Belediye Taşınmazlarının Ecrimisil Karşılığında Kullandırılması (Sayıştay)

BULGU: Belediye Taşınmazlarının Ecrimisil Karşılığında Kullandırılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Mülkiyeti İdareye ait bazı taşınmazların, ihale yapılarak kiralanması gerekirken ecrimisil bedeli alınmak suretiyle kullandırıldığı tespit edilmiştir.

2886 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde, belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği belirtilmiştir.

Aynı Kanun’un “Ecrimisil ve tahliye” başlıklı 75’inci maddesinde;

“Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz (1) malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz. (…)

Kira sözleşmesinin bitim tarihinden itibaren, işgalin devam etmesi halinde, sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edilir. Aksi halde ecrimisil alınır.

İşgal edilen taşınmaz mal, idarenin talebi üzerine, bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek, idareye teslim edilir. ” hükümleri yer almaktadır.

5393 sayılı Kanun’un “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde, 2886 sayılı Kanun’un 75’inci maddesinin belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı ifade edilmiştir.

2886 sayılı Kanun’un yukarıdaki hükümlerinden anlaşılacağı üzere devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malların gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine fuzuli şagilden, bedeli idarece oluşturulacak komisyonca tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenmesi ve mülki idare amirine başvurularak işgal edilen taşınmazın 15 gün içerisinde tahliyesinin ve idareye tesliminin sağlanması gerekmektedir. Aynı hükümler, 5393 sayılı Kanun’un 15’inci maddesi gereği belediye taşınmazları için de geçerlidir.

Taşınmaz malları işgal eden fuzuli şagil durumundaki kişilerden ecrimisil alınması, söz konusu taşınmazların sürekli bir şekilde ecrimisil tahsil edilerek idare edilebileceği anlamına gelmemektedir. Zira ecrimisil uygulaması, hukuka aykırı bir yararlanmadan dolayı taşınmazı işgal eden kişiden alınan bir tazminat olup bir kamu taşınmazını kiralama ya da idare etme usulü ve yöntemi değildir. Tam aksine, kamu malını korumaya yönelik bir yaptırımdır. 2886 sayılı Kanun’da, işgal edilen taşınmazın mülki idare amirine başvurularak 15 gün içerisinde tahliyesinin ve idareye tesliminin sağlanmasına yönelik düzenleme de ecrimisilin bir kiralama yöntemi olmadığını açıkça göstermektedir.

Ayrıca İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün 15.11.2005 tarihli ve 2005/119 sayılı Genelgesinde, 5393 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden sonra belediyelerin sahip olduğu taşınmazların gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine fuzuli şagilden ecrimisil istenmesi, fuzuli şagil tarafından rızaen ödenmeyen ecrimisil için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiği de belirtilmiştir.

Taşınmazların kiraya verilmesine ilişkin mevzuat hükümleri açık olup İdarece taşınmazlar üzerindeki işgallerin sonlandırılmasına yönelik tedbirlerin alınması ve işgali sonlandırılan taşınmazlar için ihale süreci ile kiraya verme işlemlerinin yapılması gerekmektedir.

Yukarıda bahsedilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından, önceki dönemlerde bazı taşınmazlara ilişkin ecrimisil işlemi tesis edilmesine rağmen; kullanılış özellikleri ve fiili durumları itibariyle kiralamaya konu olabilecek nitelikteki taşınmazların 2886 sayılı yasa kapsamında kiralama iş/işlemlerinin başlatıldığı, ihale süreçlerinin devam ettiği;

Önceki yıllarda zorunlu sebeplerden dolayı (sezonun başlamış olması kiralama sürecinin sezona yetişmeyeceği, fuzuli şagil işletmelerin bulunduğu vb.) ecrimisil işlemi tesis edilen bazı taşınmazlarla ilgili olarak 2886 sayılı yasa kapsamında ihale yapılması ile ilgili süreç başlatılmış olmasına rağmen, mülkiyetin idareye ait olmaması ve protokol kapsamında idarenin tasarrufunda yer alan bölgelerdeki taşınmazlarla ilgili kullanılış özellikleri ve bölgesel şartlar göz önünde tutulduğunda protokol süresinin sezon ortasında sona erecek olması ve ilgili idareler tarafından protokol yenilenmesi veya devamına ilişkin karar alınmaması sebebiyle kiralama işlemlerine devam edilemediği,

Taşınmazların bir kısmında tahliye işlemlerine başlandığı,bir kısmının tahliyesinin sağlandığı,

Büyükşehir Belediyesi kayıtlarında bulunan işgaliye niteliğindeki bazı taşınmazların geçmiş dönemde (Mülga Balıkesir Belediyesi zamanında) alınan kararlar uyarınca geldiği, yerin mülkiyeti/sorumluluğu İdarede olsa bile yerlerin üzerindeki yapıların İdareye ait olmadığı, işgalciler tarafından yapıldığı ve kullanıldığı, yapının işgalcilere ait olması sebebiyle bu nitelikteki taşınmazlarla ilgili İdare tarafından kiralama ihalesi yapılmasının mümkün olmadığı ve sadece işgal edilen alanın bedelinin işgaliyecilerden alındığı, bu sebeple de İdarenin mali açıdan hak kaybına uğramaması, mağduriyet yaşanmaması ve kamu menfaatleri açısından bölgede geçmişten gelen ihtiyaçların karşılanabilmesi için işgaliye bedellerinin güncellendiği,

İşgaliyelerin bir kısmının bölgedeki zaruri ihtiyaçlar doğrultusunda talepler üzerine geçici süreli şantiye alanı, konteynır alanı, geçici süreliğine mevsimlik/sezonluk kullanımlar v.b. faaliyetler olarak geçici süreliğine işgaliye kapsamında yer kullanım izni verildiği, işgaliyelerin bir kısmının ise bölgede faaliyet göstermekte olan taksi işletmecilerinin yer taleplerinin karşılanabilmesi amacıyla taksi durak ve taksi parklanma yeri olarak taksi başına işgaliye bedeli alınmak suretiyle işlem tesis edildiği, bölgedeki zaruri ihtiyaçlar ve talepler doğrultusunda ATM yeri olarak kullanıldığı ve Büyükşehir Belediye Encümeni kararı ile yer kullanım izni verilmiş olmakla birlikte söz konusu işgaliye kayıtlarının devam edip etmeyeceği, devam etmesi halinde 2025 yılı işgaliye bedellerinin belirlenmesi hususunun, Büyükşehir Belediye Encümenine iletildiği; Büyükşehir Belediye Encümeninin 19.02.2025 tarih ve 97 no’lu kararı ile mevcut işgaliye bedellerinin güncellenerek işlem tesis edildiği, belirtilmişse de; Kamu idaresinin mülkiyet veya kullanımında bulunan taşınmazlara yönelik olarak ecrimisil ya da işgaliye alınarak işgalin devamına müsaade edilmesi ve kamu malının tahliyesine yönelik hükümlerin uygulanmaması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

Sonuç olarak, fuzuli şagil durumundaki kişilerin işgaline izin verilerek taşınmazların ecrimisil tahsili yöntemiyle idare edilmesi 2886 sayılı Kanun’un hükümlerine aykırılık teşkil etmekte olup, söz konusu taşınmazların tahliyesinin sağlanması ve anılan Kanun hükümlerine uygun olarak ihale yöntemiyle kiraya verilmesi gerekmektedir.