|
ÖZET: Belediyenin genel hizmet alanlarının işgali ve bu duruma karşı yeterli yaptırımların uygulanmaması, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Yol, kaldırım gibi alanların işgali, belediyenin denetim eksiklikleri nedeniyle devam etmekte ve bu işgallerden sorumlu kişi ve işletmelerden ecrimisil alınmamaktadır. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 52. maddesi, geçici işgallerin belirli şartlar altında harca tabi olduğunu belirtmektedir. Ancak, uzun süreli işgallerin bu kapsamda değerlendirilmemesi gerektiği vurgulanmaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, taşınmazların izinsiz işgali durumunda uygulanacak yaptırımları düzenlemektedir. İlgili mevzuat, işgal edilen taşınmazların tahliyesi ve ecrimisil alınmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak, mevcut durumda, belediyenin sorumluluğundaki alanlarda işgallerin denetimi yetersiz kalmakta ve bu durum halkın kullanımını kısıtlamaktadır. Kamu idaresi, işgallerin sonlandırılması ve gerekli idari yaptırımların uygulanması gerektiğini kabul etmekte, ancak bu konuda yeterli adımlar atmamaktadır. Dolayısıyla, halkın kullanımına açık olan alanların korunması ve işgallerin önlenmesi amacıyla mevzuata uygun işlemlerin ivedilikle gerçekleştirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Belediyenin Tasarrufunda Bulunan Genel Hizmetlere Ayrılmış Alanların Bir Kısmının İşgal Edilmesi ve Gerekli Yaptırımların Uygulanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin tasarrufunda bulunan yol, kaldırım gibi genel hizmetlere ayrılmış alanların işgal edildiği ve bu işgallere karşı Belediyenin yeterli denetimi ve yaptırımı uygulamadığı, işgalden dolayı sorumlu kişi ve işletmelerden ecrimisil alınmadığı görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 52’nci maddesine göre, belediye sınırları içinde bulunan ve maddede sayılan yerlerden herhangi birinin satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesi işgal harcına tabidir. Kanun’da işgal harcı alınması için işgalin geçici olması gerektiği vurgulanmıştır. İşgaliye uygulaması, sınırları çok belirli, ancak belli şartlarda başvurulan ve geçici işgallerde uygulanan bir usuldür. İşgaliyede esas olan işgaliye durumunun geçici olması, kiralamada olduğu gibi uzun vadeli kullanıma dönüşmemesidir. Bu nedenle geçici bir süre için işgal konusu olmayan, belediye tasarrufundaki yol, park, yeşil alan, otopark gibi alanların uzun süre kullandırılması işgal harcının konusuna girmemektedir.
Öte yandan 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15’inci maddesinde 2886 sayılı Kanun’un 75’inci maddesine atıf yapılarak bu hükümlerin belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı ifade edilmiştir.
Taşınmazların idarenin izni olmaksızın işgalli kullanılması durumunda uygulanacak yaptırımlar, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Ecrimisil ve Tahliye” başlıklı 75’inci maddesinde düzenlenmiş olup, buna göre idarenin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malların gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden ecrimisil alınması gerekmektedir. Aynı maddede ecrimisil talep edilebilmesi için, idarenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olmasının gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmadığı, işgal edilen taşınmaz malın idarenin talebi üzerine bulunduğu yer mülki amiri tarafından tahliye ettirilerek idareye teslim edileceği hüküm altına alınmıştır.
Buna göre, fuzuli şagilin tahliyesi ve kamu malını haksız olarak işgal etmesi nedeniyle işgal süresince ecrimisil alınması mevzuat gereğidir. Ancak bu durum, kamu mallarının sürekli ecrimisil alınarak idare edilebileceği, ecrimisilin kira niteliğine dönüştürülebileceği şeklinde yorumlanmamalıdır. Ecrimisil hukuka aykırı bir yararlanmadan dolayı ilgiliden alınan bir tazminattır. Kamu idaresinin mülkiyet veya kullanımında bulunan taşınmaza yönelik olarak ecrimisil alarak işgalin devamına müsaade edilmemeli, işgalin sonlanmasına yönelik mevzuat uygulanmalıdır.
İdarenin sorumluluğunda olan bölgelerdeki taşınmaz işgallerinin yerinde incelenmesi neticesinde;
Belediye tarafından ana arterler ve ara sokaklarda kaldırım ve yolları işgal edenlere yönelik kapsamlı denetim gerçekleştirilmediği,
Belediyenin sorumluluk alanında bulunan yol ve kaldırımların yer yer bazı kişi ve esnaflar tarafından ticari amaçla işgal edildiği, bu işgallerin halkın kullanımını kısıtlar nitelikte olduğu,
İzinsiz bu işgaller dolayısıyla ilgililere 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 38’inci maddesinin birinci fıkrası gereği 977,00 TL idari para cezası kesilmesi gerekirken bu yaptırımın düzenli uygulanmadığı,
Uzun süreli ve izinsiz bu işgallerden ecrimisil alınması gerekirken alınmadığı,
Tespit edilmiştir.
Yukarıdaki tespitlere ilişkin Kamu İdaresi cevabında, bulguya katıldığını belirtmiş olup söz konusu hususların dikkate alınarak, mevzuata uygun işlem yapılacağı ifade edilmiş ancak gerekli ve yeterli adımlar atılmamıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda halkın kullanımında olan kaldırım ve yol işgallerinin sonlandırılması, ilgililer hakkında gerekli idari yaptırımların uygulanarak ecrimisil tahakkuk ve tahsil işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.