Beton Parke ve Beton Bordür Taşı Alım İşinde Kamu İhale Mevzuatına ve Sözleşmeye Aykırı Uygulamalar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Beton Parke ve Beton Bordür Taşı Alım İşinde Kamu İhale Mevzuatına ve Sözleşmeye Aykırı Uygulamalar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Beton Parke ve Beton Bordür Taşı Alım İşi kapsamında yüklenicinin yükümlülüklerini zamanında yerine getirmediği, İdare tarafından kamu ihale mevzuatı ve sözleşme hükümleri uyarınca alınması ve uygulanması gereken ceza, fesih vb. tedbirlerin zamanında alınmadığı görülmüştür.

20.02.2024 tarihli İhale Onay Belgesi ile yaklaşık maliyeti 17.920.000 TL olan 60.000 metrekare beton parke ve 20.000 metretül beton bordür taşı alımının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19’uncu maddesi uyarınca açık ihale usulü ile yapılması için onay verilmiştir.

Beton parke ve beton bordür taşı alımına ilişkin olarak 26.03.2024 tarihinde yapılan açık ihaleye toplam 4 istekli teklif vermiş olup, 26.03.2024 tarihli İhale Komisyon Kararı ile ihale ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren istekliye 13.300.000 TL bedelle verilmiştir. İstekli 15.04.2024 tarihinde sözleşmeye davet edilmiş olup, ilgili firma ile sözleşme 25.04.2024 tarihinde imzalanmıştır.

Sözleşme uyarınca işe başlama tarihi sözleşmenin imzalanmasına müteakip 3 takvim günü olup, sözleşmenin süresi ise 169 takvim günü, sözleşme bitiş tarihi ise 30.09.2024’dür.

A- Sözleşme Aykırı Olarak Alım İşinde Alt Yüklenici Çalıştırılması

Sözleşmenin “Alt yüklenicilere ilişkin bilgiler ve sorumluluklar” başlıklı 15’inci ve idari şartnamenin 18’inci maddesi uyarınca ihale konusu alımın tamamı veya bir kısmı alt yüklenicilere yaptırılamayacağı, alım işinde alt yüklenici çalıştırılmayacağı ve işlerin tamamının yüklenicinin kendisi tarafından yapılacağı belirtilmiş olmasına karşın, yüklenici tarafından İdareye sunulan 22.04.2024 tarihli yüklenici ile beton parke ve bordür taşı üretimi yapan başka bir firma arasında yapılan “Karesi İlçesinde Kullanılmak Üzere Kilitli Parke Taşı Alım İşi Mal Alım Tip Sözleşmesi” ile yüklenici firmanın 60.000 metrekare beton parke ve 20.000 metretül beton bordür taşının tamamını alt yüklenici olarak ilgili firmadan alacağı kararlaştırılmıştır.

Beton parke ve beton bordür taşı alım işine ilişkin sözleşmede açık hüküm bulunmasına rağmen alım işinde alt yüklenici çalıştırılmıştır.

B- Yüklenici Tarafından İşe Zamanında Başlanılmaması

Beton parke ve beton bordür taşı alım işime ait sözleşmenin 10.2.1’inci maddesi uyarınca yüklenicinin sözleşmenin imzalanmasına müteakip 3 takvim gününde işe başlaması hüküm altına alınmış olup, bu kapsamda 25.04.2024 tarihinde imzalanan sözleşmeye istinaden en geç 28.04.2024 tarihi itibarıyla yüklenici tarafından işe başlaması gerekirken yapılan incelemeler sonucunda mal teslim icmaline göre ilk teslimin 05.08.2024 tarihinde gerçekleştiği, İdare yazışmalarında bahsi geçen 14.05.2024 tarihindeki 205,8 metrekare ve 15.05.2024 tarihindeki 205,8 metrekare teslimatın başka firma irsaliyesi ile yapılmış olması nedeniyle stok girişinin yapılmadığı ve hakediş düzenlemesinde bu miktarların dikkate alınmadığı görülmüştür.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “İdarenin sözleşmeyi feshetmesi” başlıklı 20’nci maddesi uyarınca, yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedileceği ve sözleşme feshedilerek hesabın genel hükümlere göre tasfiye edileceği hüküm altına alınmıştır.

Bunun yanında beton parke ve beton bordür taşı alım işine ilişkin sözleşmenin;

– “Yüklenicinin yükümlülükleri” başlıklı 16.1.1’inci maddesinde; yüklenicinin, işlere gereken özen ve ihtimamı göstermeyi, sözleşme konusu malı/işi sözleşme ve ihale dokümanlarına göre belirlenen süre, miktar ve bedel dahilinde gerçekleştirmeyi ve oluşabilecek kusurları sözleşme hükümlerine uygun olarak gidermeyi kabul ve taahhüt ettiği,

– “Sözleşmenin feshi ve işin tasfiyesi” başlıklı 35.1.1’inci maddesinde; yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, sözleşmenin gecikme cezasını düzenleyen maddesinde belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere İdarenin sözleşmede belirlediği süreyi ve açıklamaları içeren ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve ek teminatlar gelir kaydedilerek sözleşmenin feshedileceği, hesabın genel hükümlere göre tasfiye edileceği,

Kararlaştırılmıştır.

Yapılan incelemede yüklenici tarafından işe zamanında başlanılmamasına rağmen İdare tarafından herhangi bir ihtar ve uyarı da bulunulmadığı gibi bu döneme ilişkin gecikme cezası da kesilmediği görülmüştür.

C- Yüklenici Tarafından Mal Alımına İlişkin Taahhütlerin Zamanında Yerine Getirilmemesi

Sözleşme uyarınca sözleşmenin imzalanmasına müteakip 3 takvim günü içerisinde işe başlanması, işin 169 takvim günü sürerek 30.09.2024 tarihinde bitmesi kararlaştırılmış olmasına karşın yüklenici tarafından işe zamanında başlanmadığı gibi 05.08.2024 tarihine kadar yaklaşık üç aylık sürede beton parke ve beton bordür taşı teslimi de yapılmamıştır.

İdare tarafından yükleniciye muhatap 14.06.2024 tarihli yazıda 13.06.2024 tarihi itibarıyla İdareye sadece 411,6 metrekare parke taşı edildiğinden bahisle gerekli tedbirlerin alınarak 08.07.2024 tarihine kadar en az 10.000 metrekare parke taşının teslim edilmesi istenmiştir.

İdare Başkanlık Makamının 26.07.2024 tarihli ve 338 sayılı Oluru ile; yükleniciye yapılan yazılı uyarıya rağmen yüklenicinin taahhütlerini yerine getirmediğinden bahisle İdarenin 10 gün süreli ihtarın başlatılacağının yükleniciye noter kanalıyla bildirilmesi kararlaştırılmış olmasına karşın ilgili Olur kapsamındaki ihtar yükleniciye çekilmemiştir.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “İdarenin sözleşmeyi feshetmesi” başlıklı 20’nci maddesi uyarınca, yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedileceği ve sözleşme feshedilerek hesabın genel hükümlere göre tasfiye edileceği hüküm altına alınmıştır.

Bunun yanında beton parke ve beton bordür taşı alım işine ilişkin sözleşmenin;

– “Yüklenicinin yükümlülükleri” başlıklı 16.1.1’inci maddesinde; yüklenicinin, işlere gereken özen ve ihtimamı göstermeyi, sözleşme konusu malı/işi sözleşme ve ihale dokümanlarına göre belirlenen süre, miktar ve bedel dahilinde gerçekleştirmeyi ve oluşabilecek kusurları sözleşme hükümlerine uygun olarak gidermeyi kabul ve taahhüt ettiği,

– “Sözleşmenin feshi ve işin tasfiyesi” başlıklı 35.1.1’inci maddesinde; yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, sözleşmenin gecikme cezasını düzenleyen maddesinde belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere İdarenin sözleşmede belirlediği süreyi ve açıklamaları içeren ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve ek teminatlar gelir kaydedilerek sözleşmenin feshedileceği, hesabın genel hükümlere göre tasfiye edileceği,

kararlaştırılmıştır.

Ancak yapılan incelemelerde işe başlanılması gereken tarih olan 29.04.2024 tarihinden itibaren taahhütlerini yerine getirmeyen ve mal teslim etmeyen yükleniciye hakkında 26.07.2024 tarihine kadar yaklaşık üç aylık sürede herhangi bir işlem yapılmadığı tespit edilmiştir.

D- Taahhüdünü Zamanında Yerine Getirmeyen Yükleniciye Gecikme Cezası Kesilmemesi

Beton parke ve beton bordür taşı alım işi sözleşmesinin “Gecikme halinde uygulanacak cezalar ve kesintiler ile sözleşmenin feshi” başlıklı 34’üncü maddesinde; İdare tarafından sözleşmede belirtilen süre uzatımları hariç yüklenicinin sözleşmeye uygun olarak malı veya malları teslim etmemesi halinde 10 gün süreli yazılı ihtar yapılarak gecikme cezası uygulanacağı, yüklenicinin sözleşmeye uygun olarak malı süresinde teslim etmemesi halinde gecikilen her takvim günü için sözleşme bedelinin onbinde beşi oranında gecikme cezası uygulanacağı, gecikme cezasının ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın yükleniciye yapılan ödemelerden kesileceği hüküm altına alınmıştır.

Ancak yüklenici malı zamanında teslim etmemesine rağmen ihtar çekilmediği ve gecikme cezası uygulanmadığı tespit edilmiştir. İdare tarafından yükleniciye muhatap 14.06.2024 tarihli yazıda, 08.07.2024 tarihine kadar 10.000 metrekare parke taşı teslim edilmesi talep edilmiş olmasına ve yüklenici tarafından 05.08.2024 tarihinde teslimat yapılmasına rağmen bu zaman içinde bile yüklenici ihtar edilmemiş ve gecikme cezası kesilmemiştir.

Bunun yanında sözleşme uyarınca işe başlanılması gereken 28.04.2024 tarihinden 05.08.2024 tarihine kadar resmi olarak parke taşı teslim alınmamasına rağmen yükleniciye zamanında ihtar çekilmemiş ve gecikme cezası da kesilmemiştir.

Ancak İdare tarafından zamanında ihtar edilmemiş ve gecikme cezası kesilmemiş dönemlere ilişkin olarak;

22.11.2024 tarihinde 08.07.2024 – 14.09.2024 dönemine ait 68 günlük gecikme için 452.200 TL,

25.12.2024 tarihinde 27.04.2024 – 14.05.2024 dönemine ait 16 günlük gecikme için 106.400 TL,

26.12.2024 tarihinde 16.12.2024 – 26.12.2024 dönemine ait 10 günlük gecikme için 66.500 TL,

gecikme cezası kesilmiştir.

Ancak yapılan incelemede sözleşmede belirtilen koşulların gerçekleşmesine müteakip zamanında kesilmediği ve gecikme sürelerinin sözleşmeye uygun belirlenmediği tespit edilmiştir.

E- Süre Uzatımı Verilmesi

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Mucbir sebepler” başlıklı 10’uncu maddesinde; doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmî veya genel seferberlik ilânı ve gerektiğinde Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenecek benzeri diğer haller mücbir sebep olarak kabul edilebilecek haller olarak sayılmış olup, süre uzatımı verilmesi, sözleşmenin feshi gibi durumlar da dahil olmak üzere, idare tarafından yukarıda belirtilen hallerin mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için;

– Yükleniciden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemiş olması,

– Taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması,

– Yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş bulunması,

– Mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak bildirimde bulunması,

– Yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi zorunlu olduğu

belirtilmiştir.

Beton parke ve beton bordür taşı alım işine ilişkin sözleşmenin “Süre uzatımı verilebilecek haller ve şartları” başlıklı 25’inci maddesinde;

– Doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ve gerektiğinde Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenecek benzeri hallerin mücbir sebep olarak kabul edileceği,

– Mücbir sebepler nedeniyle süre uzatımı verilebileceği,

– Yukarıda yer verilen hallerin mücbir sebep olarak kabul edilmesi ve yükleniciye süre uzatımı verilebilmesi için mücbir sebep olarak kabul edilecek durumun; yüklenicinin kusurundan kaynaklanmamış olması, taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması, yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi, mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yüklenicinin İdareye yazılı olarak bildirimde bulunması ve yetkili merciler tarafından belgelendirilmesinin zorunlu olduğu,

kararlaştırılmıştır.

Yapılan incelemede; yüklenicinin 18.09.2024 tarihli dilekçesinde Temmuz 2024 ayı içerisinde üretim tesislerinde gerçekleşen kaza nedeniyle üretim ve sevkiyatlarının durduğu belirtilerek ilave süre verilmesi ve iş bitim tarihinin 16.12.2024 olarak belirlenmesi talep edildiği, İdarenin yükleniciye muhatap 24.09.2024 tarihli yazısı ile sözleşmenin 25’nci maddesi, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 29’uncu maddesinin 6’ncı fıkrasına istinaden mücbir sebepler nedeniyle iş bitim süresi olan 30.09.2024 tarihine ilave 77 takvim günü ek süre verilerek son bitim tarihinin 16.12.2024 olmasını uygun bulunduğu bildirildiği görülmüştür.

Yukarıda yer verilen mevzuat kapsamında mücbir sebep dolayısıyla ek süre verilebilmesi için yüklenicinin mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı olarak bildirimde bulunması ve mücbir sebebin yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi zorunlu olmasına karşın yüklenici tarafından Temmuz 2024 gerçekleşen kazaya ilişkin başvuru 20 gün içinde yapılmadığı gibi kazaya ilişkin yetkili merciler tarafından verilen bir belge de verilmemiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat ve açıklamalar kapsamında yükleniciye mücbir sebep dolayısıyla ek süre verilmesi imkanı bulunmamaktadır.

İdare tarafından gerçekleştirilen beton parke ve beton bordür taşı alım işine ilişkin uygulama sürecindeki iş ve işlemlerde kamu ihale mevzuatına ve sözleşmeye aykırılıklar bulunduğu değerlendirilmektedir.