Belediyenin Hizmet Alımı Kapsamında Şirketinden Yaptığı İşçi Alımlarında Mevzuata Uyulmaması (Sayıştay)

BULGU: Belediyenin Hizmet Alımı Kapsamında Şirketinden Yaptığı İşçi Alımlarında Mevzuata Uyulmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

Belediyenin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında Belediye Şirketinden yaptığı işçi alımlarının arttığı ve mevzuatın belirlediği sınırın aşıldığı görülmüştür.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin geçici 24’üncü maddesiyle personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından 04.12.2017 tarihi itibarıyla çalıştırılmakta olanlardan şartları taşıyanların var olan veya yeni kurulacak belediye şirketine geçişlerinin yapılacağı hükmü gereği Belediye Şirketinde işe başlatılan işçiler olmuştur. Mezkur Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 20’nci maddesiyle de il özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirkete gördürebileceği ifade edilmiştir.

Yukarıdaki hükmün uygulanmasına yönelik aynı maddenin üçüncü fıkrasına dayanılarak çıkarılan İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında İdarelerin, şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298’inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamayacağı, yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar idare şirketlerine yeni personel alımı yapılamayacağı ifade edilmiştir.

İkinci fıkrasında ise, doğrudan hizmet alım sözleşmesi kapsamında çalışan işçi sayısının, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 24’üncü maddesine göre işçi statüsünde geçişe esas sözleşme kapsamında o iş için öngörülen işçi sayısını aşamayacağı, ancak birinci fıkradaki oranın altında kalan idarelerin şirketleri; bu oranın aşılmaması kaydıyla, işten ayrılanların yerine ve iş artışının zorunlu olduğu durumlarda idarenin talebi üzerine yeni işçi alımı yapabileceği, idarelerin, belirlenen oranın aşılmaması kaydıyla personel çalıştırılmasına dayalı yeni hizmetlerini şirketlerine gördürebileceği ve bu amaçla şirketler tarafından yeni işçi alımı yapılabileceği belirtilmiştir.

İkinci fıkrada belirtilen hükümlerden anlaşılacağı üzere Belediyenin şirketinden alacağı işçi sayısının Kararname’nin geçici 24’üncü maddesi kapsamında o iş için öngörülen işçi sayısını aşmaması gerekmektedir. Ta ki işten ayrılanların yerine veya iş artışının zorunlu olduğu durumlarda idarenin talebi üzerine yüzde 40 olan personel gideri oranını aşmamak üzere yeni işçi alımı yapılabilecektir.

Yapılan incelemede işçilerin Belediye Şirketinde işe başlama süreci olan 2018 yılında Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğüne öngörülen işçi sayısı 0 iken 2024 yılında bu sayı 39 olmuştur. Sosyal Destek Hizmetleri Müdürlüğüne öngörülen işçi sayısı 2018 yılında 0 iken, 2024 yılında 61 olmuştur. Bir başka örnek Destek hizmetleri Müdürlüğüne 2018 yılında öngörülen işçi sayısı 7 iken, 2024 yılında bu sayı 63 olmuştur. Sonuç itibarıyla geçici 24’üncü madde kapsamında işçi statüsüne geçirilen işçi sayısı toplam 185 iken 2024 yılı sonu itibarıyla bu sayının 413 olduğu görülmüştür. 2018 yılında belediyedeki toplam müdürlük sayısı 21 iken, 2024 yılında bu sayı 24 olmuştur. İlbank verilerine göre 2018 yılında Belediyenin hizmet götüreceği Bilecik ilinin nüfusu 66.652 iken, 2024 yılında 70.562 olmuştur. Belediye hizmetlerinin götürüldüğü alan 2018 yılında 78.605.294,52 m2 iken 2024 yılında da aynıdır. 2024 yılındaki birçok veri 2018 yılının verileriyle nerdeyse aynı iken, 2018 yılı sonrasında yeni hizmetlerle işe yeni başlatılan işçi sayısı arasında orantısızlık bulunmaktadır.

Belediyede şirket personeli çalıştırılırken esas alınacak unsur %40 oranı değil, işten ayrılanın veya iş artışının (yeni hizmetlerin) varlığıdır. Bu durumların varlığı halinde yeni işçi alımı için %40 olarak belirlenen oranın aşılıp aşılmadığı kontrol edilmelidir. Kaldı ki 31.12.2024 tarihi itibarıyla Belediyenin şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri brüt 446.274.216,76 TL, mevzuata uygun olarak hesaplanan oran %42,72 olmuştur. Belediyenin personel giderinin toplam gelire oranı ise %63,88 olmuştur. Başka bir ifade ile Belediyenin elde ettiği gelirin yaklaşık %64’ü personel giderine harcanmaktadır.

Kamu İdaresi cevabında, belediyenin toplam personel giderlerinin, bütçe gelirlerine oranının ilgili müdürlük tarafından düzenli olarak hesaplandığı, 2024 mali yılı sonu itibari ile personel giderlerinin %40 oranını aştığının görüldüğü, yıl içindeki hesaplamalarda da yıl sonunda bu oranın aşılacağının tahmin edildiği, toplam personel giderlerindeki bu artışın her ne kadar maaşlara yapılan artışlarla ilgili olsa da genel olarak fazla istihdamdan kaynaklandığı, bu oranın %40’ın altına düşünceye kadar yeni personel alınmayacağı, konu ile ilgili gerekli hassasiyetin gösterileceği ifade edilerek bulguya iştirak edilmiştir.

Sonuç olarak, yukarıdaki mevzuat hükümleri gereği Belediye Şirketi marifetiyle yapılan işçi alımlarının işten bir şekilde ayrılmaları ve işlerde artış olması durumu gözetilerek, %40 oranı da aşılmadan yapılması gerekmektedir.