Belediye Tarafından Yapılan Muhtaç Asker Ailesi Yardımında İlgili Mevzuat Hükümlerine Uyulmaması (Sayıştay)

BULGU: Belediye Tarafından Yapılan Muhtaç Asker Ailesi Yardımında İlgili Mevzuat Hükümlerine Uyulmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Belediyenin yapmış olduğu asker ailesi yardımında, kişilerin ihtiyaç sahipliği durumlarının belirlenmesinde ilgili mevzuat hükümlerine uygun hareket edilmediği görülmüştür.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, belediyelerin mahalli müşterek nitelikte olmak kaydıyla sosyal hizmet ve yardım yapabileceği; (b) bendinde ise belediye hizmetlerinin sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemlerin uygulanacağı belirtilmiştir.

Öte yandan, Aynı Kanun’un “Belediyenin giderleri” başlıklı 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile özürlülere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar belediyenin giderleri arasında sayılmıştır.

Diğer yandan 4109 sayılı Asker Ailelerinden Muhtaç Olanlara Yardım Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinde hazarda ve seferde 45 günden ziyade müddetle askerlik hizmetinde bulunanların muhtaç ailelerine yardım yapılacağı, 2’nci maddesinde bu yardımdan yararlanmak için ilgililerin askerin usul veya furuu, karısı, kız veya erkek kardeşi olması, yiyecek ve sair ihtiyaçların askere giden tarafından temin edilmekte bulunması, mahalli rayice nazaran idare ve ihtiyaçlarını temin edecek ne kendilerinin, ne askere gidenin geçim vasıta ve imkanının bulunmamasının gerektiği, 3’üncü maddesinde yardım isteyenlerin taleplerinin, şehir ve kasabalarda belediye encümenleri, köylerde ihtiyar meclisi tarafından tetkik edilerek yardıma muhtaç olanların adedinin, mahalli rayice göre her bir nüfusa yapılacak ayni veya nakti yardım miktarının ve imece nevi ve tarzının tesbit olunacağı, yardım miktarının, her yerde asker ailelerini, en az oradaki asgari maişet haddi içinde, geçindirecek derecede olacağı, köy, kasaba ve şehirlerdeki asgari maişet haddinin, vilayet idare heyetince tesbit ve tayin olunacağı, idare heyetinin bu kararının kat’i olduğu, yardımın ne suretle yapılacağının, şehir ve kasabalarda Belediye Encümenlerince, köylerde ihtiyar meclislerince tesbit ve onlar vasıtasiyle ifa olunacağı, hüküm altına alınmıştır.

2024 yılı için 4109 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin 4’üncü fıkrası gereğince İstanbul Valiliği İl İdare Kurulu’nun 03.01.2024 tarih ve 2024/4 sayılı Kararı ile ödenecek bir aylık asgari maişet haddi belirlenerek, kaymakamlıklar aracılığıyla belediyelere bildirilmiştir. Söz konusu kararda, bir aylık asgari maişet haddinin toplam tutarı içinde, kira bedeli ve diğer maişet (geçim) unsurlarının tutarı ayrı ayrı belirlenmiştir.

İlgili mevzuat birlikte değerlendirildiğinde, asker ailelerinden muhtaç olanlara mevzuatında öngörülen şartları taşımaları halinde mahalli idarelerce yardım yapılabileceği, yardım isteyenlerin taleplerinin, şehir ve ilçelerde belediye encümenlerince incelenerek yardım miktarının belirleneceği, köy, ilçe ve şehirlerdeki asgari maişet haddinin, il idare kurulunca tespit edileceği, yardımın ne suretle yapılacağının, şehir ve ilçelerde belediye encümenlerince tespit edilerek yerine getirileceği anlaşılmaktadır.

Muhtaç asker ailesi yardımından yararlanmak için ilgililerin Belediyenin Sosyal Destek Hizmetleri Müdürlüğüne başvurduğu, ilgilinin durumunun belirlenmesi için anılan müdürlükçe belge incelemesi, e-belediye sorgulaması, sosyal inceleme ve görüşme yoluyla durum tespit raporu hazırlandığı, bu rapor ve diğer belgelerle birlikte dosyanın Belediye Encümenine gönderildiği, yardım yapılıp yapılmamasına ve yapılacaksa tutarına Belediye Encümeninin karar verdiği anlaşılmıştır.

Belediye tarafından 2024 yılında muhtaç asker ailelerine yapılan yardım dosyalarının incelenmesinde,

-Yardım talebinde bulunan ilgililerin kirada oturduklarına ilişkin beyanlarına karşın, asgari maişet haddinin içinde yer alan kira bedelinin ödenip ödenmemesine dayanak teşkil edecek kira sözleşmelerinin bazı dosyalarda bulunmadığı,

-Kira sözleşmesi bulunan bazı dosyalarda, yardım talebinde bulunan ilgilinin durum tespit raporunda yer alan ikametgâh adresi ile kira sözleşmesinde yer alan adresin uyuşmadığı,

-Konutlarının kendilerine veya yakınlarına ait olduğunu beyan eden bazı ilgililere de kira bedeli dahil yardımda bulunulduğu,

görülmüştür.

Yukarıda yer verilen denetim tespitine istinaden, İdare tarafından özetle, kira sözleşmesinin bazı durumlarda yazılı olarak yapılmadığı ve sözlü olarak düzenlendiği hususunun göz önünde bulundurulması gerektiği, ilgili başvuru sahibinin, başvurudan sonra Şişli ilçesi sınırları içerisinde başka bir adrese taşındığının tespit edildiği, bu nedenle ikamet adresi ile kira sözleşmesindeki adresin farklılık gösterdiği, yardım tutarlarının kira bedellerine uygun şekilde düzenlenerek uygulamaya alındığı, ifade edilmişse de, Şişli Belediyesi Sosyal Destek Hizmetleri Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği’nde başvurucudan istenecek belgeler arasında kira sözleşmesinin sayıldığı, kira sözleşmesinin aynı zamanda yönetmelik gereğince başvurucunun ilçe sınırları içinde ikamet etmesi şartını teyit eden bir belge niteliğinde olduğu göz önüne alındığında, İdare cevabının yerinde olmadığı değerlendirilmektedir. Zira ihtiyaç sahipliğini kanıtlayıcı belgelerin dosyasında eksiksiz olarak bulundurulması önem arz etmektedir. Diğer yandan ilgili başvuru sahibinin, başvurudan sonra Şişli ilçesi sınırları içerisinde başka bir adrese taşındığının tespit edildiği hususu ise, İdare kayıtlarının güncel olmadığını ortaya koymakta, bu konuda bir kontrol zafiyetine işaret etmektedir.

Sonuç olarak, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinde dar gelirli ve muhtaç kimselere mahalli idarelerce yardım yapılması öngörüldüğünden, yardım yapılacak kimselerin ihtiyaç sahipliğini kanıtlayıcı belgelerin eksiksiz şekilde temin edilerek değerlendirilmesi ve kayıtlara geçirilmesi, böylece ilgili mevzuat hükümlerine uygun hareket edilmesi gerekmektedir.