Bilimsel Araştırma Projeleri Bütçesinin Alt Yapı Projeleri Kapsamında Makine, Cihaz ve Tüketim Malzemesi Alımları için Kullanılması (Sayıştay)

BULGU: Bilimsel Araştırma Projeleri Bütçesinin Alt Yapı Projeleri Kapsamında Makine, Cihaz ve Tüketim Malzemesi Alımları için Kullanılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Üniversitede yürütülen bilimsel araştırma projelerinden olan altyapı projelerinin bir kısmının, mevzuatla belirlenen bilimsel araştırma kriterlerine uygun hazırlanmadığı ve bu projelere ait özel hesabın birimlerin makine, teçhizat ve tüketim malzemesi ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kullanıldığı tespit edilmiştir.

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik’in 3’üncü maddesinde bilimsel araştırma projesi; tamamlandığında sonuçları ile alanında bilime katkı yapması, ülkenin teknolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasına katkı sağlaması beklenen bilimsel içerikli, yükseköğretim kurumu içi ve/veya dışı, ulusal ve/veya uluslararası kurum ya da kuruluşların katılımlarıyla da yapılabilecek projeler ile bilim insanı yetiştirme ve araştırma altyapısı kurma ve geliştirme projeleri, şeklinde tanımlamıştır.

Anılan Yönetmelik’in “Bilimsel araştırma projelerinin seçiminde dikkate alınacak ilkeler” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; bilimsel araştırma projelerinin yükseköğretim kurumunun uzman elemanı bulunan her dal ile ilgili, ulusal bilim ve teknoloji politikalarına, ülkenin kalkınma planı hedeflerine, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu kararlarına veya yükseköğretim kurumu yönetim kurulunun belirlediği bilim politikalarına uygun konulara öncelik verilerek değerlendirileceği ve seçileceği ifade edilmiş ve bilimsel araştırma projelerinin bilime, ülkenin teknolojik, ekonomik, sosyal, sanatsal, kültürel gelişimine ve kalkınmasına katkı sağlamasının esas olduğu vurgulanmıştır.

Fırat Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projelerini Destekleme Yönergesi’nin “Proje Türleri” başlıklı 11’inci maddesinde altyapı projeleri; araştırma laboratuvarı, kütüphane, müze, herbaryum, sera ve benzeri bilimsel birim veya merkezlerin geliştirilmesine yönelik projeler şeklinde tanımlanmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere altyapı projelerinin de bilimsel araştırma projesi olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bilimsel araştırma projesi niteliğinde hazırlanması gereken altyapı projelerinin bilime, ülkenin teknolojik, ekonomik, sosyal, sanatsal, kültürel gelişimine ve kalkınmasına katkı sağlaması esastır. Proje seçiminde dikkate alınacak ilkelerin yer aldığı 6’ncı maddede belirtilen hususlara proje dosyasında yer verilmesi ve değerlendirmenin de söz konusu ilkeler çerçevesinde yapılması gerektiği açıktır.

Yapılan incelemede aşağıdaki tabloda yer verilen projelerin, birimlerin laboratuvar, alet, ekipman, cihaz ve sistem altyapısının oluşturulması veya geliştirilmesine yönelik gerçekleştirildiği görülmüş ancak bu projelerden alınan makine, teçhizat ve tüketim malzemelerinin bilime ya da ülkenin teknolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasına sağlayacağı katkı anlaşılamamıştır.

Tablo 8: Makine, Techizat ve Tüketim Malzemesi Alımı Yapılan Proje Listesi

Kamu İdaresi cevabında; altyapı projelerinin üniversitelerde bilimsel araştırma ortamının fiziksel ve teknik koşullarının iyileştirilmesine doğrudan katkı sağlayan, uzun vadeli bilimsel üretimin temel taşlarını oluşturan stratejik yatırımlar olarak değerlendirildiği, altyapı projelerinin tek başına yayın üretmese de çok sayıda araştırma projesine zemin hazırlayarak bilimsel çıktıların dolaylı olarak artmasını sağladığı, özellikle hastane bünyesinde yürütülen altyapı projelerinin yalnızca akademik araştırma ortamına değil, aynı zamanda toplum sağlığına da doğrudan katkı sağladığı, bu kapsamda yapılan yatırımların tanı ve tedavi süreçlerinin iyileştirilmesine, erken teşhis olanaklarının artırılmasına, güncel ve güvenilir tıbbi verilerin elde edilmesine ve halk sağlığına yönelik yeni yaklaşımların geliştirilmesine imkân sunduğu, altyapı projelerinin sürdürülebilir araştırma ve sağlık hizmeti faaliyetlerinin temelini oluşturduğu, söz konusu projelerin bilimsel araştırma projesi niteliği taşıdığı ve mevzuatın ruhuna uygun olarak desteklenmeleri gerektiği, desteklenen altyapı projelerinin birkaçında bölgede eksikliği hissedilen ve araştırmacıların bilimsel araştırmalarda faydalanacağı cihazlardan elde edilen sonuçlar ile hastalıklara ve insan sağlığına faydası olacağı düşünülen cihazların alındığı ifade edilmiştir.

Kamu İdaresi tarafından, altyapı projelerinin tek başına yayın üretmese de diğer araştırma projelerine zemin hazırladığı ve bu projelerden sağlanan cihazlarla toplum sağlığına faydalı olunduğu ifade edilmişse de Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik’te bilimsel araştırma projelerinin tanımı yapılırken çeşitleri de sayılmış olup bu projeler arasında olan altyapı projelerinin bilimsel proje olabilmesi için bilimsel içerikli olması, araştırma altyapısı kurulduğunda yaratacağı sonuçların o alanla ilgili bilime katkı yapması, ülkenin teknolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasına katkı sağlaması gerektiği ifade edilmiş, Yönetmelik’in bir diğer maddesinde ise bilimsel araştırma projelerinin seçiminde dikkate alınacak kriterler sıralanmış ve bu kriterler esas alınarak yapılacak değerlendirmede bilimsel araştırma projelerinin bilime, ülkenin teknolojik, ekonomik, sosyal, sanatsal, kültürel gelişimine ve kalkınmasına katkı sağlamasının esas olduğu bir kez daha vurgulanmıştır. Dolayısıyla bulguda sözü edilen altyapı projelerinin hiç birisinde bu projeler sonucunda beklenen faydanın ne olacağı ile ilgili bir değerlendirme yapılmadığı, sadece alım yapılacak makine, teçhizat ve tüketim malzemelerine yer verildiği görülmüş olup bu haliyle İdare cevabı tespitleri karşılamamaktadır.

Sonuç olarak; bilimsel araştırma projelerinin desteklenmesi için ayrılan bütçenin amacına uygun olarak kullanılması gerekmektedir.