküm altına alınmıştır.

237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 1. maddesinde belediyelerin de bu kanuna tabi olduğu belirtilmektedir. Taşıt Kanunun değişik 7. maddesinde ise;

“Kurumların taşıt ihtiyaçlarını hizmet alımı suretiyle karşılamaları esastır. Bu şekilde temini mümkün olmayan, ekonomik bulunmayan veya sağlık, savunma ve güvenlik gibi nedenlerle hizmet alımı suretiyle karşılanması uygun görülmeyen taşıtlar diğer yollarla edinilebilir. 

Kullanılacak bu taşıtların, muayyen ve standart tipte, lüks ve gösterişten uzak, memleket yollarına elverişli ucuz ve ekonomik olanlarından temin olunması şarttır.” denilmektedir.

 Yine aynı Kanunun 10. maddesinde “hibe dahil, her ne suretle olursa olsun yabancı menşeli binek ve station-wagon cinsi taşıt edinilemez. Yerli muhteva oranı % 50’nin altında kalan taşıtlar yabancı menşeli sayılır. Bu oranı artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.” denilmektedir. 

Yine aynı maddenin devam eden fıkralarında “Hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların cinsi, adedi, yaşı, hangi hizmetlerde kullanılacağı, kaynağı, yabancı menşeli olup olmayacağı ve diğer hususlar için gerekli esas ve usûller Bakanlar Kurulunca saptanır.” denilmektedir.

Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine ilişkin Esas ve Usuller başlıklı 2006/10193 Karar Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ise Taşıt Kanunundaki hizmet alımına ilişkin konulara daha ayrıntılı bir açıklama getirmiştir.

Bakanlar Kurulu Kararının 2. maddesinde “Bu esas ve usuller 237 Sayılı Kanuna tabi olan kurumları ve taşıtları kapsar”. Denilerek bu Kararın Belediyeler için de geçerli olduğu vurgulanmıştır.

Bakanlar Kurulu Kararının Temel amaç başlıklı 5. maddesinde  

“Kamu hizmetlerinin gerektirdiği taşıt ihtiyacının hizmet alımı yoluyla karşılanmasının temel amacı, kamudaki taşıt giderlerinin asgari seviyeye indirilmesi ve kaynakların savurganlığa yol açılmadan, bütçe olanaklarıyla uyumlu bir biçimde kullanımının sağlanmasıdır.” denilmektedir.

Aynı BKK’nın 4. maddesinin e) fıkrasında

“Yabancı menşeli taşıt: Kanunun 10. Maddesinin beşinci fıkrası uyarınca yerli muhteva oranı

%50’ nin altında kalan taşıtları”, kapsadığı belirtilmiş olup,

BKK’nın Genel Esaslar başlıklı 6. Maddesinde ise;

  “Temel amaç çerçevesinde hizmet alımı suretiyle taşıt edinilebilmesinin genel esasları şunlardır:

….

b)Hizmet alımı suretiyle yabancı menşeli binek ve station – wagon cinsi taşıt edinilmesini Kanunun 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen makam ve hizmetler ile sınırlı olacaktır.

c) Kanuna ekli (1) ve (2) sayılı cetvellerde yer alanlar ile güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar ve koruma altına alınanlarla ilgili yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunan araçlar dışında kullanılacak binek ve station-wagon cinsi taşıtların motor hacmi 1600 cc’yi geçmeyecektir.” Yukarıda yer verilen Bakanlar Kurulu Kararının 4/e ve 6/c maddeleri göz önüne alındığında kurumların kiralayabilecekleri araçlarla ilgili pek çok esasların yanı sıra özellikle somutlaşan kriterler olan iki önemli hususa dikkat etmek gerekmektedir ki bunlar;

• Araçların yerli muhteva oranının %50’den aşağı olmaması gerekir.
• Binek ve station wagon araçlar için motor hacmi 1600 cc’yi geçmemelidir.

            Araçların yerli muhteva oranını Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Resmi Sitesi Sanayi.Gov.Tr. den ulaşılabilmektedir. Ülkemizde 2013-2014  Yılları içinde Üretilen araçların Yerli Muhteva Oranları belirtilmektedir.

 Bağcılar Belediyesinde kiralanan araçların bazılarının bu niteliklere uymadığı denetimler esnasında tespit edilmiştir. Araçların gerek ruhsat bilgilerinden gerekse hakediş belgelerinden Taşıt Kanunu ve ilgili Bakanlar Kurulu Kararına uymadığı görülmektedir.  Ayrıca Araç kiralama ihalesinde gerek taşıt kanunu gerekse ilgili Bakanlar Kurulu Kararındaki silindir hacimlerine ilişkin bilgiler yer verilmemiş bunun yerine araçların beygir gücüne yer verilmiştir.  

Kamu idaresi cevabında: Kurum yapılan tespitlerin verilen hizmetin kalitesi ve sürekliliği anlamında yerinde olmadığı şeklinde cevap göndermiştir. Belediye Başkan yardımcılarına tahsis edilen araçların özellikle şoförsüz tahsisi ile çok ciddi maliyet kazancı olduğu ve yılbaşındaki ihalede stratejik davranıldığı ifade edilmektedir. Belediye üst yönetimine tahsis edilen araçlar, araçları kendileri kullandığı için konforlu olmalı şeklinde ifade edilen cevapta yöneticlerin mesai saati ayırımı yapmadan her zaman görev ifa ettikleri özellikle vurgulanmaktadır. Belediye yetkililerinin Türkiye çapında örnek belediyecilik yaptığını vurgulayan cevapta böylesine özverili çalışan üst yönetim için konforlu araçların bir de şoförsüz olması sebebiyle maliyetinin gayet makul olduğu vurgulanmıştır. Kaliteli araçların daha az arızalanmasına değinilen cevapta bunun hizmetin sürekliliğini artırdığı ve verimliliğe olumlu etkiis olduğuna değinilmiştir. Belediye yetkilileri tarafından gönderilen cevapta kendileri gibi pek çok kurumun bu ölçekte araç kullandıkları ve bunun makamlarının bir itibar göstergesi olduğu araçların kişilere değil, makamlarına tahsis edildiği vurgulanmıştır. Belediyenin imajı misyonu ve vizyonu gereği gelişen ve değişen şartlara uygun olarak kanunlarımızdaki limitler var olsa da bu limitler ilgili yasayla geçmişte var olan limitler olup gelişmeler karşısında bu limitlerin kamu yararı amacıyla aşılmasında eleştirilecek bir husus olmadığına vurgu yapılarak bulgunun kaldırılması talep edilmiştir.

 Sonuç olarak: Bulgumuza gönderilen cevaptaki belediyenin üst yönetiminin çalışkanlığı, performansı ve fedakarca çalışması gibi durumlara bulgumuzda değinilmemiştir.Bulgumuz kiralanan araçların yasama organı olan TBMM ve yürütme organı Bakanlar Kurulunun belirlediği limitleri aşmasına yönelik bir bulgudur.. Mevcut limitler varken bu limitlerin aşılması kanun koyucunun amacının tersi yönde bir uygulama olacaktır. Kamudaki kiralık araçlar konusunu disipline etmek isteyen gerek TBMM gerekse Bakanlar Kurulu  keyfi uygulamaların önüne geçmek için araç kiralamalarında hizmet gerekleriyle ve yerli üretimi de teşvik amaçlı limitler belirlemiştir. Yapılacak yasal düzenlemeler herkes için geçerlidir. Belediyeleri de kapsayan bu mevzuat hükümleri gereği silindir hacmi ve yerli malı oranı tutmayan araçların kiralanmasının durdurulması gerektiği düşünülmektedir. Zira halde üst sınırı olmayan bir keyfiliğe ön açılmış olacaktır. Son olarak bu limitler subjektif olarak tarafımızdan konulmuş limitler değil bizzat TBMM ve Bakanlar Kurulunca konulan yasal ve mer’i limitlerdir. Bağcılar Belediyesinin kiraladığı araçlar ise bu limitlere uymamaktadır.