|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bilimsel araştırma projeleri kapsamında yapılan hatalı uygulamaları ortaya koymaktadır. Rapor, bu projeler için ayrılan bütçeden, proje kapsamına girmeyen yurtdışı kongre katılımlarının finanse edildiğini ve proje tamamlandığında taşınırların ilgili birimlere teslim edilmediğini göstermektedir. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik ve Kırıkkale Üniversitesi Senatosu tarafından kabul edilen yönerge çerçevesinde, projelerin somut sonuçlar üretmesi ve bu sonuçların bir raporla sunulması gerektiği belirtilmiştir. Ancak, yurtdışı kongre katılımlarına ilişkin yapılan harcamaların bu gereklilikleri karşılamadığı tespit edilmiştir.
Ayrıca, bilimsel araştırma projeleri kapsamında edinilen taşınır malların, proje bitiminde ilgili birimlere devredilmediği gözlemlenmiştir. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Yönetmeliği, satın alınan taşınırların envanter kayıtlarına alınmasını ve proje yürütücülerine teslim edilmesini zorunlu kılmaktadır. Ancak, projelerin sona erdiği bilgisi ilgili birimlere ulaşmadığı için bazı taşınırların proje yürütücülerinin kullanımında kaldığı anlaşılmaktadır. Bu durum, taşınırların takibini zorlaştırmakta ve diğer projelerde kullanılma imkânını engellemektedir. Sonuç olarak, bilimsel araştırma projeleri kapsamında yapılan harcamaların ve taşınırların yönetimi, mevzuata uygun bir şekilde yürütülmelidir. Proje bitiminde taşınırların ilgili birimlere teslim edilmesi ve yurtdışı kongre katılımlarının proje bütçesinden finanse edilmemesi, bilimsel araştırmaların etkinliğini artıracaktır. |
BULGU: Bilimsel Araştırma Projelerine İlişkin Hatalı Uygulamalar
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Bilimsel araştırma projesi kapsamına girmeyen harcamaların bu projeler için öngörülen ödenekten yapıldığı ve proje bitimlerinde taşınırların ilgili birimlerin ambarlarına teslim edilmediği görülmüştür.
a. Bilimsel Araştırma Projesi Kaynaklarının Mevzuata Uygun Kullanılmaması
Bilimsel araştırma projeleri ödeneğinden karşılanmak üzere yurtdışı kongrelere katılım sağlandığı görülmüştür.
26.11.2016 tarih ve 29900 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik ve bu Yönetmelik’e istinaden hazırlanan, Kırıkkale Üniversitesi Senatosu’ nun 25.10.2017 tarih ve 13/2a No.lu Kararı ile kabul edilen Bilimsel Araştırma Projeleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde gerçekleşmektedir.
Yönetmeliğin 3’üncü maddesinde bilimsel araştırma projesi, tamamlandığında sonuçları ile alanında bilime katkı yapması, ülkenin teknolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasına katkı sağlaması beklenen bilimsel içerikli, yükseköğretim kurumu içi ve/veya dışı, ulusal ve/veya uluslararası kurum ya da kuruluşların katılımlarıyla da yapılabilecek projeler ile bilim insanı yetiştirme ve araştırma altyapısı kurma ve geliştirme projeleri olarak tanımlanmıştır.
Anılan Yönetmeliğin 4’üncü maddesinde bu Yönetmelikte belirtilen görevlerin yürütülmesi için üst yönetici tarafından görevlendirilen bir komisyon başkanının başkanlığında senatonun önerisiyle üst yönetici tarafından görevlendirilen, en az yedi en çok on bir öğretim üyesinden oluşan bir komisyon kurulacağı ve komisyonun görev, yetki ve sorumluluklarının yükseköğretim kurumunun senatosunca çıkarılacak yönerge ile düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. Yine 5’inci maddesine göre proje başvuruları, projenin gerekçesi, yöntem, özgün değer, yaygın etki/katma değer, çalışma takvimi ve bütçe dökümünün ayrıntılı olarak yer aldığı proje başvuru formu ile yapılacaktır.
Temel ilkelerin düzenlendiği 6’ncı maddesinde ise bilimsel araştırma projelerinin, yükseköğretim kurumunun uzman elemanı bulunan her dal ile ilgili, ulusal bilim ve teknoloji politikalarına, ülkenin kalkınma planı hedeflerine, Yükseköğretim Kurumu Yönetim Kurulunun belirlediği bilim politikalarına uygun konulara öncelik verilerek seçileceği, araştırma projelerinin bilime, ülkenin teknolojik, ekonomik, sosyal, sanatsal, kültürel gelişimine ve kalkınmasına katkı sağlamasının esas olduğu ve komisyonun desteklenen projelerin bu maddede yer alan ilkelere uygunluğundan sorumlu olduğu ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden bilimsel araştırma projesi önerilerinin projenin gerekçesi, yöntemi, çalışma takvimi ve bütçe dökümü gibi bilgilerin yer aldığı somut bir projeyi içeren başvuru formu ile komisyona yapılacağı ve komisyon tarafından mevzuatta esas alınan ilkeler doğrultusunda değerlendirme yapılarak desteklenip desteklenmeyeceğine karar verileceği anlaşılmaktadır.
Üniversite tarafından yürürlüğe konulan Yönerge’nin komisyonun görev ve yetkilerini düzenleyen 4’üncü maddesinde komisyonun proje müracaat ve kabul şartlarını belirlerken kaynakların etkin ve verimli kullanılması, kabul edilen projelerin somut sonuçlar (yayın, ürün, patent vb.) üretmesi hususlarını dikkate alacağı belirtilmiştir.
Ancak yapılan incelemede,
Yönergenin 6’ncı maddesinde düzenlenen Bilim İnsanı Yetiştirme ve Altyapı Kurma ve Geliştirme Projesi: Yurtdışı Bilimsel Faaliyetlere Katılım Desteği kapsamında ilgili fakülte yönetim kurulu kararı ve rektör onayı üzerine komisyonca bu projelere 712.000 TL ödenek tahsis edildiği ve 2024 yılında 32 adet yurtdışı kongreye katılım sağlandığı,
Yurtdışı Bilimsel Faaliyetlere Katılım Desteği projelerinin, bilime, ülkenin teknolojik, ekonomik, sosyal, sanatsal, kültürel gelişimine ve kalkınmasına katkı sağlamasının ve somut sonuçlar üretmesinin esas olduğu bilinen bilimsel araştırma projesinin ana mantığı ile bağdaşmadığı,
Yurtdışı Bilimsel Faaliyetlere Katılım Desteği için proje yürütücüsü tarafından düzenlenen proje formu, kongre katılım onayı haricinde projenin gerekçesi, yöntem, özgün değer, yaygın etki/katma değer, çalışma takvimi ve bütçe dökümünü ayrıntılı olarak içermediğinden somut bir proje teklifi anlamına gelmediği,
Ayrıca proje kapsamında kongreye katılım sonrası, herhangi bir sonuç raporu sunulmadığı sadece harcırah ödemelerinin yapıldığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, bildiri sunmak koşulu ile uluslararası kongre ve etkinliklere katılımın BAP tanımından hareketle bilim insanı yetiştirme kapsamında değerlendirilerek Yönerge hükümlerine uygun hareket edildiği ifade edilse de bulgu metninde yer verildiği üzere Yönerge’nin 4’üncü maddesinde komisyonun proje müracaat ve kabul şartlarını belirlerken projelerin somut sonuçlar (yayın, ürün, patent vb.) üretmesi hususlarını dikkate alacağı açıkça belirtilerek bu kapsamdaki proje desteklerinin ana mantığının projenin tamamlanması akabinde somut çıktılar üretilmesi ve bunların bir sonuç raporuna bağlanmasıdır. Ancak yurtdışı kongrelere katılım projeleri sonucunda proje çıktılarını içeren herhengi bir sonuç raporu İdareye sunulmamaktadır.
Dolayısıyla yurtdışı bilimsel faaliyetlere katılım desteği kapsamında öğretim görevlilerinin yurtdışı kongrelere katılım göstermesi bilimsel araştırma projeleri kapsamında değerlendirilmediğinden bilimsel araştırma projesi ödeneklerinden yurtdışı harcırah ödemelerinin yapılması mevzuata uygun değildir.
b. BAP Kaynakları ile Satın Alınan Bazı Taşınırların Proje Bitiminde İlgili Birimlere Teslim Edilmemesi
Bilimsel araştırma projeleri kapsamında satın alınan ve kullanıcılara teslim edilen bazı taşınır malların, projenin bitmesine rağmen proje yürütücülerinde kalmak kaydıyla kullanımına izin verildiği görülmüştür.
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik’in “Muhasebeleştirme işlemleri ve belgeleri” başlıklı 15’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında; satın alınan taşınır malların, Taşınır Mal Yönetmeliği gereğince taşınır işlem fişi düzenlenerek yükseköğretim kurumu envanter kayıtlarına alınması gerektiği, bu kapsamda edinilen dayanıklı taşınırların, bunları kullanacak proje yürütücüsüne ya da belirleyeceği kişiye taşınır teslim belgesi ile teslim edileceği ve tüketime yönelik mal ve malzemeler ise taşınır işlem fişi düzenlenerek doğrudan proje yürütücüsünün kullanımına verileceği hüküm altına alınmıştır.
Bu Yönetmelik uyarınca; satın alınan taşınır mallar kurum envanterine alınacak ve proje yürütücüsü ya da belirleyeceği kişiye taşınır teslim belgesi ile teslim edilecektir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Sorumluluk” başlıklı 5’inci maddesinin 3’üncü fıkrasına göre; kendilerine kullanılmak üzere taşınır teslim edilen kamu görevlileri bu taşınırları en iyi şekilde muhafaza etmek, gerekli bakım ve onarımlarını yapmak veya yaptırmak, veriliş amacına uygun bir şekilde kullanmak ve görevin sona ermesi veya görevden ayrılma halinde iade etmek zorundadırlar.
Kırıkkale Üniversitesinde bilimsel araştırma projeleri kapsamında satın alınan mallar proje yürütücüsünün görev yaptığı birim envanterine alınmakta ve ilgili kişilere teslim edilmektedir.
Ancak; projelerin sonuçlandığı bilgisinin ilgili birimlerce bilinmemesi sebebiyle bazı taşınırlar iade alınmamakta, proje yürütücülerinin kullanımına bırakılmaktadır. Halbuki; yukarıda belirtilen mevzuat hükmüne göre teslim edilen malların, görevin sona ermesi halinde iade edilmesi gerekmektedir. Projenin bitmesi de, malların projede kullanılmak amacıyla verildiği düşünüldüğünde görevin bitmesi anlamına gelmektedir.
Üniversitelerde yürütülen bilimsel araştırma projeleri kapsamında edinilen taşınırların proje bitiminde taşınır ambarlarına devredilmemesi proje kapsamında temin edilen taşınırların hem takibinin yapılmasını güçleştirmekte hem de diğer projelerde kullanılma imkanını ortadan kaldırmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında bulguya iştirak ederek BAP kapsamında satın alınan ve kullanıcılara teslim edilen taşınır malların projenin bitiminde birimlere tesliminin Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından takibinin yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda belirtilen mevzuat ve açıklamalar gereğince; BAP koordinatörlüğü tarafından projelerin bitişinin ilgili birimlere bildirilmesinin devamında kendilerine taşınır mal teslimi yapılan proje çalışanlarının taşınırları ilgili birime teslim etmesi gerekmektedir.