|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporları, belediyenin öz gelir kalemlerinde tahsilat oranlarının düşük olduğunu ortaya koymuştur. Bazı kalemlerde hiç tahsilat yapılmadığı, diğerlerinde ise tahsilat oranlarının %100’ün altında kaldığı belirlenmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’na göre, belediye başkanı gelir ve alacakların takibi ve tahsilinden sorumlu tutulmaktadır. Ayrıca, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu, muhasebe hizmetlerinin gelirlerin tahsilatı ve diğer mali işlemlerle ilgili kayıtlarının tutulmasını zorunlu kılmaktadır.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, amme alacaklarının ödenmesi için belirli süreler öngörmekte ve bu süreler içinde ödeme yapılmadığında borçluya ödeme emri tebliğ edilmesini gerektirmektedir. Ancak, belediyenin gelir kalemleri arasında tahsilat oranlarının oldukça düşük olduğu gözlemlenmiştir. Örneğin, arsa vergisi tahsilat oranı %8,82 gibi çok düşük seviyelerde kalmıştır. Belediyenin tahsilat oranlarının artırılması için, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda gerekli önlemlerin alınması ve gelir kalemlerinin takibinin titizlikle yapılması önem arz etmektedir. Bu bağlamda, 2024 yılı işlemlerinin etkili bir şekilde yönetilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Belediyenin Gelir Tahsilat Oranlarının Düşük Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin 2024 yılı öz gelir kalemlerinin bazılarında hiç tahsilat yapılmadığı, bazılarında ise tahsilat oranlarının düşük düzeyde kaldığı tespit edilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesinin (f) bendinde, Belediye Başkanı belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmekle görevli ve yetkili kılınmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 61’inci maddesinin birinci fıkrasında, muhasebe hizmetinin; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemi olduğu, aynı maddenin ikinci fıkrasında muhasebe yetkilisinin, bu hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un 60’ıncı maddesinin (e) bendinde de, ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmıştır.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un, “Ödeme zamanı ve önce ödeme” başlıklı 37’nci maddesinde; amme alacaklarının hususi kanunlarında belli edilen zamanlarda ödeneceği, hususi kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacaklarının ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödeneceği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Ödeme emri” başlıklı 55’inci maddesinin birinci fıkrasında; amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, 7 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları lüzumu bir ödeme emri ile tebliğ olunacağı hükmü yer almaktadır. Belirtilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; amme alacaklarına ilişkin olarak amme borçlusuna bir ihbarname düzenlenmeli ve tebliğ edildikten sonra 1 ay içinde ödeme yapılması istenmelidir. Buna rağmen ödeme yapılmazsa borçluya, 7 gün içinde borçlarını ödemesi veya mal bildiriminde bulunması için bir ödeme emri düzenlenerek tebliğ edilmelidir. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında olmayan gelirlerin ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takip ve tahsil edilmesi gerekmektedir.
Belediyenin 2024 yılı öz gelir kalemlerinin tahsilat tahakkuk oranlarının incelenmesinde aşağıdaki tabloda detayı görülen gelir kalemlerinden; bazı kalemlerde tahsilatların tahakkuklara oranının %100’ün altında olduğu, bazı kalemlerde tahakkuk yapıldığı halde hiç tahsilat yapılmadığı, bazı kalemlerde ise (Örneğin arsa vergisinde %8,82) çok düşük oranlarda tahsilat yapıldığı görülmüştür.
Aşağıdaki tabloda 2024 yılı öz gelir kalemlerinin tahsilat tahakkuk oranları yer almıştır:
Tablo 8: Öz Gelir Kalemlerinin Tahsilat Tahakkuk Oranları
| Hesap Adı | Tahakkuk (TL) | Tahsilat (TL) | Tahsilatın Tahakkuka Oranı (%) |
| Bina Vergisi | 79.427,70 | 52.863,79 | 66,56 |
| Arsa Vergisi | 1.126.869,23 | 99.395,01 | 8,82 |
| Arazi Vergisi | 21.979,00 | 9.029,56 | 41,08 |
| Mülkiyet Üzerinden Alınan Vergiler | 7.418,80 | 7.418,80 | 100,00 |
| Konutlara Ait Elektrik ve Havagazı Tüketim Vergisi | 495.642,05 | 495.642,05 | 100,00 |
| Yangın Sigortası Vergisi | 9.055,43 | 9.055,43 | 100,00 |
| İlan ve Reklam Vergisi | 6.700,00 | 6.700,00 | 100,00 |
| Konutlara Ait Çevre Temizlik Vergisi | 81.259,08 | 59.840,19 | 73,64 |
| İşyeri ve Diğer Şekillerde Kullanılan Binalara Ait Çevre Temizlik Vergisi | 116.275,00 | 61.007,56 | 52,47 |
| Harçlar | 15.186,00 | 15.186,00 | 100,00 |
| İşgal Harcı | 77,00 | 77,00 | 100,00 |
| Ölçü ve Tartı Aletleri Muayene Harcı | 40,00 | 40,00 | 100,00 |
| Konutlara Ait Bina İnşaat Harcı | 15.186,00 | 0,00 | 0,00 |
| Plan ve Proje Tasdik Harcı | 6.080,00 | 3.040,00 | 50,00 |
| Zemin Açma ve Toprak Hafriyatı Harcı | 6.000,00 | 3.000,00 | 50,00 |
| Diğer Harçlar | 232.121,52 | 232.121,52 | 100,00 |
Kamu İdaresinin cevabında tespit edilen konu hakkında gerekli çalışmanın hassasiyetle yapılacağı ifade edilmiş ise de söz konusu açıklamaların 2024 yılı işlemlerine bir etkisi bulunmamaktadır.
Belediyenin tahsilat oranları düşük olan gelir kalemlerinin tahsil ve takibi hususunda gerekli özenin gösterilmesi ve yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda hareket edilmesi gerekmektedir.