|
ÖZET: Belediye taşınmazları üzerinde kurulan irtifak haklarının sözleşmesiz kullanımı, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. İlgili raporda, Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü’ne ait iki taşınmazın resmi bir sözleşme olmaksızın kullandırıldığı belirtilmektedir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve 5393 sayılı Belediye Kanunu, taşınmazların alım, satım, kiralama ve irtifak hakkı tesisine ilişkin düzenlemeleri içermekte ve bu işlemlerin resmi sözleşme ile yapılmasını zorunlu kılmaktadır.
Türk Medeni Kanunu’na göre, irtifak haklarının kurulabilmesi için tapu kütüğüne tescil edilmesi ve resmi bir sözleşme ile belirlenmesi gerekmektedir. İncelemeler sonucunda, Kızıklı Mahallesi ve Mahkeme Mahallesi’ndeki taşınmazlar için Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü lehine irtifak hakkı tesis edilmesine rağmen, bu işlemlerin resmi sözleşme olmadan gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, irtifak haklarının yasal çerçevede, resmi sözleşme ile tesis edilmesi ve tapu siciline tescil edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, taşınmazların yönetimi ve kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Belediye Taşınmazlarının Üzerinde Kurulan İrtifak Haklarının Sözleşmesiz olarak Kullandırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediyenin 2 adet taşınmazının Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü lehine irtifak hakkı verildiği ancak resmî şekilde sözleşme yapılmadan kullandırıldığı görülmüştür
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde;
“Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.”
Aynı Kanun’un “İlkeler” başlıklı 2’nci maddesinde;
“Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır.”
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin h bendinde;
“Mahallî müşterek nitelikteki hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla, belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde taşınmaz almak, kamulaştırmak, satmak, kiralamak veya kiraya vermek, trampa etmek, tahsis etmek, bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesis etmek.”
Aynı Kanun’un “Meclisin görev ve yetkileri” başlıklı 18’nci maddesinin e bendinde;
“Taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek.”
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun Taşınmaz Lehine İrtifak Hakkı bölümünün “Konusu” başlıklı 779’uncu maddesinde;
“Taşınmaz lehine irtifak hakkı, bir taşınmaz üzerinde diğer bir taşınmaz lehine konulmuş bir yük olup, yüklü taşınmazın malikini mülkiyet hakkının sağladığı bazı yetkileri kullanmaktan kaçınmaya veya yararlanan taşınmaz malikinin yüklü taşınmazı belirli şekilde kullanmasına katlanmaya mecbur kılar.”
Mezkur Kanunu’nun “Kurulması ve Sona Ermesi” başlıklı 780’inci maddesinde;
“İrtifak hakkının kurulması için tapu kütüğüne tescil şarttır.
İrtifak hakkının kazanılmasında ve tescilinde, aksi öngörülmüş olmadıkça taşınmaz mülkiyetine ilişkin hükümler uygulanır.”
Kanunu’nun “Sözleşme” başlıklı 781’inci maddesinde;
“İrtifak hakkının kurulmasına ilişkin sözleşmenin geçerli olması, resmî şekilde düzenlenmesine bağlıdır.” Denilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; İrtifak hakları, tapuda resmi sözleşme yapılması ve tescil işlemi ile kurulurlar ve devredilebilenler de aynı usule tabidirler. Taşınmaz mülkiyetinde olduğu gibi, taşınmaza bağlı irtifak haklarının kazanılması için resmi şekilde düzenlenmiş sözleşme ve hakkın tapu siciline tescili ile mümkündür.
Yapılan incelemede, Kızıklı Mahallesi 130 ada 39 parsel ve Mahkeme Mahallesi 729 ada 79 parselde bulunan taşınmazlar üzerine Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü lehine irtifak hakkı verildiği ancak resmî şekilde sözleşme yapılmadan kullandırıldığı görülmüştür.
Sonuç olarak, söz konusu irtifak haklarının resmî şekilde sözleşme yapılarak kullandırılması gerekmektedir.