|
ÖZET: Belediye taşınmazlarının, ihale yapılmaksızın ecrimisil karşılığında kullanıldığı tespit edilmiştir. Sayıştay denetim raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri kapsamında, idareye ait gayrimenkullerin çoğunluğunun kira sözleşmesi olmadan üçüncü şahıslara tahsis edildiğini ortaya koymaktadır. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri, belediyelerin taşınmazlarının kiralanması ve işgal durumunda ecrimisil alınması gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, 5393 sayılı Belediye Kanunu da, taşınmazların kiralanma süresinin üç yılı aşması durumunda meclis kararı gerektirdiğini vurgulamaktadır.
İncelemeler sonucunda, 70 gayrimenkulün ihale olmaksızın ve kira sözleşmesi olmadan kullanıldığı, bazıları için bu durumun 25 yılı aştığı belirlenmiştir. Kira sözleşmesi bulunmayan müstecirlerin işgalci sayıldığı ve alınan kira bedelinin ecrimisil niteliğinde olduğu ifade edilmektedir. Bozcaada Belediyesi, bu gayrimenkullerin yerli esnafa tahsis edilmesinin kamu yararına olduğunu savunsa da, hukuki açıdan bu uygulamanın geçerliliği sorgulanmaktadır. Sonuç olarak, belediyelerin taşınmazlarını mevzuata uygun bir şekilde ihale yoluyla kiralamaları ve bu süreçte gerekli sözleşmeleri imzalamaları büyük önem taşımaktadır. Uzun süreli ecrimisil uygulamaları, belediyenin potansiyel gelir kaybına yol açmakta ve gayrimenkullerin gerçek değerinin ortaya çıkmasını engellemektedir. Bu nedenle, ihale süreçlerine gereken özen gösterilmeli ve mevcut uygulamalar gözden geçirilmelidir. |
BULGU: Belediye Taşınmazlarının İhale Yapılmaksızın Ecrimisil Karşılığı Kullandırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdarenin maliki olduğu ve üçüncü şahısların kullanımında bulunan gayrimenkullerin ekseriyeti için; ihale yapılmadığı ve kira sözleşmesi imzalanmadığı görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun,
Vinci maddesinde, “ belediyelerin satım, hizmet , kira, trampa,
mülkiyetin gayri aynı hak tesisi ve taşıma işleri bu kanuna göre yürütülür.”
75’inci maddesinde, “…Kira sözleşmesinin bitim tarihinden itibaren, işgalin devam etmesi halinde, sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edilir. Aksi halde ecrimisil alınır.
İşgal edilen taşınmaz mal, idarenin talebi üzerine, bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek, idareye teslim edilir.”
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun,
15’inci maddesinin altıncı fıkrasında; “Belediye mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç işlemiş sayılır. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 75 inci maddesi hükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır.”
Belediye meclisini vazife ve yetkilerinin izah edildiği 18’inci maddesinin (e) fıkrasında; “Taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek.”
Belediye encümeninin vazife ve yetkilerinin izah edildiği 34’üncü maddesinin (g) fıkrasında; “Taşınmaz mal satımına, trampasına ve tahsisine ilişkin meclis kararlarını uygulamak; süresi üç yılı geçmemek üzere kiralanmasına karar vermek.” şeklinde yer alan tanzimlerde, belediyelerin sahip olduğu gayrimenkullerin kiralanması ve kiralanma sonrası yapılacak işlemler belirlenmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15’inci maddesinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 75’inci maddesine yapılan atıfa istinaden; belediyelerin sahip olduğu gayrimenkullerin gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden ecrimisil istenmesi, fuzuli şagil tarafından rızaen ödenmeyen ecrimisil için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil yoluna gidilmesi ve işgal edilen belediye taşınmazının belediyenin talebi üzerine, gayrimenkulün, bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek, belediyeye teslim edilmesi lazım gelmektedir.
5393 sayılı Kanun’a göre üç yıla kadar olan kiralamalar encümence, üç yılı aşanlar ise meclis tarafından yapılmalıdır. Gayrimenkullerin üç yıldan fazla olarak kiraya verileceği hallerde meclis kararında gayrimenkulün kaç yıllığına kiraya verileceği belirlenmeli ve bu sürenin bitiminde yeniden ihaleye çıkılmalıdır. Sürenin bitiminde kiracının tahliyesinde 5393 sayılı Kanun’un 15’inci ve 2886 sayılı Kanun’un 75’inci maddesine göre işlem yapılmalıdır.
Belediyenin sahip olduğu gayrimenkullere ait dosyalar incelendiğinde, 70 gayrimenkulün; ihale olmaksızın ve kira sözleşmesi bulunmaksızın kullandırıldığı, bunlardan bazılarının 25 yılı aşan süredir bu vaziyette olduğu tespit edilmiştir. Kira sözleşmesi bulunmayan müstecirler işgalci olup alınan kira ise ecrimisil mahiyetindedir.
İdare tarafından verilen cevapta; mevzubahis gayrimenkullerin ecrimisil alınması suretiyle yalnızca Bozcaada’nın yerli esnafına kullandırıldığı, bu sayede Bozcaada’nın yerlisi olan aile işletmelerinin korunarak Bozcaada değerlerine sahip çıkıldığı, anılan gayrimenkullere dair kiralama ihalesi yapılırsa Bozcaada dışından müteşebbislerin bu ihaleleri kazanarak yerli esnafın tasfiyesine sebep olabileceği ve bu sebeplerle de gayrimenkullerin kiralama yoluyla ihale edilmesinde kamu yararı bulunmadığı, bu ihalelerin kamu menfaatini zedeleyerek Bozcaada halkına zarar vereceği ifade edilmiştir. Gayrimenkullerin ihalesiz şekilde yerli esnafa uzun süreler kullandırılması ile alakalı sayılan sebepler, hukuki cihetten muteber olmadığı gibi Bozcaada değerlerinin korunması ve gayrimenkul kiralama ihalelerinin kamu menfaatini zedeleyeceği şeklindeki ifadelerle de tam olarak ne kastedildiği anlaşılamamıştır. Bozcaada Belediyesi de diğer belediyelerle aynı mevzuata tabi olup mevzuatta kendisine yerli esnafı ve aile işletmelerini korumak gibi farklı bir vazife verilmemiştir. Kaldı ki, mevzubahis gayrimenkullerin her yıl güncellenen ecrimisil bedelleri üzerinden uzun sürelerle aynı kişilere kullandırılmaya devam edilmesinin; bu gayrimenkullerin gerçek kira değerinin ortaya çıkmasına da mâni olarak İdareyi elde edebileceği daha fazla gelirden mahrum bırakma ihtimalide bulunmaktadır. Gayrimenkullerin mevzuata uygun şekilde ihale yoluyla kiralanması hususunda gereken hassasiyet gösterilmeli ve aynı kişilerin ecrimisil karşılığında uzun süreli gayrimenkul kullanımlarının önüne geçilmelidir.
İhale yapılmadan ve kira sözleşmesi olmadan üçüncü şahıslara ecrimisil karşılığında kullandırılan gayrimenkullerin, 2886 sayılı Kanun’a göre ihale yapılarak kiralanması ve bu kiralamalara dair sözleşme imzalanması gerekmektedir.