Belediyeye Ait Taşınmazların Kiralanmasına İlişkin Hatalı Uygulamalar (Sayıştay)

BULGU: Belediyeye Ait Taşınmazların Kiralanmasına İlişkin Hatalı Uygulamalar

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

Belediyenin mülkiyetinde olan taşınmazların ihale yapılmaksızın Belediye Encümeni kararıyla süresiz olarak kiraya verildiği, kiracılarla sözleşme imzalanmadığı ve Belediyenin kiralama işlemlerinde mevzuatta öngörülen geçici ve kesin teminat bedellerinin alınmadığı görülmüştür.
A) Mülkiyeti Belediyeye Ait Taşınmazların İhale Yapılmaksızın Belediye Encümeni Kararıyla Süresiz Olarak Kiraya Verilmesi veya Kiralama Sürelerinin Uzatılması
Belediyenin mülkiyetindeki bazı taşınmazların, ihale ve sözleşme yapılmaksızın ve süresiz olarak Belediye Encümeni kararıyla kiralandığı tespit edilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde;
“… belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.” denilmektedir.
Belediye taşınmazlarının kiralama işlemlerinin 2886 sayılı Kanun’un 35’inci maddesinde sayılan ihale usulleri çerçevesinde yapılması gerekmektedir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye meclisinin görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde;
“Taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek.” ve “Belediye encümeninin görev ve yetkileri” başlıklı 34’üncü maddesinde; “Taşınmaz mal satımına, trampasına ve tahsisine ilişkin meclis kararlarını uygulamak; süresi üç yılı geçmemek üzere kiralanmasına karar vermek.”denilmiştir.
Aynı Kanun’un “İhalenin sözleşmeye bağlanması” başlıklı 53’üncü maddesinde; bütün ihalelerin bir sözleşmeye bağlanacağı ve sözleşmenin, idare adına ita amiri tarafından imzalanacağı belirtilmiştir.
5393 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine göre, taşınmazların 3 yıla kadar belediye encümeni kararıyla ihale edilerek kiraya verilmesi mümkündür. 3 yılı aşan kiralamalarda ise belediye meclisinin kararı gereklidir.
Yapılan incelemede; Belediyenin mülkiyetinde olan 49 taşınmazın 2886 sayılı Kanun hükümlerine aykırı olarak ihale edilmeden Belediye Encümen kararıyla süre belirtmeksizin kiraya verildiği ve kiracılarla kira sözleşmesi imzalanmadığı tespit edilmiştir. Aşağıdaki tablo incelendiğinde uygulamanın geçmiş yıllar boyunca süregeldiği ve kullanılmaya devam edildiği görülmektedir.
Tablo 14: İhalesiz Olarak Encümen Kararıyla Kiraya Verilen Taşınmazların Listesi

Kamu İdaresi cevabında, Belediye kiracılarının çok eski yıllardan beri kiracı olması sebebiyle her Belediye Encümeninde Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen oranda kira artışı yapıldığı belirtilmişse de, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca Belediye taşınmazlarının ihale edilerek kiraya verilmesi ve 3 yılı aşan kiralamalarda Belediye Meclisince karar alınması gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Belediyenin mülkiyetinde bulunan ve ihale yapılmaksızın Encümen Kararıyla süresiz olarak kiralanan taşınmazların kamu menfaatlerinin koruması ve gelecekte hukuki bir kayıp yaşanmaması için 2886 sayılı Kanun kapsamında ihale edilerek kiraya verilmesi ve kira sözleşmeleri yapılması gerekmektedir.
B) Belediyeye Ait Taşınmazların Kiralanmasından Teminat Alınmaması
Mülkiyeti Belediyeye ait olan taşınmazların kiralanmasında mevzuatta öngörülen geçici ve kesin teminat bedellerinin alınmadığı görülmüştür.
2886 sayılı Kanun’un “Şartnameler” başlıklı 7’nci maddesinde; ihale konusu işlerin her türlü özelliğini belirten şartname ve varsa eklerinin idarelerce hazırlanacağı belirtilerek şartnamelerde işin mahiyetine göre konulacak özel ve teknik şartlardan başka genel olarak hangi hususların gösterileceği açıklanmıştır. Buna göre, işin tahmin edilen bedeli, geçici teminat miktarı ve kesin teminata ait şartlar şartnamede yer almak zorundadır. Kanun’un 25’inci maddesinde geçici teminata, 54’üncü maddesinde de kesin teminata ilişkin hükümlere yer verilmiştir.
Kanun’un 25’inci maddesinde, isteklilerden, ihale konusu olan işin tahmin edilen bedelinin %3’ü oranında geçici teminat, 54’üncü maddesinde ise ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle %6 oranında kesin teminat alınacağı hüküm altına alınmıştır.
Kamu İdaresi cevabında, ihale yapılan taşınmaz kiralamalarından teminat alındığı ve alınan teminatlara ilişkin belge örneğinin sunulduğu belirtilmiştir.
Cevap ekinde iki adet kiraya verme işleminde kesin teminat alındığına ilişkin tahsilat makbuzu bulunmaktadır. Bunlar da ihalesi yeni yapılmış taşınmazların kiraya verme işlemlerine ilişkin olup, bulguda belirtilen taşınmazların tümünün kiraya verilmesinde alınması gereken geçici ve kesin teminatların Kamu İdaresi cevabı ekinde gönderilmediği tespit edilmiştir.
Açıklanan nedenlerle, mülkiyeti Belediyeye ait olan taşınmazların kiraya verilmes işlemlerinde sözleşme yapılmaması ve geçici-kesin teminat alınmaması 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na aykırılık teşkil etmektedir.