|
ÖZET: Belediye, kendi şirketi olan Alaiye Su Hazır Beton Enerji Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile bir protokol imzalayarak hammadde tedarik etmiş ve bu şirketten hazır beton alımı gerçekleştirmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre, belediyeler ve bunların sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketler, mal ve hizmet alımları ile yapım işlerini bu kanun hükümlerine uygun olarak yürütmek zorundadır. Ancak, belirli istisnalar çerçevesinde, bazı alımlar bu kanunun kapsamı dışında kalabilmektedir.
Protokolün içeriğinde, belediyenin hammadde temin edeceği ve bu hammaddelerin şirketin tesislerinde işlenerek beton üretileceği belirtilmiştir. Belediye, gerekli hammaddeleri sağlarken, işçilik ve diğer giderlerin şirket tarafından karşılanacağı ifade edilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda, belediye ve şirketin ayrı tüzel kişiliklere sahip olduğu ve her iki tarafın da Kamu İhale Kanunu’na tabi olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, belediye ile şirket arasında yapılan bu protokol, ihalesiz mal alımına olanak tanımamaktadır. Kamu İdaresi, gelecekteki işlemlerin Kamu İhale Kanunu hükümleri doğrultusunda gerçekleştirileceğini bildirmiştir. Bu durum, belediyenin ve şirketin alımlarını yasal çerçevede yürütme zorunluluğunu ortaya koymaktadır. |
BULGU: Belediyenin Şirketine Protokol ile Hammadde Tedarik Etmesi ve Karşılığında İhalesiz Mal Alımı Gerçekleştirmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediyenin kendi şirketi olan Alaiye Su Hazır Beton Enerji Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinden protokol yaparak şirkete hammadde temin ettiği ve şirketten hazır beton aldığı tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkranın (a) bendinde; belediyeler ile bunlara bağlı; döner sermayeli kuruluşlar, birlikler, tüzel kişiler ile aynı fıkranın (d) bendinde; (a) bendinde belirtilen belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketlerin, idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde; 2’nci maddenin birinci fıkrasının (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli ikitrilyon üçyüzmilyar Türk Lirasını (2024 için Doksanbeşmilyonbeşyüzsekizbindokuzyüzyetmişbir Türk Lirası) aşmayan mal veya hizmet alımlarının ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanun’a tâbi olmadığı belirtilmiş,
Aynı Kanun’un “İhaleye katılamayacak olanlar” başlıklı 11’inci maddesinin üçüncü fıkrasında ise; ihaleyi yapan idare bünyesinde bulunan veya idare ile ilgili her ne amaçla kurulmuş olursa olsun vakıf, dernek, birlik, sandık gibi kuruluşlar ile bu kuruluşların ortak oldukları şirketlerin bu idarelerin ihalelerine katılamayacağı açıklanmıştır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Tüzel kişilik ve ehliyet” başlıklı 125’inci maddesinde; ticaret şirketlerinin tüzel kişiliğe haiz olduğu belirtilmiştir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “4734 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinin (g) bendi” başlıklı 4.3’üncü maddesinde; istisna kapsamında yapılacak alımlara ilişkin açıklamalara yer verilmiş, “İdarenin ortağı olduğu şirketler” başlıklı 17.7.1’inci maddesinin 17.7.1.1.4’üncü alt maddesinde ise; 4734 sayılı Kanun’un 4964 sayılı Kanunla değişik 11’inci maddesinin (c), (d), (e), (f) bentlerinde belirtilen haller dışında, idarelerin kurdukları veya ortak oldukları şirketler o idarelerin ihalelerine katılabileceği ancak, bu durumda, idarelerin ihale konusu işin niteliğini dikkate alarak ihaleyi kısmi teklife açmak, yeterlik kriterlerini ihaleye katılımı artıracak şekilde belirlemek ve rekabeti artırıcı düzenlemeler yapmak zorunda oldukları belirtilmiştir.
Söz konusu mevzuat hükümlerinden; Belediyelerin ve Belediyelerin sermayesinin yarısından fazlasın sahip oldukları şirketlerin Kamu İhale Kanunu’na tabi oldukları, Belediye şirketlerinin, Kanun ve diğer düzenlemelere uygun olmak koşulu ile Kanun’un 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında alım yapabilecekleri, Belediye tarafından yapılacak alımlara, belediye şirketlerinin Kanun’un 11’inci maddesinin (c), (d), (e), (f) bentlerinde belirtilen haller dışında belediye ihalelerine katılmasında engel bulunmadığı anlaşılmıştır.
Yapılan incelemede Belediye ve şirket hisselerinin tamamı Belediyeye ait olan Alaiye Su Hazır Beton Enerji Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile protokol düzenlendiği,
Söz konusu protokolün “Amaç” başlıklı 2’nci maddesinde; Şirkete ait olan hazır beton tesisinde Belediyeye ait işlerin yapımında kullanılan beton sınıflarının bilabedel üretilmesi olduğu,
Aynı protokolün “Protokol İş Tanımlaması” başlıklı 4’üncü maddesinde; Belediye işlerinde kullanılmak üzere hazır beton ihtiyacı bulunmakta olduğu, her türlü hammaddenin (agrega, su, dökme çimento ve kimyasal katkı) Belediye tarafından karşılanarak üretiminin Şirkete ait hazır beton tesisinde yapılması işi olduğu, söz konusu iş için gerekli işçilik ve diğer giderlerin Şirkete ait olacağı belirtilmiştir.
Söz konusu Protokol kapsamında belediye tarafından betonham maddeleri temin edilecek şirkete aktarılmış ve Şirket tarafından hammaddeler kullanılarak Belediyeye beton teslimi gerçekleştirilmiştir.
Kamu İdaresi, sonraki dönemlerde Kamu İhale Kanunu hükümleri doğrultusunda işlem yapılacağını bildirmiştir.
Sonuç olarak, Belediye ile Şirketin ayrı tüzel kişilikleri sahip oldukları Belediyenin ve Şirketin Kamu İhale Kanun’a tabi oldukları ve yapacakları alımların bu kanun hükümlerine göre yapmaları gerekmekte olup Protokol hükümleri doğrultusunda malların karşılıklı olarak ihalesiz devir ve teslim imkanı bulunmamaktadır.