|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında, belediyelerde zabıta hizmetlerinin yürütülmesinde mevzuata aykırı uygulamalara rastlandığı tespit edilmiştir. Özellikle, kadrolu işçiler ve belediye şirketlerinden alınan personelin zabıta görevlerinde istihdam edildiği görülmüştür. Anayasa’nın 128. maddesi gereğince, kamu hizmetlerinin asli ve sürekli görevleri memurlar tarafından yerine getirilmelidir. Zabıta hizmetleri de bu kapsamda değerlendirilmektedir.
Belediye Zabıta Yönetmeliği, zabıta personelinin görev ve unvanlarını açıkça tanımlamakta ve bu hizmetlerin yürütülmesinde gerekli kadroların belirlenmesini sağlamaktadır. Yönetmelik, zabıta personelinin görevlerini, belde düzenini koruma ve halkın huzurunu sağlama gibi asli sorumluluklarla belirlemiştir. Ancak, yapılan denetimlerde, Iğdır Belediyesi’nde gerekli kadroların doldurulmadığı ve zabıta hizmetlerinde 19 kadrolu işçi ile 8 belediye personel şirketi çalışanının görev aldığı belirlenmiştir. İdare, zabıta kadrolarının boş olmasının nedenleri arasında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre çalışan memur sayısının yetersizliğini göstermektedir. Zabıta Müdürlüğü, işlerin aksamaması için zaman zaman işçi çalıştırmak zorunda kalmıştır. Ancak, asli kamu hizmetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi için gerekli kadroların bir an önce doldurulması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Belediye Zabıta Yönetmeliği’ne Aykırı Görevlendirmeler Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye zabıta hizmetinde mevzuatta öngörülenin aksine kadrolu işçiler ile belediye şirketinden doğrudan hizmet alım yoluyla istihdam edilen personellerin çalıştırıldığı görülmüştür.
Anayasa’nın 128’nci maddesinde; genel idare esaslarına göre yürütülen kamu hizmetlerinin gerektirdiği görevlerden asli ve sürekli nitelik taşıyanların, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle gördürüleceği belirtilmiş olup belediyelerin sunmuş olduğu zabıta hizmetlerinin de bu nitelikte olduğu aşikârdır.
Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; belediye zabıtasının, beldenin düzenini muhafaza eden, belde halkının esenlik, sağlık ve huzurunu koruyan, yetkili organların bu amaçla alacakları kararları uygulayan özel zabıta kuvvetini, belediye zabıta personelinin ise belediye zabıta teşkilatındaki daire başkanı, müdür, şube müdürü, amir, komiser ve memurları ifade edeceği belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in; “Kadro ve Unvanlar” başlıklı 6’ncı maddesinde; belediye zabıta teşkilatı personel kadro ve unvanları; Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmeliğe göre belirlenmiş; zabıta teşkilatının zabıta daire başkanı, zabıta müdürü, zabıta şube müdürü, zabıta amiri, zabıta komiseri ve zabıta memuru unvanlı kadrolar ile hizmet için gerekli diğer kadrolardan oluştuğu belirtilmiştir. Yönetmelik’in “Görevleri” başlıklı 10’uncu maddesinde; belediye sınırları içinde beldenin düzenini, belde halkının huzurunu ve sağlığını korumak, kanunların belediyelere görev olarak verdiği takip, kontrol, izin ve yasaklayıcı hususları yerine getirmek zabıta personelinin görevleri arasında sayılmıştır. Maddenin devamında zabıta personelinin görevleri hakkında ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiştir.
Mezkur Yönetmelik’in “Sınav ve Atamaya İlişkin Esaslar” başlıklı dördüncü bölümünde zabıta memurluğuna atanmada aranan başvuru ve sınav şartları ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. “Belediye Zabıta Kıyafetini Kullanma Yasağı” başlıklı 35’inci maddesinde ise; belediye zabıta personeli için bu Yönetmelik’te şekli gösterilen resmi kıyafet ile işaretler başka bir özel veya kamu kuruluşu mensubu tarafından kullanılamayacağı; “Geçici Görevlendirme” başlıklı 41’inci maddesinde de zorunlu hallerde, belediye memurlarından ihtiyacı karşılayacak sayıda personel zabıta biriminin sadece büro hizmetlerinde geçici olarak görevlendirilebileceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre; asli ve sürekli kamu hizmetlerinin memurlar eliyle ifa edilmesi gerektiği belirtilmiş olup bu hizmetlerden biri olan zabıta hizmeti kesintisiz olarak yürütülen bir hizmettir. Zabıta daire başkanı, zabıta müdürü, zabıta şube müdürü, zabıta amiri, zabıta komiseri ve zabıta memuru unvanlı kadrolar ile hizmet için gerekli diğer kadrolardan oluşan zabıta teşkilatı, kaynakların etkili ve verimli kullanılması, zabıta hizmetlerinin kalitesinin artırılması, ihtiyaç duyulan nitelik, unvan ve sayıda personel istihdamının sağlanması gözetilerek oluşturulmalıdır. Belediye sınırları içinde beldenin düzenini, belde halkının huzurunu ve sağlığını korumak zabıta personelinin görevleri arasındadır. Kanuni düzenlemeler ile getirilen yasaklara uymayanlar hakkında gerekli yasal işlem yapma yetkisi bulunan zabıta personelinin idari kolluk görev ve yetkisi bulunmaktadır. Asli zabıta hizmetlerini yürütmekle görevlendirilen personelin mevzuatta aranan başvuru ve sınav şartlarını yerine getirmesi gerekmektedir. Zabıta personeli olma şartları kesin ve katı kurallarla belirlenmiş olup zorunlu hallerde dahi zabıta birimine yalnızca destek personeli olarak ve memur olmak şartıyla görevlendirme yapılabileceği ifade edilmiştir. Ayrıca görevlendirebilecek memurların aktif zabıta görevinde değil, zabıtaya destek hizmeti verecek şekilde çalıştırılabileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede 19 kadrolu işçi ve 8 belediye personel şirketi personelinin zabıta hizmetlerinde görevlendirildiği görülmüştür. Kadrolu işçiler ile belediye personel şirketinden temin edilen personelin bir tür kolluk vazifesi olan zabıta hizmetlerini yürütmesi mümkün değildir.
Bununla birlikte, Iğdır Belediyesinin Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelik gereği 1 Zabıta Müdürü, 4 Zabıta Amiri, 12 Zabıta Komiseri ve 76 Zabıta Memuru olmak üzere toplam 93 kadrosu bulunmasına rağmen, bu kadrolarda 1 Zabıta Müdürü, 5 Zabıta Memuru, 27 zabıta görevlisinin de yukarıda bahsedildiği üzere kadrolu işçi ve belediye personel şirketi personeli olmak üzere toplam 33 kişinin istihdam edildiği ve İdarenin zabıta kadrolarının boş olduğu da dikkate alındığında, ihtiyacın boş kadroların doldurularak karşılanması için gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; Belediye norm kadro kütüğünde 92 adet zabıta memuru olması gerekirken 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre çalışan memur sayısının az olması sebebiyle zaman zaman Zabıta Müdürlüğü emrinde işlerin aksamaması için işçi de çalıştırıldığı ancak Zabıta Müdürlüğündeki boş kadroların doldurulması için gerekli çalışmaların yapılacağı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, asli ve sürekli kamu hizmetleri içerisinde yer alan belediye kolluk faaliyetinin Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin öngördüğü kadrolarda istihdam edilen personel tarafından yürütülmesi gerekmektedir.