Belediyelerde Boş ve Dolu Kadrolara Vekaleten Atama Şartları ve Yapılacak Ödemeler

1- Giriş

Belediyelerde Boş ve Dolu Kadrolara Vekaleten Atama Şartları ve Yapılacak ÖdemelerAsıl görevli personelin, geçici süreyle ya da kadronun boşalması nedeniyle görevinin başında bulunmadığı durumlarda, ilgili memur görevine başlayıncaya ya da boşalan kadroya atama yapılıncaya kadar, kamu hizmetlerinin sürekliliği gereği, görevlerin başka memurlarca vekaleten yürütülmesi gerekmektedir. Bu durumda vekalet edilen göreve ilişkin yetkiler vekalet eden tarafından kullanılmakta, yetki kullanımına ilişkin sorumluluklar da yine vekile ait olmaktadır.

Yetki ve sorumluluğun vekile ait olması ve vekilin bu göreve ilişkin ilave mesai harcayacak olması hususları; vekalet müessesinin bazı şartlara bağlanmasını, vekile ilave ödeme yapılmasını ve bu ödemelerin de yine bazı şartlara bağlanmasını gerekli kılmıştır.

Vekalet görevine ilişkin temel esaslar 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda düzenlenmiş olup, Kanunda vekalet müessesesinin kadro esası çerçevesinde oluşturulduğu söylenebilir. Getirilen hükümlerin kadronun boş olması ya da dolu olmakla birlikte görevli personelin belirli nedenlerle görevinin başında olmaması durumlarına göre farklılaştığı görülmektedir.

Yazımızda vekalet görevine ilişkin mevzuat hükümleri, belediyeleri ilgilendiren yönleriyle değerlendirilmiştir.

2- Vekaleten Görevlendirilecek Personelde Aranacak Şartlar

657 sayılı Kanun’da vekaleten görevlendirilecek memurlarda aranacak şartlara ilişkin bir düzenleme yapılmamıştır. 175’inci maddede; “kurum içinden veya diğer kurumlardan vekalet edenlere vekalet aylığı ödenebilmesi için, vekilin asilde aranan şartları taşıması zorunludur.” denilmek suretiyle vekilin asilde aranan şartları taşıması zorunluluğundan bahsedildiği ancak bu zorunluluğun vekaleten atanabilmek için değil, vekalet aylığı alabilmek için getirildiği görülmektedir.

Vekalet görevine ilişkin olarak ilgili personelin taşıması gerek şartlar Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca 99 seri no.lu Devlet Memurları Genel Tebliğinde açıklanmıştır.

Anılan Tebliğde;

“1) Bir görevin vekaleten yürütülmesi halinde görevin gerekleri ve nitelikleri değişmeyeceğinden bu görevi vekaleten yürütecek olanların asil memurda aranan şartlara sahip olmaları gerekmektedir. Bu sebeple;

a) 1-4 üncü dereceli kadrolara vekalet edeceklerin 657 sayılı Kanunun 68 inci maddesinde belirtilen şartları haiz olmaları,

b) 5-15 inci dereceli kadrolara vekalet ettirileceklerin öğrenim durumları itibariyle tesbit olunan yükselinebilecek dereceyi aşmamak kaydıyla vekalet ettirilecekleri kadronun derecesinin, kazanılmış hak aylık derecesinin üç üst derecesinden fazla olmaması,

2) Asilde aranan şartlara sahip vekil memur bulunamadığı takdirde, hizmetin aksamadan yürütülebilmesi bakımından herhangi bir şekilde boşalmış veya boş bulunan bir görevin öncelikle varsa yardımcıları yoksa asilde aranan şartlara en yakın personel tarafından tedviren gördürülmesi mümkün görülmektedir.

3) 657 sayılı Kanunun vekalet ücreti ödenmesine ilişkin 175 inci maddesine göre, tedvir dolayısıyla herhangi bir ödeme yapılması mümkün bulunmamaktadır.”

açıklamalarına yer verildiği görülmektedir.

Kanunda açıkça düzenlenmese de Tebliğ açıklamalarından anlaşılacağı üzere, vekilin asilde aranan şartları taşıması gerektiği kuralı, sadece vekalet aylığı ödenebilmesi açısından değil, vekaleten görevlendirmenin yapılabilmesi açısından da geçerlidir. Buna göre, örneğin belediyelerde müdürlük kadrolarına vekaleten atamada ilgilinin;

  • hem vekalet edilecek kadro derecesi ile bulunduğu kadro derecesi kıyaslanarak 657 sayılı Kanun’da üst derecelere atanabilme şartlarını yerine getiriyor olması (45’inci maddenin 2’inci fıkrasında ve 68’inci maddenin (B) bendinde belirtilen şartlar),
  • hem de sınav şartı hariç ilgili kadro unvanı için Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Personelinin Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Yönetmelik’te belirlenen şartları taşıyor olması,

gerekmektedir.

Vekaleten atama şartlarına ilişkin dikkat edilmesi gereken bir diğer husus; şartları taşımayan personelin vekaleten görevlendirilmesinin, şartları taşıyan personel bulunmadığı durumda yapılabileceğidir. Asilde aranan şartları taşıyan personel bulunmadığı durumda; vekalet öncelikle varsa vekaleten yürütülecek görevin yardımcılığı pozisyonunda bulunan personele verilecek, yardımcılık görevi yoksa asilde aranan şartlara en yakın nitelikteki personel vekil tayin edilecektir. Asilde aranan şartları taşıyan personel bulunduğu halde, vekalet görevinin şartları taşımayan memurlara verilmesi durumunda, ilgilinin işleyeceği kusurların sonuçlarından, örneğin kamu zararlarından, onayda dahli bulunanlar sorumlu tutulabilecektir.

3- Vekalet Edilecek Kadronun Boş ve Dolu Olması Durumları

657 sayılı Kanun’un 86’ıncı maddesinde hem dolu kadroya hem de boş kadroya vekaleten atama durumları düzenlenmiştir. Maddenin ilk hali, dolu kadrolara vekalette vekalet aylığı ödeneceği, maddede sayılan istisnalar hariç boş kadrolara vekalette vekalet aylığı ödenmeyeceği şeklindeydi. Ancak, Anayasa Mahkemesinin 5/7/2012 tarihli ve E. 2012/11, K. 2012/104 sayılı kararıyla bu duruma son verilmiş, boş kadroya vekalet eden memurlara da vekalet aylığı ödenmesinin yolu açılmıştır.

Konuya ilişkin madde hükümlerini, ilgili Anayasa Mahkemesi Kararını da ilişkilendirerek süreç halinde anlatalım.

86’ncı maddenin 2’nci fıkrasında bir görevin memurlar eliyle vekaleten yürütülmesi halinde aylıksız vekalet esas olduğu; 6’ncı fıkrasında ise maddede sayılan haller dışında, boş kadrolara ait görevlerin lüzum görüldüğü takdirde memurlara ücretsiz olarak vekaleten gördürülebileceği düzenlenmiştir. Buna göre esas olan vekalet aylığı ödenmemesidir. Ancak bu kuralın istisnaları maddede düzenlenmiştir.

Maddenin 1’inci fıkrasında dolu kadroda geçici boşluk durumları sayılarak bu durumlarda kurum içinden, dışından ya da açıktan vekil atanabileceği; 4’üncü fıkrasında ise (Kanun’un ilk halinde) birinci fıkrada sayılan ayrılmalar dolayısıyla atanan vekil memurlara vekâlet görevinin 3 aydan fazla devam eden süresi için vekalet aylığı ödenebileceği ödeneceği düzenlenmiştir. Hükmün bu haliyle geçici boşalmalardan kaynaklanan vekaletlerde (1’inci fıkrada sayılan hallerde) vekalet aylığı ödemesi yapılacağı düzenlendiğinden, boş kadrolara vekalette vekalet aylığı ödemesi yapılamamaktaydı.

Ancak Anayasa Mahkemesi, bu durumu Anayasa’ya aykırı bularak esas ve karar numarasına yukarıda yer verilen Kararıyla, 4’üncü fıkrada yer alan “birinci fıkrada sayılan” ibaresini iptal etmiş ve hükümden çıkarmıştır.

Böylelikle hükmün son hali; “Aynı kurumdan ayrılmalar dolayısıyla atanan vekil memurlara vekalet görevinin 3 aydan fazla devam eden süresi için…” şeklini almıştır. Bu ifade kadrolardaki sürekli boşalmaları da kapsadığından, boş kadroya vekaleten atamada vekalet aylığı ödenmesinin yolu açılmıştır.

Başa dönecek olursak; 86’ncı maddenin 2’nci fıkrasında bir görevin memurlar eliyle vekaleten yürütülmesi halinde aylıksız vekaletin esas olduğu; 6’ncı fıkrasında ise maddede sayılan haller dışında, boş kadrolara ait görevlerin lüzum görüldüğü takdirde memurlara ücretsiz olarak vekaleten gördürülebileceği düzenlenmiş olsa da; kadrolardaki geçici ya da sürekli boşalmalarda yapılacak vekil atamaları istisna kapsamına alındığından, bu vekalet görevlendirmelerinde vekalet aylığı ödenecektir.

4- Vekalet Görevini Yürüten Memurlara Yapılacak Ödemeler

4.1. Vekalet Aylığı

Süre yönünden;

  • Kurum içinden vekaleten atananlara vekalet görevinin 3 aydan fazla devam eden süresi için (eğer vekalet veznedarlık görevine ise göreve başlanılan tarihten itibaren),
  • kurum dışından veya açıktan atanan vekillere ise göreve başladıkları tarihten itibaren, vekalet aylığı ödenir.
  • Mali, nakdi ve ayni sorumluluğu bulunan saymanlık kadrolarının boşalması halinde bu kadrolara vekalette, vekalet görevine başlanılan tarihten itibaren vekalet aylığı ödenir.

Tutar yönünden ise; vekalet aylığı

  • kurum içi ve dışından atanan memurlara vekalet edilen görevin kadro derecesinin birinci kademesinin (gösterge + ek gösterge) üçte biri,
  • açıktan vekil atananlara ise üçte ikisi, şeklinde ödenir. Açıktan vekil olarak atananlar, 657 sayılı Kanunla memurlara tanınan sosyal haklardan da yararlanırlar ve bunlara ödenecek vekalet aylığının hesabına memuriyet taban aylığı da dahil edilir.
  • Bulundukları yerden başka bir yerdeki bir göreve vekalet suretiyle atananlara ise vekalet aylığı değil, Harcırah Kanununun geçici görevle başka yere gönderilenlere ilişkin hükümleri doğrultusunda ödeme yapılır.

4.2. Zam ve Tazminatlar

05/05/2006 tarihli ve 26159 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2006/10344 sayılı “Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin Karar”ın “Vekalet” başlıklı 9 uncu maddesinde; bir göreve kurum içinden veya diğer kurumlardan vekalet ettirilenlere, vekalet ettikleri kadro veya görevler için bu Karar uyarınca öngörülen zam ve tazminatların toplam net tutarının, asli kadro veya görevleri karşılığında fiilen aldıkları zam ve tazminatların toplam net tutarından fazla olması halinde, aradaki farkın ; 657 sayılı Kanunun 175 inci maddesindeki oranlar dikkate alınmaksızın, vekalet görevine başlanıldığı tarihten itibaren ve vekalet görevinin fiilen yapıldığı sürece ödeneceği düzenlenmiştir.

Ancak bu fark ödemesinin yapılabilmesi için;

  • vekaletin 657 sayılı Kanunun 86 ncı maddesine binaen yapılması ve bu hususun onayda belirtilmiş olması,
  • vekaletin, Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek karar ile atama yapılması gereken kadro veya görevler için ilgili Bakan, diğer kadro veya görevler için asili atamaya yetkili amir tarafından verilmesi,
  • Vekillerin, genel ve ilgili özel mevzuatı uyarınca asaleten atanmada aranan tüm şartları (asaleten atanmada sınav şartı aranılan kadro veya görevler için bu sınavlara girebilme hakkının elde edilmiş olması dahil) bir arada taşımaları,

şartları getirilmiştir.

Yukarıda yer verilen şartları bir arada taşımayanlara ya da dolu kadroya vekalet edenlere zam ve tazminat farkı ödemesi yapılmayacaktır.

Ayrıca vekaletleri esnasında yıllık izin, mazeret izni, hastalık izni, vekalet görevine ilişkin olmayan geçici görev, görevden uzaklaştırma, tutuklanma, gözaltına alınma, hizmetiçi eğitim, kurs, seminer ve benzeri nedenlerle vekalet görevine ara verenlere, ara verdikleri günler için zam ve tazminat farkı ödemesi yapılmayacaktır.

Zam ve tazminat ödenmesi öngörülen kadro veya görevlere vekalet eden her statüdeki sözleşmeli personele, vekaletten kaynaklı zam ve tazminat ödemesi yapılmayacaktır.

5- Sonuç

Yazımızda memuriyette vekaleten görevlendirilme müessesesi işlenmiştir.

Buna göre; vekaleten atanacak memurda aranacak şartlara değinilerek, vekilde de asilde bulunması gereken şartların aranacağı, bu niteliklerin var olmasının sadece vekalet aylığı ödenebilmesi için değil, vekaleten görevlendirme açısından da geçerlilik kuralı olduğu belirtilmiştir.

Ayrıca, boş ve dolu kadroya vekalet; kurum içinden, kurum dışından ve açıktan vekil atama ve vekalet aylıkları ile ek ödemeler ele alınmıştır.

Malimevzuat.com