Belediyenin Yaptığı Taşınmaz Mal Satışı İhalelerinin İlanlarının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na Uygun Yapılmaması ve Geçici Teminat Bedellerinin Düşük Belirlenmesi (Sayıştay)

BULGU: Belediyenin Yaptığı Taşınmaz Mal Satışı İhalelerinin İlanlarının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na Uygun Yapılmaması ve Geçici Teminat Bedellerinin Düşük Belirlenmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

Atabey Belediyesine ait 17 adet arsanın satışı amacıyla 03.11.2023 tarihinde ve 2 adet arsanın satışı amacıyla 24.11.2023 tarihinde yapılan arsa satışı ihalelerinde; 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “İhalenin ilanı” başlıklı 17’nci maddesinde sayılan ilanların eksik yapıldığı ve Kanun’un “Geçici teminat” başlıklı 25’inci maddesinde belirtilen “İsteklilerden, ihale konusu olan işin tahmin edilen bedelinin % 3’ü oranında geçici teminat alınır.“ hükmüne aykırı olarak geçici teminat tutarlarının %1,5 olarak belirlendiği görülmüştür.

Belediye Meclisinin 02.10.2023 tarih ve 55 sayılı Kararı ile Belediyenin mülkiyetinde bulunan 17 adet arsanın tahmin edilen bedellerinin tespiti ve satış ihalesinin yapılabilmesi için Belediye Encümenine yetki verilmiştir.

Belediye Encümeninin 16.10.2023 tarih ve 92 sayılı Kararı ile, “Belediyeye ait olan 17 adet parselin ihaleye çıkarılması ve ihalenin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 17’nci maddesine göre ilan edilmesine ve 1′ inci maddesine göre ihale tarih ve saatinin şartnamede belirtilmesine” Karar verilmiştir.

İşin Şartnamesinde; yüzölçümleri toplamı 9.703,83 m2 olan 17 adet arsanın tahmin edilen bedeli toplamı 19.407.660 TL ve ihale tarihi 03.11.2023 olarak belirlenmiştir. Yapılan ihalede toplam satış tutarı 21.863.000 TL olmuştur.

A-) 2886 sayılı Kanun kapsamında yapılacak ihalelerin ilanı Kanun’un 17’nci maddesinde düzenlenmiştir.

“Madde 17 – İhale konusu olan işler aşağıdaki esas ve usullere göre isteklilere ilan yoluyla duyurulur:

İhalenin yapılacağı yerdeki ilanlar:

(Değişik paragraf: 13/10/2022-7418/26 md.) İhaleler, ihalenin yapılacağı yerde çıkan bir gazete ve bir internet haber sitesinde duyurulur.

Gazete ve internet haber sitesi ile yapılacak ilk ilan ile ihale günü arası 10 günden, son ilan ile ihale günü arası 5 günden az olamaz.

(Değişik: 13/10/2022-7418/26 md.) Gazete çıkmayan veya internet haber sitesi yönetimi bulunmayan yerlerdeki ihalelerin ilanı, bu fıkranın (a) bendinde yer alan süreler içinde Basın İlân Kurumu İlan Portalında yayınlanır.

Diğer şehirlerde yapılacak ilanlar:

Tahmin edilen bedeli her yıl Genel Bütçe Kanunu ile belirlenecek miktarı aşan ihale konusu işler (1) numaralı fıkraya göre yapılacak ilanlardan başka, bir internet haber sitesi ve trajı göz önüne alınarak ili Basın-İlan Kurumunca tespit olunacak günlük gazetelerden birinde, ihale tarihinden an az 10 gün önce birer defa daha ilan edilir.

Resmi Gazete ile yapılacak ilanlar:

Tahmin edilen bedeli (2) numaralı fıkra uyarınca belirlenecek miktarın üç katını aşan ihale konusu işler, ihale tarihinden en az 10 gün önce bir defa da Resmi Gazete’de ilan edilir.

İdareler, işin önem ve özelliğine göre bu ilanları yurt içinde ve yurt dışında çıkan başka gazeteler veya internet haber siteleri ya da öteki yayın araçları ile de ayrıca yayınlatabilirler.

Pazarlık usulü ile yapılacak ihaleler için idareler, ilan yapıp yapmamakta serbesttirler.”

2023 yılı Bütçe Kanunu “İ-CETVELİ”nde , 17’nci maddenin birinci fıkrası 2’nci bendinde belirtilen tutar 2.138.400 TL, birinci fıkrası 3’üncü bendinde belirtilen tutar 6.415.200 TL olarak belirlenmiştir. Buna göre tahmin edilen bedeli 6.415.200 TL’yi aşan ihalelerin maddede belirtilen diğer ilanlarla birlikte Resmi Gazete’de ilan edilmesi gerekmektedir.

İhale işlem dosyasında, ihalenin 23.10.2023 ve 31.10.2023 tarihlerinde Belediye hoparlöründen beldenin her tarafına 2 (iki) defa ilan edildiğine ilişkin “Hoparlör ilan tutanağı” bulunmaktadır. İhaleyle ilgili olarak bundan başka ilan yapılmamıştır. Belediyenin yaptığı arsa satışı ihalesinin tahmin edilen bedeli 19.407.660 TL’dir ve Kanun’un 17’nci maddesi birinci fıkrası 1, 2 ve 3’üncü bentlerinde sayılan ilanların yapılması gerekmektedir. Ancak ihale ilanı sadece Belediye hoparlöründe yapılarak Kanun’un 17’nci maddesine aykırı işlem yapılmıştır.

İhale ilanlarının 17’nci maddeye uygun olmaması durumunda yapılacak işlem Kanun’un 20’inci maddesinde düzenlenmiştir;

“İlanın uygun olmaması:

Madde 20 – 17 ve 18 inci maddelerdeki hükümlere uygun olmayan ilanlar geçersizdir. Bu durumda ilan yenilenmedikçe ihale yapılamaz.

İlanların geçersizliği ihale yapıldıktan sonra anlaşılırsa, ihale veya sözleşme feshedilir. Ancak, işde ivedilik ve ihalede Devletin yararı varsa, ihale ve sözleşme Maliye Bakanlığının uygun görüşü ve birinci derece ita amirinin onayı ile geçerli sayılabilir.

İhalenin veya sözleşmenin bozulması halinde, müteahhit veya müşterinin fesih tarihine kadar yapmış olduğu gerçek masrafları ile, varsa, tahakkuk etmiş hakedişleri verilir.”

Maddeye göre; ilanların geçersizliği ihale yapıldıktan sonra anlaşılırsa, ihale veya sözleşme feshedilir. Ancak işte ivedilik ve ihalede Devletin yararı varsa, ihale ve sözleşme Maliye Bakanlığının uygun görüşü ve birinci derece ita amirinin onayı ile geçerli sayılabilir. Sözkonusu arsa satışları ihalesinde ivedilik ve Belediyenin yararı olduğuna ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığından uygun görüş alınmamıştır. Bu nedenle ihaleye ilişkin sözleşmelerin fesh edilmesi gerekir.

Diğer yandan 14.11.2023 tarih ve 101 sayılı Belediye Encümeni Kararı ile; 03.11.2023 tarhinde satış ihalesi yapılan 777 ada 5 parselde kayıtlı 520,48 m2 arsa ve 777 ada 7 parselde kayıtlı 520,48m2 arsalarla ilgili olarak, ihale alan kişi süresi içinde ihale bedelini yatırmadığından dolayı geçici teminatı gelir kaydedilerek sırasıyla 1.051.000 TL ve 1.111.000 TL tahmin edilen bedellerle 24.11.2023 tarihinde tekrar ihaleye çıkarılmıştır. İhalenin toplam tahmin edilen bedeli 2.162.000 TL’dir. Yapılan ihalede toplam tutar sırasıyla 1.111.000 TL ve 1.115.0000 TL olmuştur.

Kanun’un 17’nci maddesine birinci fıkrası 1’nci ve 2’nci bentlerine göre ilan yapılması gerekirken sadece 14.11.2023 ve 21.11.2023 tarihlerinde Belediye hoparlöründen 2 (iki) defa ilan yapılmıştır. Bu ihalenin ilanı da Kanun’a aykırıdır.

B-) 2886 sayılı Kanun’un “İlanlarda bulunması zorunlu hususlar”ın düzenlendiği 18’inci maddesinde; “İhalenin nerede, hangi tarih ve saatte ve hangi usulle yapılacağı, varsa tahmin edilen bedel ve geçici teminat miktarı” nın ilanda bulunması zorunlu hususlar arasında sayılmıştır. Bu nedenle sayılan hususların ihale ilanında değil ihale şartnamesinde yer alacağına ilişkin Belediye Encümeni Kararı 2886 sayılı Kanun’a aykırıdır.

C-) İhalelerde arsaların geçici teminat tutarları ayrı ayrı olarak %1,5 olarak belirlenmiştir. Belediye Encümeni tarafından yapılan bu işlem, 2886 sayılı Kanun’un “Geçici teminat” başlıklı 25 inci maddesinde yer alan “İsteklilerden, ihale konusu olan işin tahmin edilen bedelinin %3’ü oranında geçici teminat alınır.” hükmüne aykırıdır.

2886 sayılı Kanun’un “Görevlilerin Sorumluluğu” başlıklı 86’ncı maddesinde,

“Görevlilerin Sorumluluğu:

Madde 86 – İhale, muayene ve kabul komisyon veya heyetlerinin başkan ve üyeleri ile diğer ilgililer, görevlerini kanuni gereklere göre tarafsızlıkla yapmadıkları ve taraflardan birinin zararına yol açacak ihmal ve kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti halinde haklarında disiplin cezası uygulanacağı gibi, fiil ve davranışlarının özelliğine göre ceza kovuşturması da yapılır. Ayrıca, tarafların bu yüzden uğradıkları zarar ve ziyan da kendilerine ödettirilir.” denilmektedir.

Kamu İdaresi cevabında, ihalenin iptal edilmesi ve satış sözleşmelerinin feshedilmesi halinde Belediyenin kamu zararına uğrayacağı, “İhalede Devletin yararı olduğu” bu nedenle 2886 sayılı Kanun’un 20’inci maddesine göre, Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü ve birinci derece ita amirinin onayı ile geçerli sayılmasına yönelik çalışmalar yapılacağı belirtilmişse de; bu konuda halen Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru yapılmamıştır.

Kamu ihalelerinde ilan, ihalelerde açıklık ve rekabetin sağlanması için en başta gelen ve en önemli unsurlardan biridir. Kanun’a göre; ihalenin yapılacağı yerde çıkan bir gazete ve bir internet haber sitesinde, gazete çıkmayan veya internet haber sitesi yönetimi bulunmayan yerlerde Basın İlân Kurumu İlan Portalında ayrıca Resmi Gazete’de sözkonusu ihalelerin ilanlarının yapılması gerekirken sadece Belediye Hoparlörü ile yapılmasının ihalede açıklık ve rekabeti engellediği açıktır. Bu kapsamda “Devletin yararı”ndan da söz edilemez.

Sonuç olarak anılan ihalelerle ilgili olarak 2886 sayılı Kanun’un 20’nci maddesi hükmüne göre, ihale ve sözleşmelerin feshedilmesi ve bu hususta sorumlulukları bulunan kamu görevlileri hakkında Kanun’un 86’ncı maddesine göre işlemlerin başlatılması gerekmektedir.