|
ÖZET: Belediye tarafından ödenen siyasi materyal kaldırma cezasının bütçeden karşılandığı ve ilgililere rücu edilmediği tespit edilmiştir. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un 51/A maddesi, seçim bürolarının açılmasına ilişkin düzenlemeleri içermekte ve belirli kamu kuruluşlarına ait alanların bu amaçla kullanılmasını yasaklamaktadır. Yüksek Seçim Kurulu’nun 2023/1561 sayılı kararında ise, seçim döneminde siyasi ilan ve reklamların belirlenen alanlar dışında asılmasının yasak olduğu ve bu yasaklara aykırı durumlarda oluşan maliyetlerin sorumlulardan tahsil edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Uygulamada, Emniyet Müdürlüğü tarafından mevzuata aykırı bulunan 21 adet reklam ve afişin kaldırılması için Tepebaşı Belediyesi’ne yazışma yapılmış ve maliyetin belediye bütçesinden karşılandığı belirtilmiştir. Ancak, bu ödemenin sorumlularından tahsil edilmesi için herhangi bir işlem yapılmamıştır. Kamu idaresi, yapılan ödemenin bir idari ceza olmadığını ve belediyenin yalnızca ödeme yükümlüsü olduğunu ifade etmiştir. Bununla birlikte, seçim sürecinde tarafsızlık ilkesini korumak adına rücu işleminin başlatılmadığı belirtilmiştir. Seçim döneminde yasaklı alanlara yerleştirilen propaganda materyallerinin kaldırılması sürecindeki sorumluluklar, ilgili mevzuatla net bir şekilde belirlenmiştir. Belediyelerin bu süreçteki rolü, yalnızca destek sağlamakla sınırlıdır; dolayısıyla, kaldırma maliyetinin belediye bütçesinden karşılanması mevzuatla çelişmektedir. Rücu yükümlülüğünün yerine getirilmesi, hukuki bir zorunluluk olup, ilgili kişilere yönelik sürecin başlatılması gerekmektedir. |
BULGU: Belediye Tarafından Ödenmiş Olan Siyasi Materyal Kaldırma Cezasının Bütçeden Karşılanması ve İlgililerine Rücu Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye tarafından ödenmiş olan siyasi materyal kaldırma cezasının bütçeden karşılandığı ve ilgililerine rücu edilmediği görülmüştür.
298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un “Seçim büroları” başlıklı 51/A maddesinde;
“Seçimin başlangıç tarihinden itibaren, seçime katılan siyasi partiler ve bağımsız adaylar, katıldıkları seçim çevrelerinde seçim çalışmalarını yürütmek üzere seçim büroları açabilirler. Ancak Devlet ve diğer kamu tüzel kişileri ve bunlara bağlı kuruluşlara, Devletin veya diğer kamu tüzel kişilerinin doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak katıldığı teşebbüs ve ortaklıklara, özel gelir kaynakları ve özel imkanları kanunla sağlanmış kamu yararına çalışan derneklere ve Devletten yardım sağlayan ve vergi muafiyeti olan vakıflara, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile üretici birlikleri, kooperatif birlikleri, bankalar ve sendikalara ait bina ve tesisler bu amaçla kullanılamaz.
Düzenlemesi yer almakta iken Yüksek Seçim Kurulunun 2023/1561 sayılı Karar’ında;
SONUÇ: Yukarıda yapılan açıklamalar ve mevzuat hükümleri çerçevesinde; seçimlerde propaganda serbestliği ve süresi ile uyulması gereken usul ve esaslar aşağıda açıklandığı biçimde düzenlenmiştir.
I- SEÇİMİN BAŞLANGIÇ TARİHİNDEN İTİBAREN (1 Ocak 2024);
Ğ) İlân ve reklam yerleri ile ilgili yasaklar (1 Ocak 2024 – 31 Mart 2024) a) Seçimin başlangıç tarihi olan 1 Ocak 2024 Pazartesi gününden oy verme gününü takip eden güne kadar siyasi partiler, bağımsız adaylar, herhangi bir kurum veya kuruluş ya da vatandaşlar tarafından, 298 sayılı Kanun’da belirtilen yerlerin dışında, siyasi ilân ve reklam içeren afiş, poster, pankart veya siyasi parti bayrağı gibi malzemelerin asılmasının, yapıştırılmasının veya teşhirinin yasak olduğuna,
Aksi halde, bu ilân ve reklamların kaldırılacağına, masraflarının da ilgilisinden tahsil edileceğine,
Belirtilen yasaklarla ilgili işlem yapma yetkisinin;
Seçimin başlangıç tarihi olan 1 Ocak 2024 Pazartesi gününden 29 Şubat 2024 Perşembe günü saat 23.59’a kadar mülki idare amirlerine,
Son otuz gün içinde (1 Mart 2024 – 30 Mart 2024) ise ilçe seçim kurullarına,
ait olduğuna,
Belediyelerin, yetkili mercilerin istemi üzerine bu Karar hükümlerine aykırılıkların giderilmesi için araç, gereç ve personeli sağlamakla yükümlü bulunduğuna (298/61-1),
b) Seçimin başlangıç tarihi olan 1 Ocak 2024 Pazartesi gününden oy verme gününü takip eden güne kadar; şehir içi veya şehir dışında, toplu taşıma amacıyla kamu hizmetlerinde kullanılan hava, kara, deniz ve raylı sistem taşıtlarında yer alan reklam yerleri ve araçlarında, propaganda içeren her türlü yayın yapılmasının yasak olduğuna,
Toplu taşıma araçlarına tahsis edilmiş üstü kapalı duraklar ile yolcuların inip bindiği kapalı alanlarda da yukarıda belirtilen kuralın geçerli olduğuna,
İlçe seçim kurullarının, yukarıda belirtilen yasaklara uyulmasının temini için seçimin başlangıç tarihinden oy verme gününü takip eden güne kadar mülki makamlar aracılığıyla gerekli denetimi yapabileceklerine (298/61-2),
19/12/2023 tarihinde oy birliği ile karar verildi.”
Denilmektedir.
Uygulamada, Emniyet Müdürlüğü tarafından mevzuata uymadığı belirlenen21 adet billboard, afiş, pankart, ilan, reklam ve bina giydirmeleri ivedilikle kaldırılmış, yapılan işlemler ile ilgili oluşan maliyet yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre Tepebaşı Belediyesi tarafından ödenmesi için yazışma yapılmış ve tutar Belediye tarafından Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı hesabına ödenmiştir. Ancak, yapılan ödemenin sorumlularından alınması için bir işlem yapılmamıştır.
Kamu idaresi cevabında, yapılan ödemenin herhangi bir idari para cezası olmadığı, Eskişehir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığının onay belgesi doğrultusunda, İl Emniyet Müdürlüğü tarafından mevzuata aykırı şekilde yerleştirilen siyasi parti ve adaylara ait propaganda görsellerinin kaldırılması amacıyla Valilik aracılığıyla hizmet alımı yapıldığı, belediyenin sürece müdahil olmayıp sadece ödeme yükümlüsü olarak yer aldığı, sökülen materyallerin büyük kısmının çeşitli siyasi partilere ait olduğu, belediyeye ait olanların ise siyasi değil kurumsal tanıtım içerikleri taşıdığı, bu nedenle 5018 sayılı Kanun’un 71 ve 73. maddeleri uyarınca kamu zararının ve rücu yükümlülüğünün oluşmadığı, belediyenin fiilen ve hukuken bu zarara neden olmadığı, seçim sürecinde siyasi gerilim ve taraflılık algısı oluşturmamak adına rücu işlemi başlatılmadığı ve bu kararın teknik, hukuki ve etik gerekçelerle alındığı ifade edilmiştir.
Belediyelerin seçim döneminde yasaklı alanlara yerleştirilen propaganda materyallerinin kaldırılması sürecinde taşıdığı sorumluluk, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun ve Yüksek Seçim Kurulunun ilgili kararlarıyla açıkça belirlenmiştir. Söz konusu düzenlemeler, seçim süresince belirlenen yerlerin dışında afiş, pankart ve benzeri siyasi ilan ve reklam malzemelerinin asılmasını yasaklamış ve bu yasağa aykırı eylemler sonucunda ortaya çıkan kaldırma maliyetlerinin doğrudan bu malzemeleri yerleştiren siyasi parti, aday veya ilgili kişi ve kuruluşlardan tahsil edilmesini öngörmüştür. YSK’nın 2023/1561 sayılı kararında açıkça belirtildiği üzere, bu tür ilanların kaldırılması için kamu gücü kullanılacaksa, ilgili masraflar doğrudan sorumlulara rücu edilmelidir. Belediyelerin bu süreçte rolü, yalnızca araç, gereç ve personel desteği sağlamakla sınırlıdır. Dolayısıyla, kaldırma maliyetinin belediye bütçesinden karşılanması, mevzuatın öngördüğü sorumluluk dağılımıyla çelişmektedir.
Rücu yükümlülüğü açısından yetkisiz harcamanın kim tarafından yapıldığı tespit edilip, tahsilat işlemlerinin başlatılması gerekmektedir. Bu bağlamda, Kurumun tarafından sorumluların belirlemesi ve ilgili kişilere yönelik rücu sürecini başlatması hukuki bir zorunluluktur. Belediyenin bu süreci yalnızca siyasi gerilim veya taraflılık algısı oluşmaması gerekçesiyle başlatmaması, 5018 sayılı Kanun’un öngördüğü yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.
Sonuç olarak, Belediye tarafından Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına yapılan ödemenin ilgililerden tahsil edilmesi gerekmektedir.