Belediyenin Ortağı Olduğu Şirketteki Kayıtlı Sermaye Tutarı ile Bilançodaki Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı Tutarının Uyuşmaması (Sayıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Belediyenin ortak olduğu şirketteki kayıtlı sermaye tutarı ile mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermaye hesapları arasında bir uyumsuzluk tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında yapılan incelemelerde, 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nın 50.000 TL alacak bakiye verdiği, buna karşın şirketin mali tablolarında ödenmiş sermaye tutarının 437.415 TL olarak belirlendiği görülmüştür. Bu durum, ilgili mevzuat hükümleriyle çelişmektedir.

Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, mal ve hizmet üreten kuruluşlara yapılan sermaye yatırımlarının, bu kuruluşların öz kaynak hesaplarıyla uyumlu olması gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, enflasyon düzeltmesi uygulamaları sonucunda ortaya çıkan farkların da doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, belediyenin şirket tarafından gerçekleştirilen enflasyon düzeltmesini mevzuata uygun bir şekilde kayıtlarına alması ve hesapların birbirleriyle uyumlu hale getirilmesi önem arz etmektedir.

Sonuç olarak, belediyenin, enflasyon düzeltmesi işlemlerini ve sermaye hareketlerini ilgili mevzuat çerçevesinde düzenleyerek, hesaplar arasındaki tutarsızlıkları gidermesi gerekmektedir. Bu, mali şeffaflık ve hesap verebilirlik açısından kritik bir adım olacaktır.

BULGU: Belediyenin Ortağı Olduğu Şirketteki Kayıtlı Sermaye Tutarı ile Bilançodaki Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı Tutarının Uyuşmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

Belediyenin ortağı olduğu şirketteki kayıtlı sermaye tutarı ile 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabındaki tutarın uyuşmadığı görülmüştür.

27.12.2014 tarih ve Mükerrer 29218 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 241 Mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabına ilişkin “Hesabın Niteliği” başlıklı 181’inci maddesinde;

“(1) Bu hesap, mal ve hizmet üreten kuruluşlara nakden veya ayni olarak verilen sermaye tutarları ve bu sermaye tutarlarının işletilmesinden doğan kar ve zararlar, bütçeye iade olunan sermayelerin izlenmesi için kullanılır.“,

“Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 182’inci maddesinde ise:

“a) Mal ve hizmet üreten kuruluşlara gerek nominal sermaye ve gerekse ayni sermaye transferi şeklindeki iştirakler gerçeğe uygun değerleri ile bu hesaba kaydedilir. Sermayesine iştirak edilen mal ve hizmet üreten kuruluşlara nakdi veya ayni sermaye şeklindeki katılımlardan bu hesapta kayıtlı tutarların ilgili mal ve hizmet üreten kuruluşların öz kaynak hesaplarında karşılık olarak yer alan tutarlarla eşit olması gerekir. Sermaye iştiraklerinin enflasyon düzeltmesi işlemine tabi tutulması sonucunda ortaya çıkan artış ilgili mal ve hizmet üreten kuruluşların kayıtlarına uygun olarak bu hesaba kaydedilir. Değer artışlarının birbirine uygun şekilde kurum hesaplarına yansıtılmasında ilgili mal ve hizmet üreten kuruluşların enflasyon düzeltmesi işlemi sonucu ortaya çıkan yeni değerler esas alınır. Mal ve hizmet üreten kuruluşlarca yapılan enflasyon düzeltmesi işlemlerine ilişkin belgeler kuruma gönderilir. Muhasebe birimi sermaye hareketlerine ilişkin bu belgeleri esas alarak muhasebeleştirme işlemlerini yapar. Enflasyon düzeltmesi ve sermaye hareketlerine ilişkin belgelerin birer kopyası muhasebeleştirme belgesine eklenir.

b) Bu hesaba kayıt yapılmasını gerektiren her bir işlemin belgesi en geç bir ay içinde muhasebe birimine intikal ettirilir. Söz konusu işlemlerden bütçe gelir ve gider hesaplarını ilgilendirenlere ilişkin kayıtların mahsup dönemi sonuna kadar, ilgili hesaplara kaydedilmek suretiyle yapılması zorunludur.” Hükümleri yer almaktadır.

213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrası ve geçici 33’üncü maddesi uyarınca, 2023 hesap dönemi sonunda enflasyon düzeltmesi uygulamasına geçilmiş, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde uygulanacak enflasyon düzeltmesinin usul ve esasları Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No:85) ile belirlenmiştir. Tebliğin “Enflasyon düzeltmesi işlemleri” başlıklı 5’inci maddesinin beşinci fıkrasında;

“Mali kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı ile mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabının enflasyon düzeltmesi işlemleri, ilgili kuruluşların enflasyon düzeltmesi işlemleri esas alınarak yapılır. Bu kuruluşlarca yapılan enflasyon düzeltmesi işlemlerine ilişkin belgeler, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri için Bakanlığa; kapsama dahil diğer kamu idareleri için ilgili kamu idaresine gönderilir. İlgili kamu idaresinin muhasebe birimi sermaye hareketlerine ilişkin bu belgeleri esas alarak muhasebeleştirme işlemlerini yapar. Enflasyon düzeltmesi ve sermaye hareketlerine ilişkin kuruluştan alınan belgelerin bir nüshası muhasebeleştirme belgesine eklenir.“,

Onüçüncü fıkrasında;

“Enflasyon düzeltmesi sonucu ortaya çıkan farkların muhasebeleştirilmesinde ilgili hesapların yardımcı hesapları esas alınır. 240, 241, 242 ve 248 kodlu hesapların enflasyon farkları ise sermaye yatırılan kuruluşların nominal sermayesinin izlendiği yardımcı hesapların dışında bu hesapların detayındaki “98-Enflasyon Farkları” yardımcı hesabında izlenir.” Hususları düzenlenmiştir.

Bu açıklamalara göre sermayesine sahip olunan Şirketin özkaynaklarında yer alan ödenmiş sermaye tutarı ile Belediyenin 241 hesap bakiyesinin karşılıklı eşit olması gerekmektedir.

Yapılan incelemelerde; 241 Mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı 2024 yıl sonu itibarıyla 50.000 TL alacak bakiye vermiş, bununla birlikte enflasyon düzeltmesi sonucu Şirket mali tablolarında ödenmiş sermaye 437.415 TL olarak yer almıştır.

Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa katıldığını ve Belediyenin şirket tarafından yapılan enflasyon düzeltmesini, mevzuat hükümlerine uygun olarak muhasebe kayıtlarına alması ve tutarların birbiriyle uyumlu olmasının sağlanacacağını ifade etmiştir.

Sonuç olarak, Belediyenin şirket tarafından yapılan enflasyon düzeltmesini, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine uygun olarak muhasebe kayıtlarına alması ve tutarların birbiriyle uyumlu olmasının sağlanması gerekmektedir.