Belediyeye Ait Bazı Harcamalarının Şirket Tarafından Karşılanması (Sayıştay)

BULGU: Belediyeye Ait Bazı Harcamalarının Şirket Tarafından Karşılanması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi

Düzce Belediyesi ile ilgili bazı harcamaların şirket kaynakları kullanılarak şirket üzerinden gerçekleştirildiği görülmüştür.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “II – Tüzel kişiler” başlıklı 16’ncı maddesinin ilk fıkrasında ticaret şirketleriyle, amacına varmak için ticari bir işletme işleten vakıflar, dernekler ve kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşların tacir sayılacağı ifade edilmiş, Kanun’un “C) Tacir olmanın hükümleri” üst başlıklı 18’inci maddesinin ikinci fıkrasında her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerektiği belirtilmiştir.

Kanun’un yukarıdaki hükümleri gereği, ticaret şirketleri tacir vasfında olup her tacirin ticari faaliyetlerinde basiretli iş adamı gibi davranması gerekmektedir.

Basiret; görme, idrak etme, bir şeyin iç yüzüne vakıf olma, sezme anlamlarına gelen bir kelime olup her tacir tüm ticarî faaliyetlerinde basiretli iş adamı gibi hareket etmek, tedbirli ve ileri görüşlü davranıp ticari iş ve işlemlerini ona göre yürütmek zorundadır. Buna göre tacir; ülkenin içinde bulunduğu siyasi ve ekonomik konjonktürü, yerel ve genel piyasa durumunu, işletmenin mali yapısını, işgücü piyasasının genel niteliklerini, üretim, maliyetler ve satışlarla ilgili mevcut durumu ve beklentileri değerlendirerek karar almak durumundadır. Türk Ticaret Kanunu tacire objektif bir özen ölçüsünün gerçekleştirilmesi yükümlülüğünü yüklemektedir. Objektif özen yükümlülüğü; tacirin, ticari hayat ve yaptığı işle ilgili yasal düzenlemeleri, ticari örf ve adeti ve işin gerekliliklerini vasat bir tacirden beklenen ölçüde bilme ve ona göre hareket etme yükümlülüğüdür.

Yargıtaya göre basiretli iş adamı gibi hareket etmek “tacirin, bugünün ve istikbalin piyasa durumunu işlemi yaptığı sırada göz önünde tutması” demektir. Başka bir tarife göre, basiretli hareket etmek “bugünün ve geleceğin koşullarını gerçek ve ölçülü bir şekilde değerlendirebilmek” anlamına gelmektedir. Buna göre basiret, tacirin ticarî işletmesiyle ilgili yürüttüğü iş ve işlemlerde dikkatli, özenli, ölçülü ve tedbirli davranmasını gerektirmektedir. Dolayısıyla, üretim için gerekli hammaddeyi zamanında tedarik etmemek, işi alanında bilgi ve ehliyet sahibi kişilere yaptırmamak, mali kaynakları işletmeyle ilgisi olmayan işlerde kullanarak işletmeyi mali acz içerisine sokmak gibi davranışlar gerekli dikkat, özen ve tedbir

yükümlülüğünün yerine getirilmemiş olması nedeniyle basiretsiz hareketler olarak değerlendirilmektedir.

Yapılan incelemede aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere Belediyeye ait birtakım giderlerin, sermayesinin %100’üne Belediyenin sahip olduğu Düzce Belka İnsan Kaynakları A.Ş. adına fatura düzenlenerek Şirket tarafından karşılandığı tespit edilmiştir.

Tablo 3: Şirket Tarafından Karşılanan Belediyeye Ait Giderler

Şirketin mali tabloları incelendiğinde; yıllar itibarıyla gelirlerinin giderlerini

karşılamaması nedeniyle yıllar içerisinde sermayesinin eridiği, özellikle personel giderlerinin yüksek meblağlara ulaştığı, sosyal güvenlik prim borçları ile vergi borçlarının yıllar itibarıyla yine yüksek tutarlara ulaştığı görülmektedir.

Hal böyleyken, Belediye adına yapılan hediye çekleri, takvim, nakışlı önlük, iftar yemeği vb. temsil ve ağırlama harcamaları ve projeksiyon cihazı, laptop, yapay zeka takip sensörü gibi birtakım mal alımlarının şirket mali kaynaklarından karşılanmasının anlaşılır bir tarafı olmadığı gibi uygulama mevzuata da aykırılık teşkil etmektedir.

Şirket cevabında Belediyeye ait alımların yapılmaması konusunda gerekli hassasiyetin gösterileceğini belirterek bulguya iştirak etmiştir.

Belediyeye ait birtakım harcamaların Şirket tarafından karşılanmasının, Şirketin zaten iyi olmayan mali yapısını daha da zayıflatması nedeniyle anlaşılır bir yönü bulunmadığı gibi profesyonel yönetim anlayışına ve Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen “tacirin basiretli iş adamı gibi davranma yükümlülüğü” esasına da uygun olmadığı değerlendirilmektedir.